عوارض مکمل های ویتامین سی

عوارض مکمل های ویتامین سی

ویتامین سی ماده مغذی بسیار مهمی است که در بسیاری از میوه ها و سبزیجات به وفور یافت می شود. دریافت کافی این ویتامین برای سیستم ایمنی بسیار مهم است. همچنین نقش های مهمی از جمله ترمیم زخم، استحکام استخوان‌ها و تقویت عملکرد مغز دارد.

لذا امروزه مصرف مکمل های ویتامین رو به افزایش است به این گمان که میزان دریافت بیشتر این ویتامین مزایایی بیشتر از آنچه دارد که می‌توان از ویتامین سی موجود در غذا دریافت کرد. به عنوان مثال یکی از رایج ترین دلایلی که افراد از مکمل‌های ویتامین سی استفاده می‌کنند جلوگیری از سرماخوردگی است. با این حال، بسیاری از مکمل ها حاوی مقادیر بسیار بالای ویتامین سی هستند که در برخی موارد می تواند عوارض جانبی نامطلوبی ایجاد کنند.

ویتامین سی محلول در آب است و در بدن ذخیره نمی شود.

ویتامین سی یک ویتامین محلول در آب است، به این معنی که در آب حل می‌شود. برخلاف ویتامین‌های محلول در چربی، ویتامین‌های محلول در آب در بدن ذخیره نمی‌شوند. لذا ویتامین سی اضافی از طریق ادرار دفع می‌شود. از آنجا که بدن ویتامین سی را ذخیره نمی‌‌کند و نیز آن را تولید نمی‌کند، بنابراین بایستی بطورروزانه از منابع غذائی یا مکمل دریافت شود.

توجه به این نکته ضروری است که مصرف مکمل های ویتامین سی برای اکثر افراد غیرضروری است، زیرا با دریافت غذاهای تازه، به ویژه میوه و سبزیجات، به راحتی مقدار کافی این ویتامین تأمین می‌شود. اما مکمل ویتامین سی با دوز بالا می‌تواند منجر به عوارض جانبی مانند ناراحتی گوارشی و سنگ کلیه شود.

ویتامین سی بیش از حد ممکن است علائم گوارشی ایجاد کند.

شایع ترین عارضه جانبی مصرف زیاد ویتامین سی، ناراحتی گوارشی است. البته این عارضه از طریق خوردن غذاهای حاوی ویتامین سی اتفاق نمی‌افتد، بلکه فقط ناشی از مصرف ویتامین سی با دوز بالا به صورت مکمل است. مصرف بیش از ۲۰۰۰ میلی گرم در روز، به احتمال زیاد علائم گوارشی ایجاد می‌کرد. بنابراین، حد بالایی قابل تحمل همین ۲۰۰۰ میلی گرم در روز تعیین شده است.

معمول‌ترین علائم گوارشی مصرف بیش از حد ویتامین سی اسهال و تهوع است. همچنین گزارش شده است که مصرف بیش از حد آن منجر به رفلاکس یا بازگشت اسید می‌شود، اگرچه این مورد با شواهد کافی پشتیبانی نمی‌شود.

ویتامین سی ممکن است باعث اضافه بار آهن شود.

ویتامین سی باعث افزایش جذب آهن می‌شود. ویتامین سی می‌تواند به آهن غیر هم که در غذاهای گیاهی وجود دارد متصل شود. آهن غیر هِم به خوبی آهن موجود در محصولات حیوانی یا آهن هم جذب نمی‌شود.

اما ویتامین سی با اتصال به آهن غیر هم جذب آن را برای بدن آسان‌تر می‌کند. این عملکرد، برای افرادی که بیشتر آهن خود را از غذاهای گیاهی دریافت می کنند، مهم است. یک مطالعه در بزرگسالان نشان داد زمانی که آنها ۱۰۰ میلی گرم ویتامین سی با  وعده غذایی مصرف می کنند جذب آهن ۶۷٪ افزایش می یابد.

گرچه این برای افرادی که کمبود آهن دارند خیلی خوب است اما در افرادی که در خطر تجمع آهن در بدن هستند، مانند بیماری هموکروماتوز، باید مصرف مکمل‌های ویتامین سی محتاطانه باشد. در این شرایط، مصرف بیش از حد ویتامین سی ممکن است منجر به اضافه بار آهن شود، که می‌تواند به قلب، کبد، لوزالمعده، تیروئید و سیستم عصبی مرکزی آسیب جدی برساند.

