دیسکینزی تاخیری چیست؟ علائم، علل، تشخیص، درمان و پیشگیری

گاهی اوقات داروهایی که برای درمان بیماری‌های جدی استفاده می‌شوند می‌توانند به خودی خود بیماری‌های جدی ایجاد کنند. این مورد در مورد دیسکینزی دیررس (TD) صدق می کند، اختلالی که با حرکات تصادفی و غیرارادی عضلات مشخص می شود که معمولاً در صورت، زبان، لب ها یا فک رخ می دهد.

معمولاً به دلیل استفاده طولانی مدت از داروهای ضد روان پریشی که گیرنده های دوپامین را مسدود می کنند، ایجاد می شود، اما می تواند توسط برخی از داروهای دیگر نیز ایجاد شود. داروهای ضد روان پریشی برای  درمان تعدادی از بیماری های روانی  و اختلالات خلقی، از جمله  اسکیزوفرنی ،  اختلال دوقطبی ، و  افسردگی استفاده می شود .

دیسکینزی دیررس: چگونه کنترل حرکات ناراحت کننده را احساس کنیم

دیسکینزی دیررس یکی از علائم مصرف طولانی مدت داروهای ضد روان پریشی است که منجر به حرکات غیر ارادی می شود. در اینجا چند نکته برای احساس کنترل بیشتر وجود دارد.

علائم و نشانه های دیسکینزی دیررس

دیسکینزی دیررس عمدتاً باعث این حرکات غیر ارادی صورت، زبان، لب ها یا فک می شود:

  • کوبیدن لب، جمع کردن یا جمع کردن
  • رانش یا بیرون زدگی زبان
  • گریم کردن
  • حرکات مکرر جویدن
  • پلک زدن سریع چشم

بر اساس اتحادیه  ملی بیماری های روانی  (PDF) همچنین می تواند باعث تکان، تکان دادن، خم شدن، یا فشار دادن تنه یا باسن و انقباض، پیچش، یا حرکات رقصیدن مکرر انگشتان دست یا پا شود.

داروهای ضد روان پریشی نیز می توانند باعث لرزش شوند. این نوع اختلال حرکتی غیرارادی تکان دادن ریتمیک یک یا چند قسمت بدن است، در حالی که حرکات ناشی از دیسکینزی دیررس نامنظم و نامنظم هستند.

علل و عوامل خطر برای دیسکینزی دیررس

دیسکینزی دیررس عمدتاً توسط دسته قدیمی‌تری از داروهای مورد استفاده برای درمان اختلالات روانی ایجاد می‌شود این داروهای ضد روان پریشی که داروهای اعصاب نیز نامیده می شوند، با مسدود کردن گیرنده های دوپامین در مغز عمل می کنند. دوپامین یک  انتقال دهنده عصبی است  که به کنترل مراکز پاداش و لذت مغز کمک می کند. همچنین نقش مهمی در عملکرد حرکتی دارد.

مشخص نیست که چرا و چگونه علائم دیسکینزی دیررس شروع می شود، اما تصور می شود که این علائم با مسدود شدن مزمن گیرنده های دوپامین مرتبط باشد.

داروهای آنتی سایکوتیک قدیمی که باعث دیسکینزی دیررس می شوند عبارتند از:

  • کلرپرومازین  (تورازین، پروماپار)
  • فلوفنازین (پرولیکسین، پرمیتیل)
  • هالوپریدول  (Haldol)
  • پرفنازین  (Trilafon)
  • پروکلروپرازین  (Compazine، Compro یا Procomp)
  • تیوریدازین  (ملاریل)
  • تری فلوپرازین  (Stelazine)

 طبق  آکادمی نورولوژی آمریکا، داروهای ضد روان پریشی به اصطلاح نسل دوم یا غیر معمول  نیز می توانند باعث دیسکینزی دیررس شوند ، اگرچه احتمال کمتری دارد. این داروها عبارتند از:

  • آریپیپرازول
  • کلوزاپین
  • اولانزاپین
  • کوتیاپین
  • ریسپریدون
  • سرتیندول
  • زیپراسیدون

 طبق  MedlinePlus ، داروهای ضد افسردگی زیر  نیز ممکن است باعث TD شوند :

  • آمی تریپتیلین  (Elavil)
  • فلوکستین  (پروزاک)
  • فنلزین  (ناردیل)
  • سرترالین  (Zoloft)
  • ترازودون  (Desyrel، Oleptro)

سایر داروهایی که می توانند باعث TD شوند عبارتند از:

  • متوکلوپرامید (Reglan، Metozolv ODT)، که برای درمان گاستروپارزی یا تخلیه کند معده  استفاده می شود. 
  • فنی توئین  (Dilantin، Phenytek)، که تشنج را درمان می کند

معمولا ماه ها یا سال ها طول می کشد تا علائم دیسکینزی دیررس ایجاد شود، اما عارضه جانبی آن گاهی اوقات تنها در عرض شش هفته ظاهر می شود.

