دیابت بارداری

اهمیت تغذیه در دیابت بارداری


ديابت بارداری به علت كاهش حساسيت به انســولين و متعاقب آن اختلال در تحمل گلوكز ايجاد می‌شود. که تغذیه و رژیم غذایی مناسب نقش اساسی در کنترل و درمان آن دارد.

علل بروز دیابت بارداری

 از علل عمده آن ترشح هورمونهاى جفتى، پرولاكتين، كورتيزول و پروژسترون حين باردارى است که اثرات  ضدانســولين دارند و همچنین افزايش توليد چربى است. که در سه ماهه سوم بیشتر هم می‌شود.

عوارض

 از عوارض ديابت باردارى بر روى جنين می توان به افزايش نقص‌های مادرزادی، خطر ماكروزومى (وزن بالای تولد)، هيپوگليسمى نوزادى (کاهش قند خون)، هيپربيليروبينمى (زردی) ، هيپرتروفى قلبى (بزرگ شدن قلب)، سندرم زجر تنفسی، ‌پلی‌سیتمی، نارس بودن نوزاد، هيپوكلسمى (کاهش کلسیم)، تولد نوزاد مرده و… نام برد. فرزندان مادران مبتلا به دیابت بارداری استعداد بیشتری برای ابتلا به چاقی و اختلال تحمل گلوکز دارند.

اثرات سوء ديابت باردارى بر روى مادر نیز شامل زايمان زودرس،  زایمان‌های  سخت، داشتن مایع آمنیوتیک بیش از حد ، پره اكلامپسى و اكلامپسى وخطر ابتلا به ديابت نوع 2 در سنين بالاتر می‌باشد.

چه افرادی در معرض ابتلا به ديابت باردارى هستند؟

سن 35سال يا بالاتر دارند.

دچار اضافه وزن و چاقى قبل از باردارى باشند.

 سابقه فاميلى ديابت دارند.

خودسابقه ديابت باردارى یا اختلال متابوليسم گلوكز داشته اند.

سابقه اختلال در پيامد حاملگی‌هاى قبلى داشته اند مثل سقط، مرده زائی، ماكروزومى، زايمان زودهنگام، اكلامپسى، پره اكلامپسى و…

پیشگیری

فعالیت بدنی و تغذيه مناسب از ابتداى باردارى می‌تواند از ابتلا به ديابت باردارى پيشگيرى كند.


غربالگرى و تشخيص ديابت باردارى

بنابراین شناسایی و درمان دیابت بارداری از اهمیت بالایی برخوردار است.

براى تمام خانمها باید در اولين مراقبت باردارى، آزمایش قند خون ناشــتا انجام شود:

 – در صورتى كه قند خون ناشــتا 92 ميلی‌گرم در دســى ليتر و کمتر از آن باشــد، نرمال است.

-در صورتى كه قند خون ناشــتا بين 93-125ميلی‌گرم در دســى ليتر باشــد، فرد پره ديابتيك است و رژيم غذايى مناسب و ورزش توصيه می‌شود.

-در صورتى كه قند خون ناشــتا 126ميلى‌گرم در دســى ليتر يا بيشــتر باشد، تكرار آزمايش توصيه و چنانچه نتيجه آزمايش دوم نيز مساوى يا بيش از 126ميلى‌گرم در دسى ليتر باشد، فرد ديابتي است و باید درمان شود.

-همچنین بــراى تمام خانمهاى بــاردار به منظور غربالگرى ديابت باردارى، در هفته 28-24 باردارى آزمون تحمل گلوكز خوراكى دو ساعته  (OGTT) با مصرف 75گرم گلوكز انجام می‌شود. در صورتى كــه حداقل يكى از نتايج آزمايش قند خون غيرطبيعى باشــد، تشــخيص ديابت باردارى قطعــى است:

-ناشتا بیشتر از 92

-یکساعت بعد بیشتر از 185

-دوساعت بعد بیشتر از 153

درمان

رژيم غذايى نخستين گام در كنترل و درمان دیابت بارداری است. 70تا 85 درصد افراد با تغذیه مناسب و بدون دارو، سطح قند خونشان نرمال می شود.

