سیاه دانه در کاهش وزن؛ مقدار مصرف و عوارض

در این مقاله به بررسی این مسئله می پردازیم که آیا سیاه دانه می تواند در کاهش وزن کمک کند و مروری بر مزایای سلامتی ، ایمنی و عوارض جانبی آن می کنیم.

سیاه دانه در کاهش وزن مقدار مصرف و عوارض

مقدمه

سیاه دانه به دلیل فواید کاهش وزن بتازگی محبوبیت زیادی پیدا کرده است.

سیاه دانه (Nigella sativa) یک گیاه گلدار بومی اروپای جنوبی، آفریقای شمالی و خاورمیانه است. سیاه دانه سرشار از پلی فنول‌ها و توکوفرول‌ها ست و روغن آن شامل اسیدهای لینولئیک، اولئیک، پالمیتیک و استئاریک می باشد.

 Thymoquinone  همراه با مشتقات آن مانند تیموکینون، تیموهیدروکینون و تیمول مهمترین مواد دارویی آن است که به طور فراوان (۴۰- ۳۰ درصد) در سیاه دانه یافت می شود.

این مواد دارای خواص آنتی اکسیدانی هستند. آنتی اکسیدان‌ها هم بطور کلی بدن را در برابر چندین نوع بیماری مزمن از جمله سرطان، دیابت، بیماری‌های قلبی و چاقی محافظت می کنند.

کارهای فارماکولوژیک اخیر نقش بالقوه آنتی اکسیدانهای سیاه دانه را نشان داده اند، به خصوص برای بهبود استرس اکسیداتیو از طریق مهار فعالیت رادیکال های آزاد و القای آپوپتوز برای درمان انواع سرطان، کاهش قند خون و جلوگیری از عوارض ناشی از دیابت.

 اثرات بیولوژیکی مفید گزارش شده سیاه دانه نیزشامل ضد سرطان، ضد دیابت، ضد میکروب، ضد التهابی، تقویت سیستم ایمنی بدن، ضد فشار خون و دارای فعالیت آنتی اکسیدانی می باشد.

پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله یک بار اظهار داشت که سیاه دانه می تواند هر بیماری را جز مرگ بهبود ببخشد.

لذا سیاه دانه از دیرباز در داروهای گیاهی برای معالجه انواع بیماری ها و شرایط مختلف از دیابت تا آرتریت استفاده شده است. و اخیراً ، این گیاه به دلیل فواید کاهش وزن محبوبیت زیادی پیدا کرده است.

سیاه دانه در کاهش وزن مقدار مصرف و عوارض

آیا سیاه دانه می تواند به کاهش وزن کمک کند؟

در واقع مکانیسم های دقیقی که نشان دهد سیاه دانه باعث کاهش وزن می شود ، مشخص نشده است.

گفته شده است که ترکیبات موجود در سیاه دانه با اثر بر بیان ژن های خاص مربوط به کنترل اشتها و کاهش چربی، باعث کاهش وزن می شوند .

در یک بررسی روی ۱۱ مطالعه و حضور ۷۸۳ شرکت کننده ، مشخص شد که سیاه دانه باعث کاهش به طور متوسط ​​۲.۱ کیلوگرم  وزن و ۳.۵ سانتی متر دور کمر در طی ۶ تا ۱۲ هفته ، در مقایسه با دارونما می شود.

با این حال ، این تأثیرات تنها در مواردی قابل توجه بود که شرکت کنندگان سیاه دانه را با رژیم غذایی و تغییرات سبک زندگی مصرف کرده بودند، این نشان می دهد که مکمل های گیاهی به تنهایی برای کاهش وزن مؤثر نیستند.

یک بررسی دیگر روی ۱۳ مطالعه با ۸۷۵ شرکت کننده نشان داد که سیاه دانه باعث کاهش وزن ۱.۸ کیلوگرم درطی ۶ تا ۱۳ هفته شد.

بنابراین ، در حالی که سیاه دانه احتمالاً برای کاهش وزن به تنهایی ممکن است بی اثر باشد چرا که هنگام ترکیب با رژیم کم کالری باعث کاهش وزن می شود.

یک مطالعه ۸ هفته ای نشان داد که زنانی که در رژیم غذایی نقصان کالری،۳ گرم سیاه دانه در روز مصرف کرده بودند در مقایسه با کسانی که مصرف نکرده بودند، ۲.۱ کیلوگرم بیشتر وزن از دست دادند و دور کمر ۳.۱ سانتی متر بیشتر کم شده بود.

لازم به ذکر است که سطح فعالیت بدنی در بسیاری از مطالعات مورد ارزیابی قرار نگرفته است ، که به طور بالقوه نیز بر نتایج تأثیر می گذارد.