طبق کلینیک کلیولند ، اگرچه نادر است، علائم دیسکینزی دیررس پس از قطع مصرف داروهایی که می‌تواند باعث آن شود، ممکن است شروع شود  .

بر اساس  گزارشی که در ژوئن ۲۰۱۸ در  مجله علوم عصبی منتشر شد ، برخی از عوامل خطر برای ابتلا به دیسکینزی دیررس شامل سن بالاتر، زن بودن و سفیدپوست یا آفریقایی‌تبار بودن است. هر چه مدت طولانی تری بیمار باشد، احتمال بروز علائم بیشتر می شود. افراد مبتلا به دیابت، سیگار کشیدن یا سوء مصرف الکل یا مواد دیگر نیز ممکن است در معرض خطر بیشتری باشند.

دیسکینزی همچنین می تواند در  افراد مبتلا به اسکیزوفرنی ایجاد شود  که از داروهای ضد روان پریشی استفاده نکرده اند، نوعی که به عنوان دیسکینزی خود به خودی شناخته می شود. تخمین زده می شود که در ۲۵ درصد از بیماران بین ۳۰ تا ۵۰ سال و در ۴۰ درصد از افراد ۶۰ سال یا بالاتر، طبق  تحقیقات انجام شود . با این حال، از آنجایی که اکثر افراد مبتلا به اسکیزوفرنی این روزها با داروهای ضد روان پریشی درمان می شوند، دیسکینزی خود به خود به ندرت دیده می شود.

چگونه دیسکینزی دیررس تشخیص داده می شود؟

اگر فردی از داروهایی استفاده می‌کند که می‌تواند باعث ایجاد آن شود، علائم و نشانه‌های مشکل را داشته باشد یا برای رد سایر اختلالات عصبی یا حرکتی که می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند، تحت آزمایش قرار گرفته باشد، پزشک ممکن است دیسکینزی دیررس را تشخیص دهد. سایر شرایطی که می توانند باعث حرکات غیرارادی یا ناهماهنگ شوند عبارتند از  بیماری هانتینگتون ،  فلج مغزی ، سندرم تورت و دیستونی طبق  سازمان ملی اختلالات نادر .

پزشکان همچنین ممکن است از ابزاری به نام مقیاس حرکت غیرارادی غیرطبیعی (AIMS) برای تشخیص دیسکینزی دیررس در افرادی که داروهای اعصاب مصرف می‌کنند و برای ردیابی شدت علائم آنها در طول زمان استفاده کنند. در طول آزمایش AIMS، پزشک حرکات غیرارادی بدن شما را در مقیاس پنج درجه ای اندازه گیری می کند و شدت حرکات را ارزیابی می کند. طبق  مقاله ای که در آوریل ۲۰۲۲ در StatPearls منتشر شد، AIMS ممکن است قبل از تجویز یک داروی اعصاب تجویز شود، بنابراین پزشک یک خط پایه برای مقایسه نتایج آینده دارد .

پیش آگهی دیسکینزی دیررس

پیش آگهی طولانی مدت برای افراد مبتلا به دیسکینزی دیررس متفاوت است. بر اساس مقاله ای که در سال ۲۰۲۱ در ژورنال Neuropsychiatric Disease and Treatment منتشر شد، هنگامی که به موقع تشخیص داده شود، قطع دارویی که باعث ایجاد علائم می شود می تواند مشکل را حل کند، اگرچه در برخی موارد، علائم ممکن است به طور نامحدود باقی بمانند یا در طول زمان  بدتر  شوند .

مدت زمان دیسکینزی دیررس

قطع کردن دارویی که باعث ایجاد مشکل می شود می تواند علائم را کاهش دهد، اگرچه در برخی موارد این وضعیت غیرقابل برگشت است.

هیچ درمان استانداردی برای دیسکینزی دیررس وجود ندارد. به احتمال زیاد، پزشک شما داروهایی را که تصور می شود باعث علائم می شوند تنظیم می کند. در بسیاری از موارد، داروهای اعصاب به کمترین دوز ممکن کاهش یا در صورت امکان قطع می‌شوند. اما شواهد محدودی وجود دارد   که نشان می‌دهد کاهش دوز، تجویز متناوب دارو یا قطع کامل دارو علائم دیسکینزی دیررس را کاهش می‌دهد.