بعد از تشخص درمان با رژیم غذایی، فعالیت فیزیکی و کنترل وزن آغاز می شود.هدف از رژيم درمانى رســاندن قند خون به ســطح نرمال است:

-قندخون ناشتا کمتر از 95

-یکساعت بعد کمتر از 140

-و دوساعت بعد کمتر از 120

بیماران مبتلا به دیابت بارداری باید توسط یک متخصص تغذیه مشاوره و رژیم دریافت کنند.

انجمن دیابت آمریکا (ADA) توصیه می کند که رژیم درمانی و تغذیه مناسب در دیابت بارداری می تواند سلامتی جنین و مادران را فراهم کند.

نتیجه رژیم درمانی دستیابی به قندخون نرمال با عدم کتوز و ارائه سطح کافی انرژی برای افزایش وزن مناسب در دوران بارداری است.

برای هر فرد باید رژیم مناسب او تهیه شود. اما بطور کلی:

-برای دستیابی به میزان توصیه شده وزن، اهداف قند خون و مواد مغذی؛ در سه ماهه اول، انرژی دریافتی باید بدون افزایش کالری، در سه ماهه دوم 340 کیلو کالری اضافی و در سه ماهه سوم 452 کیلو کالری در روز بیشتر از انرژی مورد نیاز پیش از بارداری باشد.

-برای زنان که در دوران بارداری وزن ایده آل دارند، کالری مورد نیاز 30 کیلو کالری/کیلوگرم در روز است. برای زنان دارای اضافه وزن، نیاز کالری 22 تا 25 کیلوکالری/کیلوگرم در روز است و برای زنان خیلی چاق، نیاز انرژی 12 تا 14 کیلوکالری/کیلوگرم (وزن فعلی بارداری) در روز است.

اما زنان چاق باید حداقل 1800 کالری در روز برای جلوگیری از کتوز مصرف کنند.

 -برای زنان کم وزن، نیاز به کالری 35 تا 40 کیلو کالری/کیلوگرم در روز است.

-همه زنان باردار باید حداقل 175 گرم کربوهیدرات، 71 گرم پروتئین و 28 گرم فیبر دریافت کنند.

 -زنان اغلب نیاز به 1800 تا 2500 کیلوکالری در روز دارند.

-پروتئين 20-25درصد كل انرژى دريافتى و روزانه1/3-2 گرم به ازاء هر كيلو وزن بدن

-چربى 20-25درصد كل انرژى دريافتى روزانه

-سديم در حد 2گرم در روز باشد.

-كربوهيدرات 50-60 درصد كل انرژى دريافتى روزانه (حداقل 150-200گرم كربوهيدرات براى پيشگيرى از كاهش قند خون ضرورى است)

-اســتفاده از كربوهيدراتهاى پيچيده مثل غلات سبوسدار، سبزیها، ميوهها  و پرهيز از قندهاى ساده مثل قند و شكر، شكلات، آب نبات، نوشابه‌هاى شيرين و…

-بســيارى از خانمهــاى باردار قادر به تحمل بيــش از 30گرم كربوهيدرات در وعده صبحانه نيســتند، بنابراين هنگام برنامه‌ريزى غذايى، می‌توان مقدار كربوهيدرات در وعده صبحانه را محدود و بقيه آن را در ساير وعده‌ها تقسيم كرد.

مواد غذايى غيرمجاز براى زنان باردار ديابتى

 مصرف سه گروه از مواد غذايى در مادران باردار ديابتيك مجاز نيست:

1-  مواد غذايى با سديم بالا نظير كالباس، سوسيس يا هر نوع ماده غذايى كنسرو شده، چيپس، پفك

2- مواد غذايى چرب با كلســترول بالا: هر نوع غذاى سرخ‌شــده، انواع گوشت قرمز پر چرب، كله‌پاچه، پوست مرغ، مايونز،شير و لبنيات پر چرب

3- قندهاى ساده در مقادير بالا: انواع شيرينى، بيسكويت، نوشابه‌هاى گازدار، قند، شكر، عسل، مربا، انواع بستنى

سایر توصیه ها

 -بيمارانى كه از انسولين NPH استفاده می‌كنند، به يك ميان‌وعده بعدازظهر (3ساعت پس از صرف ناهار)نياز دارند.