لذا هنوز تحقیقات بیشتر با کیفیت بالاتر برای تأیید مزایای احتمالی کاهش وزن سیاه دانه ضروری است.

سیاه دانه در کاهش وزن مقدار مصرف و عوارض

سیاه دانه ممکن است خطر بیماری قلبی را کاهش دهد.

سیاه دانه حاوی ترکیباتی است که ممکن است برای سلامت قلب مفید باشد. یک بررسی روی ۵ مطالعه نشان داد که سیاه دانه باعث کاهش CRP که از نشانگرهای التهاب و خطر بیماری های قلبی است  می شود.

این گیاه همچنین اثرات مفیدی بر فشار خون و چربی خون دارد و می تواند خطر بیماری های قلبی را کاهش دهد. بررسی ۱۱ مطالعه نشان داد که سیاه دانه باعث کاهش معنی دار فشار خون پس از ۸ هفته درمان، در مقایسه با دارونما می شوند.

یک بررسی دیگر روی ۱۷ مطالعه نشان داد که سیاه دانه باعث کاهش LDL و افزایش HDL در افراد سالم و در افراد با شرایطی مانند دیابت ، چاقی و فشار خون بالا می شود. در این بررسی همچنین دیده شده که سیاه دانه باعث کاهش تری گلیسیرید می شود.

در مجموع ، این یافته ها نشان می دهد که سیاه دانه ممکن است به روش های گوناگون به سلامت قلب کمک کند.

سیاه دانه ممکن است با کاهش قند خون در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ مفید باشد.

تصور می شود که سیاه دانه با افزایش حساسیت به انسولین و تأخیر در جذب قند در بهبود قند خون مفید باشد. بررسی ۱۷ مطالعه در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ نشان داد که سیاه دانه میزان قند خون ناشتا و هموگلوبین A1c را کاهش می دهد.

سایر بررسی ها به طور مشابه بهبود قابل توجهی در کنترل قند خون در مبتلایان به دیابت نوع ۲ نشان داده اند. با این وجود ، بسیاری از مطالعات موجود در این بررسی ها نتوانسته اند عوامل مرتبط با رژیم و ورزش را کنترل کنند ، که ممکن است در نتایج تأثیر داشته باشد.

سایر تاثیرات مفید احتمالی:

آسم: تحقیقات نشان می دهد که مصرف سیاه دانه به همراه داروهای آسم می تواند در برخی از مبتلایان به آسم باعث بهبود سرفه، خس خس و عملکرد ریه ها شود.

ناباروری مردان: تحقیقات نشان می دهد که مصرف روغن سیاه دانه باعث افزایش تعداد اسپرم ها و سرعت حرکت آنها در آقایان می شود.

درد پستان (ماستالژی): تحقیقات نشان می دهد که استفاده از ژل حاوی روغن سیاه دانه بر روی سینه ها در دوران قاعدگی باعث کاهش درد در خانم های مبتلا به درد سینه می شود.

تب یونجه: تحقیقات اولیه نشان می دهد که مصرف روغن سیاه دانه به صورت روزانه ممکن است علائم آلرژی را در افراد مبتلا به تب یونجه بهبود بخشد.

اگزما (درماتیت آتوپیک): تحقیقاتی نشان داده که مصرف روغن سیاه دانه علائم را در افراد دارای خارش و التهاب بهبود بخشیده است.

تیروئیدیت خود ایمنی: مصرف سیاه دانه ممکن است در افراد مبتلا به هاشیموتو مفید باشد.

ضعف سیستم ایمنی بدن ناشی از داروهای ضد سرطان: تحقیقات اولیه نشان می دهد که مصرف سیاه دانه به عنوان بخشی از رژیم غذایی افرادی که تحت درمان داروهای ضد سرطان قرار دارند ممکن است از بروز تب ناشی از کاهش گلبول های سفید (نوتروپنی) جلوگیری کند.

تورم (التهاب) ورید ناشی از داروهای ضد سرطان: تحقیقاتی نشان می دهد، استفاده از روغن سیاه دانه در اطراف مناطقی که داروهای سرطانی به داخل ورید تزریق می شود، می تواند از تورم آن ورید جلوگیری کند.

حافظه و عملکرد شناختی: تحقیقات نشان می دهد که سیاه دانه در پسران و آقایان به حافظه و عملکرد شناختی کمک می کند.

سوء هاضمه: به نظر می رسد مصرف روغن سیاه دان ، عسل و آب باعث کاهش علائم سوء هاضمه می شود.

تشنج (صرع): تحقیقات اولیه نشان می دهد که مصرف عصاره سیاه دانه باعث کاهش تشنج در کودکان مبتلا به صرع می شود.

عفونت دستگاه گوارش ناشی از هلیکو باکتر پیلوری: برخی تحقیقات نشان می دهد که مصرف پودر سیاه دانه به همراه داروی امپرازول ممکن است به از بین بردن باکتری در معده کمک کند.

