تغذيه مادران شيرده

تغذيه مادران شيرده

تداوم تغذيه با شــير مادر مســتلزم مصرف مواد مغذى و مقوى توسط مادر است.

تغذيه مناسب مادر در اين دوران علاوه بر تأمين نيازهاى تغذيه اى نوزاد (از جمله مواد معدنى و ويتامينها)، براى حفظ بنيه، سلامت و اعتمادبه نفس مادر و نيز حفظ و نگهدارى ذخاير بدن مادر ضرورى است.

 تغذيه با شير مادر همچنين موجب بهبود سطح ايمنى بدن شيرخوار در برابر ابتلا به انواع عفونتهاى حاد تنفسى، اسهال و نيز بازگشت وزن مادر به قبل از باردارى می شود.

ترشح شیر

محرک معمول برای تولید شیر و ترشح آن مکیدن است.

پرولاکتین مترشحه از مغز، تولید شیر را تحریک میکند  و اکسی توسین نیز باعث انقباض و جاری شدن شیر از مجاری غدد پستانی میشود.

 فرایند جاری شدن خیلی حساس است. اکسی توسین، هورمون محرک آزاد کننده شیر می‌تواند با محرک‌های بینایی، لامسه، بویایی و شنوایی آزاد شود. حتی با فکر کردن در مورد نوزاد نیز آزاد می شود.

حجم شیر

 ترشح اکسی توسین با درد، استرس های عاطفی و فیزیکی، خستگی و عصبانیت می تواند مهار شود.

 زنان مبتلا به دیابت، چاقی، زنانی که هنگام زایمان دچار استرس می‌شوند و مادرانی که بقایای جفت در بدنشان می مانند در معرض خطر تاخیر تولید شیر هستند.

حجم شير مادر رابطه مستقيم با تكرر شيردهى دارد. تغذيه مكرر نوزاد با شير مادر سبب می شود شير بيشترى توليد شود.

 با شروع مصرف غذاهاى كمكى و كاهش دفعات شيردهى، حجم شير توليدشده نيز كاهش می يابد و بالطبع نياز افزايش يافته مادر به مواد مغذى نيز تعديل می شود.

يكى از علل مهم كاهش توليد شــير، خســتگى مادر، در 4 تا 6 ماه اول شــيردهى است.

مادر شيرده را بايد تشويق كرد تا خصوصا در طــول روز به اندازه كافى اســتراحت كند، حجم كارهاى خود را كاهش دهــد واز اطرافيان خود در كارها كمك بگيرد.

 به خصوص حمايت همسر در اين زمينه از اهميت زيادى برخوردار است.

 تغذيه در دوران شيردهى:

شیردهی نیازهای تغذیه ای خاص ایجاد می‌کند. دریافت بیشتر اغلب مواد مغذی توصیه می شود.

 اگرچه تولید شیر عمدتاً تحت تاثیر تعداد دفعات مکیدن و وضعیت هیدراتاسیون مادر (میزان دریافت مایعات) قرار می‌گیرد؛ با این وجود ترکیب شیر برحسب رژیم مادر متغیر است.

برای مثال ترکیب اسیدهای چرب شیر مادر دریافت رژیمی اش را منعکس می کند. همچنین، غلظت ید، سلنیوم و بعضی ویتامین های محلول آب مثل ب ، رژیم مادر را منعکس می کند.

شیر مادر منعکس کننده پروفایل مواد مغذی موجود در شیر مادر است. همچنین دریافت مایعات به اندازه مانند نوشیدن آب و استراحت کافی نیز مورد نیاز است.

انرژی

در شش ماه اول شیردهی متوسط تولید شیر روزانه 750 میلی لیتر (از 550تا1200) می باشد.

نياز مادر شيرده به كالرى برای شش ماه اول 330 و برای شش ماه دوم 400 کالری بيش از دوران قبل از باردارى است.

براى تأمين اين مقدار كالرى علاوه بر موادغذايى مقوى (شــامل انواع چربی ها و پروتئين كه لازم اســت در اين دوران مصرف شود) از چربی هاى ذخيره شده در بدن مادر در دوران باردارى نيز اســتفاده می شــود.

ذخاير چربى مادر كه در طى باردارى ذخيره شده است، 100 تا 150 كيلوكالرى از انرژى مورد نياز براى توليد شــير را فراهم میكند.

پروتئین:

دریافت ۲۵ گرم پروتئین اضافی در روز یا ۷۱ گرم پروتئین در روز پیشنهاد می‌شود.

این مقدار بر اساس 1.1 گرم وتئین بر کیلوگرم در روز بر بنای وزن پیش از بارداری است.

 زنانی که سزارین می شوند یا با فقر تغذیه باردار می شوند ممکن است به پروتئین بیشتری نیاز داشته باشند.

متوسط نیاز به پروتئین در شیردهی با توجه به ترکیب شیر و حجم متوسط روزانه تخمین زده می‌شود.