-جنين به طور دائم گلوكز را از دستگاه گردش خون مادر جذب می‌كند؛ در نتيجه مادر هميشه در معرض کاهش قند خون به خصوص پيش از وعده‌هاى غذايى و كتوز قرار دارد.

-توصيه می‌شود زنان چاق پيش از تصميم به باردارى، وزن خود را به حد مطلوب برسانند.

-ورزشهاى سبك مانند پياده‌روى سبك  كه بر مادر باردار و جنين فشار اضافى وارد نكند، در كنترل قندخون و حفظ وزن بدن در محدوده قابل قبول، مؤثر است و توصيه می‌شود.

-اســتفاده از برخى شــيرين كننده‌هاى مصنوعى مانند آسپارتام، در دوران باردارى مجاز است، به شرط آنكه بيشتر از 2تا 3واحد از خوراكى حاوى آن مصرف نشــود. به علت آنكه شــيرين‌كننده ســاخارين می‌تواند وارد جريان خون جنين شود، توصيه می‌شود دردوران باردارى مصرف نشود.

-حتما غذا را در حجم كم و به دفعات بيشتر( 5-6وعده در روز) ميل كنند. در هيچ وعده‌اى بيش از حد غذا نخورند.

-در برنامه غذايى خود از همه گروههاى غذايى به شكل متنوع و متعادل استفاده كنند.

-مصرف غذاهاى چرب و سرخ كرده را كاهش دهند.

-مصرف نمك را كاهش دهند و حتماً از نمك يددار تصفيه شده به مقدار كم مصرف كنند.

–روزانه از مواد غذايى فيبردار مانند حبوبات، سبزى، ميوه و نانهاى سبوسدار كه در كاهش قند خون مؤثر است، استفاده كنند.

-مصرف قندهاى ساده مانند قند، شكر، تنقلات شيرين و ميوههاى شيرين را كاهش دهند.

-بعد از وعده‌هاى غذايى كمى پياده‌روى داشته باشند.

-كنترل قند خون را به طور مرتب و طبق نظر متخصص انجام دهند.

-ضرورى است كه كليه مادران باردار ديابتى با ليست جانشينى مواد غذايى آشنا باشند.

خلاصه

باتوجه به عوارض شدید دیابت بارداری، بهترین اقدام پیشگیری از بروز آن است. که آن هم با رژیم غذایی مناسب زیر نظر متخصص تغذیه امکان پذیر است. بنابراین تمام مادران باردار بایستی به اهمیت تغذیه و مراجعه به کارشناسان و متخصصان تغذیه و رژیم درمانی حتی پیش از اقدام به بارداری پی ببرند.

البته در صورت بروز دیابت بارداری نیز خط اول درمان رژیم درمانی است و پیگیری و مراجعه مرتب برای اطمینان از کفایت تغذیه مهم است. ارزیابی فردی و نظارت بر قند باید انجام شود.

بر اساس آخرین یافته ها تا 85 درصد افراد با دیابت بارداری با رژیم غذایی به تنهایی و بدون دارو بهبود پیدا می کنند. بنابراین متخصصان غدد و زنان و زایمان، با اطلاع از این واقعیت بایستی تمام زنان باردار بخصوص زنان مبتلا به دیابت بارداری را از ابتدا به متخصص تغذیه ارجاع دهند.

منابع:

راهنمای جامع تغذیه مادران باردار و شیرده؛ وزارت بهداشت

Uptodate 2019

ADA 2019

در سایت آر دایت رژیم غذایی توسط متخصص تغذیه ارائه می شود. لطفاً جهت اطلاع از شرایط رژیم، کلیک نمایید…

در صورتی که هر گونه سوالی دارید می توانید از طریق تلگرام، اینستاگرام یا واتساپ با ما در تماس باشید و یا درخواست مشاوره رایگان دهید.