هپاتیت C: تحقیقات نشان می دهد که مصرف روغن سیاه دانه روزانه به مدت ۳ ماه باعث کاهش بار ویروسی در مبتلایان به هپاتیت C می شود.

سرطان گلبولهای سفید خون (لوسمی)؛

سندرم متابولیک؛

مسمومیت ناشی از داروی متوترکسات، تحقیقات اولیه نشان می دهد که مصرف سیاه دانه ممکن است آسیب کبدی ناشی از داروهای خاص را که برای درمان سرطان در کودکان مبتلا به نوعی سرطان خون استفاده می شود، کاهش دهد.

بیماری کبد چرب غیر الکلی یا NAFLD :  تحقیقات نشان می دهد که مصرف سیاه دانه روزانه به مدت ۳ ماه می تواند برخی از شرایط بیماری را بهبود بخشد.

در ترک هروئین، مورفین و سایر داروهای افیونی: تحقیقات اولیه نشان می دهد که مصرف عصاره سیاه دانه سه بار در روز به مدت ۱۲ روز ممکن است علائم ترک مواد افیونی را کاهش دهد.

آرتروز: تحقیقات اولیه نشان می دهد که استفاده از روغن سیاه دانه به مدت ۴ هفته روی زانو می تواند به تسکین درد زانو ناشی از آرتروز کمک کند.

آرتریت روماتوئید (RA): تحقیقات نشان می دهد که مصرف روغن سیاه دانه باعث کاهش درد و سفتی در مبتلایانی می شود که قبلاً متوترکسات مصرف می کردند.

خشکی بینی در افراد مسن: تحقیقات نشان می دهد که استفاده از اسپری بینی حاوی روغن سیاه دانه می تواند خشکی، انسداد و پوسته پوسته شدن بینی را در بیماران مسن کاهش دهد.

عفونت گلو و لوزه ها: تحقیقات حاکی از آن است که مصرف ترکیبی از گیاه Chanca piedra و سیاه دانه به مدت ۷ روز باعث کاهش درد در مبتلایان به عفونت لوزه می شود.

ویتیلیگو: تحقیقات اولیه نشان می دهد که استفاده از کرم حاوی روغن سیاه دانه به مدت ۶ ماه می تواند باعث بهبود رنگ پوست در برخی از افراد مبتلا به ویتیلیگو شود.

سایر موارد:

تقویت سیستم ایمنی بدن، برونشیت، پیشگیری از سرطان، سرفه، مشکلات گوارشی از جمله نفخ و اسهال، آنفولانزا، سردرد، افزایش شیر، اختلالات قاعدگی، علائم یائسگی،

سیاه دانه در کاهش وزن مقدار مصرف و عوارض

عوارض جانبی

هنگامی که به مقدار کم مثلا به عنوان طعم دهنده در غذاها استفاده می شود، سیاه دانه برای اکثر افراد بسیار بی خطر است. حتی اگر مقادیر بالاتر به عنوان دارو به مدت ۳ ماه یا کمتر استفاده شود، بی خطر است. اطلاعات موثق و کافی در دست نیست که آیا مقادیر بیشتر در استفاده بیش از ۳ ماه بی خطر است یا خیر.

سیاه دانه می تواند باعث ایجاد حساسیت در برخی افراد شود. همچنین می تواند باعث ناراحتی معده، استفراغ یا یبوست شود.  و ممکن است خطر تشنج در برخی افراد را افزایش دهد.

یک مطالعه در ۱۱۴ نفر مبتلا به دیابت نوع ۲، در گروهی که روزانه ۲ گرم پودر به مدت ۱ سال علاوه بر داروهای معمول خود مصرف می کرند، اثرات جانبی بر عملکرد کلیه یا کبد نداشت.

مطالعات همچنین نتوانسته اند عوارض جانبی منفی بر عملکرد کلیه یا کبد با مصرف روغن سیاه دانه در دوزهای ۳ تا ۵ میلی لیتر در روز را به مدت ۸ هفته ببینند.

با این حال، عوارض جانبی خفیفی مانند دل درد و حالت تهوع  گزارش شده است.

در هر صورت ، افرادی که داروهای دیابت یا تیروئید مصرف می کنند، می بایست احتیاط کنند، زیرا ممکن است با  داروها تداخل داشته باشد.

منع مصرف

بارداری و شیردهی: به نظر می رسد سیاه دانه به مقدار کم در غذا در دوران بارداری بی خطر است. اما مصرف مقادیر بیشتر نباید مصرف شود.

اطلاعات موثقی در دسترس نیست که  آیا سیاه دانه برای استفاده در هنگام شیردهی بی خطر است یا نه.

