متفورمین در کاهش وزن

متفورمین در کاهش وزن

متفورمین می تواند باعث کاهش وزن در چاقی شود.

چاقی

چاقی که عامل اصلی بیماری‌های امروزی است به شاخص توده بدنی بالای ۳۰ کیلوگرم بر متر مربع اطلاق می‌شود و یکی از چالش برانگیزترین مسائل در حوزه سلامت  در سراسر جهان است.

 چاقی یک بیماری مزمن و یک عامل خطر برای سایر بیماری‌های محسوب می‌شود. یک بررسی جدید در ۲۰۰ کشور نشان می‌دهد که روند شیوع چاقی در چند دهه اخیر از ۳.۲٪ به ۱۰.۸٪ در سال افزایش یافته است.

چاقی با نزدیک به ۲۰۰ نوع عارضه مختلف، از جمله دیابت، بیماری‌های قلبی و عروقی، فشار خون بالا، دیابت، سکته مغزی و… سلامتی انسان را به شدت تهدید می‌کند.

درمان چاقی

در سال ۲۰۱۶ میلادی انجمن بالینی غدد درون ریز آمریکا (AACE) و کالج غدد درون ریز آمریکا (ACE) دستورالعمل‌هایی جامع برای مراقبت‌های پزشکی از بیماران چاقی ارائه کرده است.

طبق این دستورالعمل‌ها، بیشتر افراد بایستی وزن خود را مرتباً اندازه بگیرند و با تنظیم رژیم غذایی و فعالیت‌های بدنی از افزایش وزن جلوگیری کنند.

چراکه مطالعات بلند مدت نشان می‌دهد افراد چاقی که هیچ اختلال متابولیکی هم ندارند، در معرض خطر ابتلا به عوارض مختلف چاقی هستند.

داروهای درمان چاقی

متأسفانه درمان چاقی با اصلاحات سبک زندگی اغلب با شکست مواجه می‌شود. بنابراین، داروها نقش مهمی در مدیریت چاقی پیدا می‌کنند و می‌توانند به بهبود سلامت افرادی که با رژیم غذایی و ورزش نتوانسته‌اند وزن کم کنند، کمک ‌کنند.

پنج دارو توسط سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) برای درمان طولانی مدت چاقی تایید شده است این داروها شامل اورلیستات، فنترمین + توپیرامات، لورکاسرین، نالترکسون + بوپروپیون و لیراگلوتید است.

اورلیستات از طریق جلوگیری از جذب چربی و سایر داروها از مسیرهای سیستم عصبی مرکزی با کاهش اشتها یا افزایش سیری به کاهش وزن کمک می‌کنند.

 عوارض جانبی داروی کاهش وزن تأیید شده به طور عمده شامل سرگیجه، حالت تهوع، یبوست، بی خوابی و… است.

متفورمین در کاهش وزن در چاقی

متفورمین

متفورمین یک داروی کاهنده قند خون است که برای استفاده در بیماران مبتلا دیابت تایید شده است، اما در حال حاضر در بیماران غیر دیابتی نیز به اهداف گوناگون به عنوان مثال برای ایجاد تخمک گذاری در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک و پیشگیری از بروز دیابت نوع ۲ در افراد پره دیابت با موفقیت استفاده می‌شود.

از سوئی عوارض متفورمین نسبتاً خفیف است. بیشترین عارضه متفورمین مربوط به دستگاه گوارش است که با ادامه درمان یا کاهش و تجویز دقیق دوز مصرفی کاهش می‌یابد.

در درمان چاقی نیز متفورمین می‌تواند باعث کاهش وزن بدن شود، اما هنوز به عنوان یک داروی لاغری رسماً تأیید نشده است؛ چرا که برای اینکه یک دارو به عنوان داروئی برای درمان چاقی مورد تایید قرار بگیرد، علاوه بر اینکه بایستی بی خطری آن در مطالعات نشان داده شود بایستی باعث کاهش وزن حداقل ۵٪ از وزن اولیه بدن شود.