 کربوهیدرات ها

 روزانه ۲۱۰ گرم کربوهیدرات برای تأمین کالری کافی برای تولید حجم شیر کافی و حفظ سطوح انرژی کافی در دوره شیردهی توصیه می شود.

 چربی

 مقدار و نوع چربی موجود در شیر مادر دقیقا رژیم مادر را منعکس می کند.

 انتخاب های چربی رژیمی توسط مادر می‌تواند اسیدهای چرب خاص را در شیر مادر کاهش یا افزایش دهد.

 محدودیت شدید انرژی دریافتی، منجر به حرکت چربی بدن شده و به این ترتیب شیر تولید شده حاوی اسیدهای چرب مشابه با چربی ذخیره شده در بدن مادر خواهد بود.

 کل چربی دریافتی به میزان انرژی مورد نیاز مادر برای حفظ تولید شیر بستگی دارد و باید توسط متخصص تغذیه محاسبه شود. مصرف اسیدهای چرب بلند زنجیره ی غیر اشباع در رژیم غذایی مادر بسیار مهم است زیرا برای تکامل مغز جنین و نوزاد حیاتی می باشد.

اسیدهای چرب ترانس بایستی توسط مادر شیرده کاملاً اجتناب شود.

چربی ترانس در: روغن نباتی جامد، و هر غذای آماده ای که روغن “هیدروژنه” د ارد مثل: بیسکویت، کیک، کلوچه، خمیر پیتزا، کلوچه‌ها، چیپس، مارگارین، روغن گیاهی، غذاهای سرخ شده، سیب زمینی سرخ شده، مرغ سرخ شده، ناگت مرغ، ماهی سوخاری، انواع شیرینی‌‌‌ها، غذاهای آماده، غذاهای سرخ‌شده، کره گیاهی، خامه، پودر شیرهای آماده و غیرلبنی مثل پودر کافی‌میت، پودر آماده شیرینی، پودر آماده کیک و…

اما کلسترول در شیر مادر انعکاس دهنده رژیم مادر نیست.

مایعات

مادران شــيرده بايد به مقدار كافى مايعات بنوشند.  مادران بایستی آب و همچنین  شير، دوغ كم نمك و بدون گازو آب ميوه طبيعى بنوشند و حتى مواد غذايى آب دار مانند انواع آش سوپ و انواع خورشها را ميل كنند.

 مصرف نوشابه هاى كافئين دار اعم از چاى غليظ، قهوه، كوكاكولا و… بايد كاهش يابد، زيرا مصرف اين مواد ممكن است سبب تحريك پذيرى، بی اشتهايى و كم خوابى شيرخوار شود.

همچنين از نوشيدن الكل بايد خوددارى كرد.

سایر مواد مغذی

ميزان ويتامين D شير مادر به ميزان قرار گرفتن او در معرض نور مستقيم خورشيد وابسته است

و جود مواد معدنى نظير كلســيم، آهن، روى، مس، فســفر و يد در تغذيه مادر شــيرده ضرورى است.

با اين حال برخى از مواد معدنى مانند: كلســيم، فســفر، آهن و روى، بدون توجه به دريافت غذا، می تواند از ذخاير بدن مادر به شير وارد شوند؛ اما وجود برخى مواد معدنى همچون يد در شير مادر ارتباط مستقيمى با تغذيه او دارد.

 بنابراين تغذيه مناسب مادر شيرده جهت تأمين انواع مواد معدنى ضرورى  مخصوصا كلسيم، آهن و يد براى سلامتى مادر و شيرخوار ضرورى است.

توصيه می شــود مادران شــيرده همچون دوران باردارى از منابع كلسيم و ساير مواد معدنى استفاده كنند.

همچنين مصرف نمك يد دار تصفيه شده به مقدار كم و رعايت شرايط نگهدارى مناسب آن مهم است؛ يعنى با نگهدارى نمك يد دار در ظروف در بسته و دور از نور، يد موجود در نمك را حفظ كنند.

همچنين توصيه می شود براى پايدار ماندن يد در غذاها، نمك در انتهاى پخت به غذا اضافه شود.

لازم است مصرف قرص فروسولفات تا 3 ماه بعد از زايمان ادامه يابد.

بطور کلی غذاى مادر شــيرده بايد حاوى مقادير كافى از 5 گروه غذايى اصلى باشــد تا از دريافت ويتامين و املاح معدنى به ميزان كافى اطمينان حاصل شود.

کاهش وزن در دوران شیر دهی

زنان شیر ده سالم می توانند هفته ای تا 450 گرم کم کنند و در عین حال شیر کافی برای تولید  شیر نوزادشان هم تامین کنند.

 تولید شیر در مادران با دریافت کمتر از ۱۸۰۰ کالری در روز کاهش می‌یابد. دريافت كالرى ناكافى ســبب كاهش توليد شير میشود.

كاهش وزن بعداز زايمان بايد تدريجى صورت گيرد تا بر مقدار شــير مادر تأثير نگذارد. لازم به ذكر اســت كه شــيردهى خود ســبب كاهش تدريجى وزن مادر می شــود، با اين شــرط كه مواد مغذى لازم با مصرف مواد غذايى مناسب و كافى براى مادر تأمين شود.