قطع ناگهانی یک داروی اعصاب توصیه نمی شود زیرا انجام این کار می تواند دیسکینزی دیررس را بدتر کند یا حتی باعث ایجاد آن در فردی شود که قبلاً تحت تأثیر آن قرار نگرفته است.

گزینه های دارویی

دو داروی  دوترابنازین (Austedo)  و  والبنازین (Ingrezza) توسط سازمان غذا و داروی ایالات متحده برای درمان دیسکینزی دیررس تایید شده است. هر دو متعلق به دسته ای از داروها هستند که به عنوان مهارکننده های انتخابی VMAT2 (انتقال دهنده مونوآمین تاولی-۲) شناخته می شوند. به دلیل تأثیری که در مغز دارند به آنها داروهای کاهش دهنده دوپامین نیز گفته می شود.

مطالعات والبنازین  نشان می دهد که آن را به خوبی تحمل می کند، با خستگی یا آرام بخشی به عنوان عارضه جانبی اصلی.

عوارض جانبی رایج تر دوترابنازین عبارتند از آکاتیزیا (بی قراری)، افسردگی و اسهال. Deutetrabenazine دارای جعبه سیاه هشدار برای افسردگی و خودکشی است، اما داده های حاصل از مطالعات اثربخشی آن در درمان دیسکینزی دیررس افزایش خطر خودکشی را نشان نمی دهد. 

در حالی که هر دو دارو علائم دیسکینزی دیررس را سرکوب می‌کنند، TD را درمان نمی‌کنند و در صورت قطع دارو علائم می‌توانند عود کنند.

برخی از داروهای دیگر ممکن است علائم دیسکینزی دیررس را بهبود بخشند، اما شواهد مربوط به آنها برای توصیه به طور گسترده به عنوان درمان دیسکینزی دیررس کافی نیست.

درمان های جایگزین و مکمل

درمان های جایگزین مختلفی برای درمان دیسکینزی دیررس مورد مطالعه قرار گرفته است، اما اثربخشی آنها نامشخص است.

برای مثال، شواهدی وجود دارد  که نشان می‌دهد آمینو اسیدهای  شاخه‌دار   (BCAAs) – لوسین، والین و ایزولوسین – که معمولاً به عنوان مکمل‌هایی برای عضله‌سازی به بازار عرضه می‌شوند، می‌توانند علائم TD را کاهش دهند. تاکنون، محققان BCAA را امیدوارکننده و ارزش مطالعه بیشتر دانسته‌اند.

 بر اساس  مقاله ای که در  Neurology منتشر شده است، عصاره جینکو بیلوبا نیز ممکن است در بهبود علائم TD موثر باشد و «باید به عنوان درمان در نظر گرفته شود» .

اما این یافته‌ها هنوز مقدماتی هستند و قبل از اینکه این درمان‌ها یا هر درمان جایگزین دیگری برای استفاده معمول توصیه شود، به مطالعات بزرگتر و با کیفیت بالاتری نیاز است.

توجه داشته باشید که هر مکملی می تواند عوارض جانبی به خودی خود ایجاد کند و بسیاری از آنها تداخلات بالقوه ای با داروهای تجویزی و بدون نسخه دارند. بنابراین در حالی که آماده‌سازی‌های BCAA و جینکو بیلوبا به‌راحتی برای خرید در داروخانه‌های خرده‌فروشی و آنلاین در دسترس هستند، ایده خوبی است که قبل از خوددرمانی با این مکمل‌ها یا سایر مکمل‌های غذایی، درباره استفاده از آنها با پزشک خود صحبت کنید.

پیشگیری از دیسکینزی دیررس

وقتی صحبت از TD می شود، بهترین استراتژی پیشگیری است. این به معنای تجویز عاقلانه داروهای ضد روان پریشی توسط ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی، نظارت منظم بیماران از نظر علائم، و اقدام سریع برای مداخله و تغییر درمان در هنگام بروز علائم است.

تغییر داروها نیز ممکن است کمک کند. طبق یک  متاآنالیز که در اکتبر ۲۰۱۸ در  World Psychiatry منتشر شد، در حالی که همه داروهای ضد روان پریشی خطر TD را دارند، نسل دوم آنتی سایکوتیک ها خطر کمتری دارند .