مطالعات صورت گرفته در خصوص اثر متفورمین بر کاهش وزن در چاقی

بسیاری از مطالعات نشان داده‌اند که متفورمین می‌تواند باعث کاهش وزن در افراد مختلف دارای وزن اضافه یا چاق شود. یک مرور جامع روی ۹۴۶ نوجوان چاق ۱۰-۱۶ ساله؛ کاهش معنی داری در BMI را پس از درمان با متفورمین نشان داد.

در بررسی جامع قبلی در سال ۲۰۱۹ میلادی روی ۳۴ مطالعه دیده شد متفورمین اگرچه باعث کاهش وزن می‌شود اما این کاهش وزن ناچیز است (چیزی حدود ۶۰۰ گرم، در کل طول مداخله).

ازطرف دیگر بنظر می‌رسد اثر متفورمین در افراد مختلف متفاوت است. به عنوان مثال در یک مرور جامع در سال ۲۰۱۰ میلادی روی ۷ مطالعه، اثر متفورمین را بر ۳۹۵ فردی که داروهای اعصاب مصرف می‌کردند بررسی کرد؛ نتایج نشان داد متفورمین باعث کاهش وزن با مقادیر متفاوت اما بطور کلی مناسب، از ۲ درصد تا ۷.۸ درصد در گروه‌های مختلف می‌شود.

در نتیجه این مطالعه پیشنهاد داده که متفورمین در بیماران تحت درمان با داروهای اعصاب که دچار افزایش وزن شده‌اند، می‌تواند موثر باشد.

در آخرین فراتحلیل در سال ۲۰۲۰ میلادی، ۲۱ مطالعه در مورد اثر متفورمین در درمان چاقی بررسی و آنالیز شد.

نتایج نشان داد بیماران تحت درمان با متفورمین حدود یک واحد کاهش BMI را تجربه کردند و در افراد با چاقی بیشتر متفورمین مفیدتر بود. البته در این مطالعه روند کاهش وزن فقط ۶ ماه ادامه داشت و بعد از آن کاهش وزنی ادامه نداشت.

مکانیسم تأثیر متفورمین بر کاهش وزن

مکانیسم تأثیر متفورمین بر وزن چند عاملی است. پیگیری طولانی مدت برنامه‌های پیشگیری از دیابت نشان می‌دهد که مکانیسم اصلی کاهش وزن متفورمین بهبود حساسیت به انسولین و کاهش مصرف مواد غذایی است.

مطالعات اخیر نشان داده که متفورمین بر فیزیولوژی دستگاه گوارش و ریتم شبانه روزی نیز مؤثر است. همچنین متفورمین اکسیداسیون و ذخیره چربی در کبد، عضلات اسکلتی و بافت‌های چربی را تنظیم می‌کند.

خلاصه

متفورمین در افراد چاقی که در معرض خطر ابتلا به دیابت هستند، گزینه مناسبی است. البته میزان کاهش وزن به نسبت کم و موقت است و اینکه آیا این مقدار کاهش یافته آنقدر کافی است (۵٪ از وزن اولیه) که به عنوان “داروی کاهش وزن” تأیید شود نیاز به تحقیقات بیشتر است.

منابع

Björkhem-Bergman L, Asplund AB, Lindh JD. Metformin for weight reduction in non-diabetic patients on antipsychotic drugs: a systematic review and meta-analysis. Journal of Psychopharmacology. 2011 Mar;25(3):299-305.
Hui F, Zhang Y, Ren T, Li X, Zhao M, Zhao Q. Role of metformin in overweight and obese people without diabetes: a systematic review and network meta-analysis. European Journal of Clinical Pharmacology. 2019 Apr 9;75(4):437-50.
Domecq JP, Prutsky G, Leppin A, Sonbol MB, Altayar O, Undavalli C, Wang Z, Elraiyah T, Brito JP, Mauck KF, Lababidi MH. Drugs commonly associated with weight change: a systematic review and meta-analysis. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2015 Feb 1;100(2):363-70.
Pu R, Shi D, Gan T, Ren X, Ba Y, Huo Y, Bai Y, Zheng T, Cheng N. Effects of metformin in obesity treatment in different populations: a meta-analysis. Therapeutic Advances in Endocrinology and Metabolism. 2020 May;11:2042018820926000.
عکس ۱ از  Halacious در Unsplash
عکس ۲ از AllGo – An App For Plus Size People  در  Unsplash