البته در صورت عدم وجود بیماری‌هایی که باعث افزایش جذب آهن می‌شود و یا مصرف مکمل آهن، اضافه بار آهن بسیار بعید است.

مصرف مکمل‌ها در دوزهای بالا ممکن است منجر به سنگ کلیه شود.

ویتامین سی اضافی از بدن به شکل اگزالات دفع می‌شود. اگزالات به طور معمول از طریق ادرار از بدن خارج می‌شود. با این حال، اگزالات زیاد ممکن است به مواد معدنی متصل شده و کریستال‌هایی را ایجاد کند که می‌توانند منجر به تشکیل سنگ کلیه شوند.

مصرف بیش از حد ویتامین سی می‌تواند مقدار اگزالات دفعی در ادرار را افزایش دهد، بنابراین خطر ابتلا به سنگ کلیه را افزایش می‌دهد. در یک مطالعه که افراد در روز دو بار مکمل ویتامین سی ۱۰۰۰ میلی گرم به مدت ۶ روز مصرف کردند، مقدار اگزالات دفع شده ۲۰٪ افزایش یافت. مصرف زیاد ویتامین سی نه تنها با مقادیر بیشتری اگزالات ادرار در ارتباط است بلکه با ایجاد سنگ کلیه نیز ارتباط دارد، خصوصاً اگر مقادیر بیش از ۲۰۰۰ میلی گرم مصرف می‌شود.

مطالعاتی در خصوص ارتباط مکمل‌های ویتامین سی با افزایش خطر ابتلا به سنگ اگزالات کلسیم وجود دارد. ۷۵ تا ۸۰ درصد از سنگهای کلیوی تشخیص داده شده از اگزالات کلسیم تشکیل شده است.

یک مطالعه موردی در ژورنال Kidney International گزارش کرد که یک زن پس از مصرف روزانه ۴ گرم یا بیشتر ویتامین سی به مدت ۴ ماه، دچار سنگ کلیه شد.

 در یک متاآنالیز در سال ۲۰۱۹ میلادی نیز نشان داد مکمل های ویتامین سی با خطر بالاتر بروز سنگ کلیه در مردان در ارتباط بود، اما در زنان این رابطه دیده نشد. البته برای تأیید این یافته ها مطالعات و پیگیری گسترده تر، آینده نگر و طولانی مدت بیشتر مورد نیاز است.

اثر مصرف زیاد ویتامین سی روی سایر بیماری ها و شرایط

بیماری های کلیوی: نارسایی کلیه در افرادی که بیش از ۲۰۰۰ میلی گرم در روز مصرف کرده‌اند نیز گزارش شده است. با این حال، این امر به ویژه در افراد سالم بسیار نادر است .

دیابت: ویتامین سی ممکن است قند خون را افزایش دهد. در زنان مسن مبتلا به دیابت، ویتامین سی در مقادیر بیشتر از ۳۰۰ میلی گرم در روز خطر مرگ ناشی از بیماری قلبی را افزایش می دهد.

کمبود “گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز” (G6PD): مقادیر زیادی ویتامین سی می‌تواند باعث شکستن گلبول های قرمز در افراد مبتلا به این بیماری شود.

تالاسمی: ویتامین سی می تواند جذب آهن را افزایش دهد و ممکن است اختلالات آهن را در این افراد بدتر کند.

سرطان: در سلول‌های سرطانی غلظت‌های بالایی از ویتامین سی تجمع می‌یابد. تا زمانی که اطلاعات بیشتری در این زمینه وجود ندارد، افراد مبتلا به سرطان نباید دوزهای بالای ویتامین سی استفاده کنند.

جراحی کاهش وزن: جراحی کاهش وزن می تواند باعث جذب بیشتر اگزالات از غذا شود. این امر می‌تواند میزان اگزالات ادرار را افزایش دهد. اگزالات زیاد در ادرار می‌تواند مشکلاتی مانند سنگ کلیه ایجاد کند. ویتامین سی نیز می‌تواند میزان اگزالات موجود ادرار را افزایش دهد. لذا مصرف مقادیر زیاد ویتامین سی پس از جراحی کاهش وزن ممکن است خطر افزایش اگزالات ادرار را افزایش دهد.

بیماری آلزایمر: مصرف ویتامین سی همراه با ویتامین E و آلفا لیپوئیک اسید ممکن است عملکرد روانی را در افراد مبتلا به بیماری آلزایمر بدتر کند.