دیسکینزی دیررس می تواند در خوردن، صحبت کردن، تنفس، راه رفتن و سایر فعالیت های زندگی روزمره اختلال ایجاد کند.

حرکات غیرارادی ناشی از دیسکینزی دیررس نیز می تواند باعث شود که فرد احساس خجالت یا خودآگاهی کند و از تعامل اجتماعی اجتناب کند. بر اساس مقاله ای که در سال ۲۰۱۹ در Neuropsychiatric Disease and Treatment منتشر شد،  این خود انزوا ممکن است انزوای اجتماعی را که قبلاً به دلیل اختلال روانی یا جسمی که مصرف دارو را در وهله اول ضروری می کند، تشدید کند  .

کیفیت پایین زندگی مرتبط با دیسکینزی دیررس ممکن است باعث شود برخی افراد به تنهایی درمان دارویی خود را متوقف کنند و به طور بالقوه منجر به عود علائم بیماری و برای برخی نیاز به بستری شدن در بیمارستان شود.

تحقیقات و آمار: چه کسانی مبتلا به دیسکینزی تاردیو هستند؟

بر اساس یک متاآنالیز که در اکتبر ۲۰۱۸ در  World Psychiatry منتشر شد ، TD در حدود ۲۰ درصد از افرادی که تحت درمان با آنتی سایکوتیک های نسل اول هستند، رخ می دهد.

تحقیقات نشان می دهد که زنان و بیماران مسن در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به این بیماری هستند. به ویژه در زنان یائسه، میزان بروز آن به ۳۰ درصد می رسد.

 بر اساس متاآنالیز جهانی روانپزشکی ، در افرادی که با آنتی‌سایکوتیک‌های نسل دوم درمان می‌شوند، میزان TD به یک سوم میزان بروز با داروهای نسل اول می‌رسد. 

سیاه پوستان آمریکایی و دیسکینزی تاردیو

تحقیقات خلاصه شده در شماره تابستان ۲۰۱۷  مجله Ochsner  نشان می دهد که به نظر می رسد آفریقایی تبار بودن خطر ابتلا به TD را افزایش می دهد. ارزیابی ۱۱۴۹ بیمار مبتلا به TD نشان داد که در بسترهای بستری، بیماران آفریقایی آمریکایی نسبت به آمریکایی های اروپایی تبار بیشتر در معرض ابتلا به TD بودند.

با این حال، این نتایج ممکن است عوامل مخدوش‌کننده بالقوه، مانند وضعیت اجتماعی-اقتصادی و روش‌هایی که پزشکان ممکن است بیماران آفریقایی آمریکایی را با داروهای ضد روان پریشی متفاوت رفتار کنند، در نظر نگرفته باشند.

شرایط مرتبط و علل دیسکینزی دیررس

دیسکینزی دیررس یکی از چندین  عارضه جانبی خارج هرمی است که معمولاً اختلال حرکتی ناشی از دارو نامیده می شود. سایر موارد عبارتند از:

  • دیستونی باعث حرکت غیرارادی ماهیچه ها می شود که منجر به وضعیت های غیر طبیعی می شود – به عنوان مثال، چرخش گردن به طوری که سر بچرخد و در یک زاویه عجیب نگه داشته شود – و حرکات تکراری. در بیشتر موارد ظرف دو تا پنج روز پس از شروع دارو رخ می دهد.
  • آکاتیزیا با احساس بی قراری درونی و میل شدید به حرکت مشخص می شود که منجر به حرکات تکراری مانند روی هم زدن پاها، تاب خوردن یا جابجایی از یک پا به پا دیگر می شود. معمولاً در عرض چهار هفته پس از شروع یا افزایش دوز دارویی که باعث آن می شود شروع می شود. آکاتیزیا تاردیو آکاتیزیا است که پس از شروع یا قطع داروی مسبب شروع می شود.
  • پارکینسونیسم ناشی از دارو  باعث لرزش، سفت شدن عضلات و کندی حرکت می شود.

در حالی که احتمال بروز علائم خارج هرمی با آنتی سایکوتیک های نسل اول بیشتر است، اما می توانند با آنتی سایکوتیک های نسل دوم نیز بروز کنند.

علائم اکستراپیرامیدال می تواند خود به خود یا با درمان از بین برود. با این حال، آنها می توانند تا زمانی که طول می کشند دردناک باشند و بدون درمان، می توانند منجر به عوارض جدی و حتی تهدید کننده زندگی شوند

دیدگاهتان را بنویسید

متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). ارائه دهنده رژیم های تخصصی آنلاین با خدمات ویژه