کودکان: روغن سیاه دانه برای کودکان به صورت کوتاه مدت و به مقدار توصیه شده بی خطر است.

اختلالات خونریزی: سیاه دانه ممکن است لخته شدن خون را کند کرده و خطر خونریزی را افزایش دهد. لذا، سیاه دانه ممکن است اختلالات خونریزی را بدتر کند.

دیابت: سیاه دانه ممکن است قند خون را در برخی افراد کاهش دهد. در صورت ابتلا به دیابت و استفاده از سیاه دانه، قند خون باید چک شود.

فشار خون پایین: سیاه دانه ممکن است فشار خون را کاهش دهد. ممکن است، مصرف سیاه دانه در افرادی که فشار خون پایین دارند باعث شود فشار خونشان خیلی کم شود.

جراحی: سیاه دانه ممکن است لخته شدن خون را کند کند، قند خون را کاهش داده و باعث خواب آلودگی شود. سیاه دانه ممکن است خطر خونریزی را افزایش داده و در کنترل قند خون و بی حسی در طی و بعد از جراحی اختلال ایجاد کند. حداقل دو هفته قبل از جراحی استفاده از سیاه دانه باید متوقف شود.

مقدار مصرف

دوز مؤثر سیاه دانه برای کاهش وزن به نظر می رسد ۱-۳ گرم در روز پودر یا ۳تا۵ میلی لیتر روغن باشد.

این دوزها همچنین برای سلامتی قلب و مدیریت سطح قند خون مؤثر بوده است.

به نظر نمی رسد که تفاوتی در اثر مصرف پودر یا روغن سیاه دانه بر کاهش وزن وجود داشته باشد.

با این حال ، به نظر می رسد که پودر برای افزایش HDL موثرتر از روغن باشد، که این احتمالاً مربوط به غلظت بالاتر چربیهای سالم پودر است.

خلاصه

سیاه دانه در مقادیر کم می تواند در یک رژیم غذایی سالم به حفظ و دستیابی به سلامت کمک کننده باشد.

منابع

Hallajzadeh J, Milajerdi A, Mobini M, Amirani E, Azizi S, Nikkhah E, Bahadori B, Sheikhsoleimani R, Mirhashemi SM. Effects of Nigella sativa on glycemic control, lipid profiles, and biomarkers of inflammatory and oxidative stress: A systematic review and meta‐analysis of randomized controlled clinical trials. Phytotherapy Research. 2020 May 11.

Ardiana M, Pikir BS, Santoso A, Hermawan HO, Al-Farabi MJ. Effect of Nigella sativa Supplementation on Oxidative Stress and Antioxidant Parameters: A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. The Scientific World Journal. 2020 May 6;2020.

Bule M, Nikfar S, Amini M, Abdollahi M. The antidiabetic effect of thymoquinone: A systematic review and meta-analysis of animal studies. Food Research International. 2020 Jan 1;127:108736.

Bule M, Nikfar S, Amini M, Abdollahi M. The antidiabetic effect of thymoquinone: A systematic review and meta-analysis of animal studies. Food Research International. 2020 Jan 1;127:108736.

Hallajzadeh J, Milajerdi A, Mobini M, Amirani E, Azizi S, Nikkhah E, Bahadori B, Sheikhsoleimani R, Mirhashemi SM. Effects of Nigella sativa on glycemic control, lipid profiles, and biomarkers of inflammatory and oxidative stress: A systematic review and meta‐analysis of randomized controlled clinical trials. Phytotherapy Research. 2020 May 11.

Razmpoosh E, Safi S, Abdollahi N, Nadjarzadeh A, Nazari M, Fallahzadeh H, Mazaheri M, Abargouei AS. The effect of Nigella Sativa on the measures of liver and kidney parameters: a systematic review and meta-analysis of randomized-controlled trials. Pharmacological Research. 2020 Mar 20:104767.

Mohebbati R, Abbasnezhad A. Effects of Nigella sativa on endothelial dysfunction in diabetes mellitus: A review. Journal of Ethnopharmacology. 2020 Apr 24;252:112585.

Namazi N, Larijani B, Ayati MH, Abdollahi M. The effects of Nigella sativa L. on obesity: A systematic review and meta-analysis. Journal of ethnopharmacology. 2018 Jun 12;219:173-81.

Mahdavi R, Namazi N, Alizadeh M, Farajnia S. Effects of Nigella sativa oil with a low-calorie diet on cardiometabolic risk factors in obese women: a randomized controlled clinical trial. Food & function. 2015;6(6):2041-8.

Mousavi SM, Sheikhi A, Varkaneh HK, Zarezadeh M, Rahmani J, Milajerdi A. Effect of Nigella sativa supplementation on obesity indices: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Complementary therapies in medicine. 2018 Jun 1;38:48-57.