آنژیوپلاستی قلبی: بایستی از مصرف مکمل‌های حاوی ویتامین سی یا سایر ویتامین ها و آنتی اکسیدان ها (بتاکاروتن ، ویتامین E) بلافاصله قبل و بعد از آنژیوپلاستی و بدون نظارت پزشک متخصص، خودداری شود.

سردرد میگرنی با دوز روزانه ۶ گرم گزارش شده است. سرگیجه موقتی و ضعف ممکن است در طی تزریق داخل وریدی با سرعت بیش از حد ایجاد شود. عوارض جانبی سیستم عصبی شامل سرگیجه، ضعف، خستگی و سردرد در کمتر از ۱٪ بیماران گزارش شده است.

ویتامین سی زیاد اثربخشی داروی نیاسین – سیمواستاتین را مختل می کند: شواهد نشان می دهد که مصرف مکمل های ویتامین سی ممکن است توانایی بدن در افزایش کلسترول خوب (HDL) را در افرادی که داروی ترکیبی نیاسین-سیمواستاتین مصرف می کنند، مختل کند.

جمع بندی

از آنجا که ویتامین سی محلول در آب است، بدن ظرف چند ساعت پس از مصرف مقدار زیادی از آن را دفع می کند. در حقیقت، تقریباً غیرممکن است که فقط از رژیم غذایی ویتامین سی زیادی دریافت شود. برای بیان بهتر، باید ۲۹ پرتقال یا ۱۳ عدد فلفل دلمه ای مصرف شود تا نزدیک حد بالای مجازروزانه برسد.

 در افراد سالم، هر میزان ویتامین سی اضافی که بیش از مقدار توصیه شده روزانه مصرف شود، به راحتی از بدن دفع می شود. اما، خطر مصرف بیش از حد ویتامین سی هنگام مصرف مکمل در دوز بالا وجود دارد و در برخی شرایط مصرف بیش از حد ویتامین ممکن است مضر باشد. به عنوان مثال، کسانی که مستعد ابتلا به سنگ کلیه هستند.

ویتامین سی ممکن است باعث حالت تهوع، استفراغ، دل درد، درد معده، سردرد و سایر عوارض گوارشی شود. به نظر می رسد عوارض جانبی ویتامین سی، بخصوص ناراحتی های گوارشی هنگامی رخ می‌دهد که افراد آن را در دوزهای بیشتر از ۲۰۰۰ میلی گرم مصرف کنند. مقادیر خیلی بالاتر از ۲۰۰۰ میلی گرم در روز عوارض جانبی بیشتری ایجاد می‌کند از جمله سنگ کلیه و اسهال شدید. در افرادی که سنگ کلیه داشته‌اند، مقادیر بیشتر از ۱۰۰۰ میلی گرم در روز خطر عود سنگ کلیه را خیلیزیاد افزایش می‌دهد.

بنابراین بهتر است مکمل ویتامین سی با دوز پایین تر انتخاب شود، چرا که میزان مورد نیاز روزانه تنها  ۹۰ میلی گرم برای مردان و ۷۵ میلی گرم برای زنان است.

البته استعمال دخانیات و جویدن توتون باعث کاهش سطح ویتامین سی می شود. مصرف ویتامین سی در رژیم غذایی باید در افرادی که سیگار می کشند یا دخانیات می جوند افزایش یابد.

همچنین دراعتیاد به الکل، نیاز به این ویتامین بیشتر می شود. مصرف الکل باعث دفع ویتامین سی از طریق ادرار می شود. افرادی که به طور منظم از الکل استفاده می کنند، به ویژه کسانی که بیماری های دیگری دارند، اغلب کمبود ویتامین سی دارند.

حد بالای مصرف ویتامین سی در مردان و زنان ۱۹ ساله و بالاتر ۲۰۰۰ میلی گرم است. این محدودیت برای زنان باردار یا شیرده ثابت باقی مانده است.

سطح بالای مصرف ویتامین سی روزانه برای سایر گروه ها به شرح زیر است:

۴۰۰ میلی گرم برای نوزادان ۱ تا ۳ ساله

۶۵۰ میلی گرم برای کودکان ۴ تا ۸ ساله

۱۲۰۰ میلی گرم برای کودکان ۹ تا ۱۳ ساله

۱۸۰۰ میلی گرم برای نوجوانان ۱۴ تا ۱۸ ساله

۱۸۰۰ میلی گرم در نوجوانان باردار یا شیرده در سنین ۱۴-۱۸ سال

عکس از pvproductions – www.freepik.com