كاهش وزن دوران شيردهى بايد بيشتر از كم خورى و محدود كردن رژيم غذايى، متكى بر افزايش تحرك و انجام فعاليتهاى بدنى باشــد.

 وزنگيرى مناســب شــيرخوار در طول دوران شيرخوارگى به خصوص 6 ماه اول نشــاندهنده كافى بودن مقدار شــير مادر می باشد و مادر با اطمينان از كافى بودن شــير خود می تواند كمتر از 450 گرم درهفته كاهش وزن داشــته باشــد.

رژیم کاهش وزن به مادران شیر ده تا پایان سال اول شیردهی توصیه نمی شود.

 مادران دچار سوءتغذیه

توليد شير در مادران مبتلا به سوءتغذيه شديد ممكن است از ساير مادران كمتر باشد.

 در اين مورد و مواردى كه BMI كمتر از 5/18 می باشــد، مــادران بايد انرژى دريافتى روزانه خود را بیشتر افزايش دهند.

مادر شيرده حتى اگر مبتلا به سوءتغذيه باشد، می تواند شــير توليد كند؛ اما بايد توجه داشــت كه در چنين شــرايطى ذخاير غذايى بدن مادر صرف توليد شير می شود و در نتيجه مادر به دليل تخليه ذخاير بدنى خود و احســاس ضعف، خســتگى و بی حوصلگى توان مراقبت از كودك را نخواهد داشت؛ بنابراين تغذيه مناسب مادر در دوره شيردهى براى پيشگيرى از سوءتغذيه كه هم سلامت مادر را به خطر میاندازد و هم در مراقبت از كودك اختلال ايجاد می كند حائز اهميت است.

 در صورت تغذيه نادرست و ناكافى در دوران شيردهى، مادر بيش از شيرخوار متضرر می شود؛ و باعوارضى هم چون پوكى استخوان، مشكلات دندانى، كمخونى و… مواجه خواهد شد.

پرهیزهای غذایی

بعضى از شيرخواران ممكن است غذاهايى كه مادر مصرف كرده و وارد شير او شده است را تحمل نكنند.

به عنوان مثال، مصرف سير، پياز و يا حبوبات كه توسط مادر ممكن است موجب دردهای شكمى و يا توليد قولنج در شيرخوار شود.

مصرف برخى غذاها مانند سير، انواع كلم، پياز، مارچوبه و تربچه و يا غذاهاى پر ادويه و پر چاشنى ممكن است روى طعم شــير اثر بگذارد و تغيير ناگهانى طعم شــير سبب تمايل نداشتن شيرخوار به شير خوردن شود.

با توجه به تأثير برخى مواد غذايى بر طعم شير، در صورتى كه شيرخوار از شير خوردن امتناع می كند بهتر است مادران از مصرف اين مواد خوددارى كرده يا مصرف آن را محدود كنند.

همچنين كلم، شلغم و يا ميوههای مثل زردآلو، آلو، هلو، هندوانه و بعضى سبزیها در صورتى كه زياد مصرف شوند ممكن است موجب نفخ و دردهای شكمى در شيرخوار شوند؛ بنابراين مادر بايد دقت كند در صورتى كه طى 24 ساعت پس از خوردن موادی كه در بالا ذكر شد، شيرخوار دچار نفخ و دل درد شد از مصرف آنها خوددارى كند.

 به طور كلى مادر شيرده هر غذايى را كه ميل دارد می تواند مصرف كند مگرآنكه حس كند شيرخوار وی پس از خوردن آن غذا توسط مادر دچاردردهای شكمى می شود.

فعاليت بدنى

 فعاليت بدنى مناسب براى بهبود وضعيت جسمانى و روانى مادر شيرده مهم است. اگر چه ورزش منظم و در حد متعادل در زنانى كه قبل از باردارى از نظر جسمانى متناسب بوده اند مانعى در برابر شيردهى نيست، اما گاهى ديده شده پس از فعاليت بدنى شديد و ورزش مادر شيرده (به علت ورود اسيدلاكتيك به شير)، طمع تلخ در شير ايجاد می شود و شيرخوار از خوردن شــير امتناع می كند.

 در اين مواقع لازم اســت مادر قبل از شير دادن، سينه خود را بشويد؛ و اگر هنوز شيرخوار مايل به شير خوردن نيست مقدار كمى از شير خود را قبل از تغذيه شيرخوار بدوشد و دور بريزد و سپس اقدام به شيردهى نمايد.

منبع:

کراوس

راهنماى جامع تغذيه مادران بارداروشيرده؛وزارت بهداشت درمانو آموزش پزشكى

در سایت آر دایت رژیم غذایی توسط متخصص تغذیه ارائه می شود. لطفاً جهت اطلاع از شرایط رژیم، کلیک نمایید…

در صورتی که هر گونه سوالی دارید می توانید از طریق تلگرام، اینستاگرام یا واتساپ با ما در تماس باشید و یا درخواست مشاوره رایگان دهید.