بر اساس گزارش Centers for Disease Control and Prevention (CDC)، حدود ۱ تا ۳ نوزاد از هر ۱۰۰۰ تولد، با کم‌شنوایی دائمی متولد می‌شوند. این آمار در نوزادانی که در بخش NICU بستری هستند، به ۲ تا ۴ برابر می‌رسد. به عنوان یک متخصص شنوایی سنجی، در تجربه‌ای که با خانواده‌های دیگر در جلسات توانبخشی داشتم، نوزادانی که شنوایی‌سنجی آن‌ها به موقع انجام نشده بود، حتی با کاشت حلزون، مسیر سخت‌تری در تطبیق با محیط گفتاری داشتند.
اهمیت شنوایی سنجی نوزاد
شنوایی سنجی نوزاد یکی از مهم‌ترین مراحل مراقبت های اولیه پس از تولد است که میتواند آینده فرزند شما را دگرگون کند. تصور کنید نوزادی که از بدو تولد با صداها ارتباط برقرار نمی‌کند؛ این نه تنها بر رشد زبانی او تأثیر می‌گذارد، بلکه میتواند کل مسیر یادگیری و تعامل اجتماعی‌اش را مختل کند. در این مقاله، به طور جامع به موضوع شنوایی سنجی نوزاد می‌پردازیم، از اهمیت آن در روزهای اولیه تولد گرفته تا جزئیات تست‌ها، زمان‌بندی، هزینه‌ها و مراکز معتبر.
غربالگری شنوایی در روزهای اولیه، بر پایه دو تکنولوژی رایج یعنی تست شنوایی OAE و تست شنوایی ABR انجام می‌شود. تجربه‌ای که برخی داشته اند نشان می دهد که OAE ممکن است در نوزادانی با مایع در گوش میانی، نتایج نادرست بدهد، اما تست ABR میتواند وضعیت شنوایی فرزندتان را به درستی تشخیص دهد.
بهترین زمان شنوایی سنجی نوزاد
بهترین زمان شنوایی سنجی نوزاد، بلافاصله پس از تولد است. طبق توصیه‌های سازمان بهداشت جهانی، غربالگری شنوایی باید در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول زندگی انجام شود تا هرگونه اختلال به سرعت شناسایی گردد. این زمان طلایی است زیرا مغز نوزاد در ماه‌های اول به شدت در حال رشد است و تأخیر در تشخیص میتواند منجر به مشکلات دائمی در گفتار و زبان شود.
در ایران، برنامه غربالگری ملی شنوایی نوزادان از سال ۱۳۸۵ آغاز شده و بیش از ۹۵ درصد نوزادان در بیمارستان‌ها تحت پوشش قرار می‌گیرند. زمان انجام شنوایی سنجی نوزادان ایده‌آل، قبل از ترخیص از بیمارستان است. زمان شنوایی سنجی نوزاد برای نوزادان پرخطر (مانند کسانی که در NICU بستری بوده‌اند) حتی فوری‌تر است.
انواع تست شنوایی سنجی نوزادان
|
نوع تست |
گروه هدف اصلی |
روش انجام |
مدت زمان |
دقت و کاربرد اصلی |
|
تست OAE |
نوزادان ۰–۱ ماهگی |
قرار دادن پروب کوچک در گوش و پخش صدا |
۵–۱۰ دقیقه |
غربالگری اولیه گوش داخلی (حلزون) |
|
تست ABR |
نوزادان مشکوک یا پرخطر |
الکترود روی سر و گوش، ثبت امواج مغزی |
۳۰–۶۰ دقیقه |
بسیار دقیق، تعیین آستانه شنوایی |
|
تست AABR |
نوزادان در بیمارستان‌ها |
مشابه ABR اما خودکار |
۱۰–۲۰ دقیقه |
خودکار، نتیجه فوری (پاس/رد) |
|
تست TEOAE |
نوزادان سالم |
شبیه OAE، با کلیک‌های کوتاه صوتی |
۵–۸ دقیقه |
سریع و ارزان |
|
تست DPOAE |
نوزادان ۱–۳ ماهگی |
تولید دو فرکانس همزمان در گوش |
۸–۱۲ دقیقه |
تفکیک فرکانسی بهتر |
|
ادیومتری رفتاری (VRA) |
نوزادان ۶–۲۴ ماهه |
واکنش کودک به صدا با اسباب‌بازی/تصویر |
۱۵–۳۰ دقیقه |
مناسب کودکان بزرگ‌تر، تعاملی |
|
ادیومتری بازی (Play) |
کودکان ۲–۵ ساله |
بازی با صدا (مثلاً انداختن توپ) |
۲۰–۴۰ دقیقه |
جذاب برای کودک |
تست OAE در شنوایی سنجی
تست شنوایی سنجی OAE یا انتشارات صوتی گوش، روشی پیشرفته، غیرتهاجمی و سریع در شنوایی‌سنجی نوزادان و کودکان است که برای غربالگری شنوایی و تشخیص زودهنگام کم‌شنوایی طراحی شده. در این تست، پروب کوچکی در مجرای گوش قرار گرفته و صداهای ملایم کلیک یا تون پخش می‌شود؛ سلول‌های مویی حلزون (کوهلر) در پاسخ، صداهای ضعیفی تولید می‌کنند که توسط میکروفون ثبت و تحلیل می‌گردد.
OAE بدون نیاز به همکاری بیمار، برای نوزادان تازه متولد شده، کودکان خردسال یا افراد با ناتوانی ذهنی ایده‌آل است و در برنامه‌های غربالگری جهانی شنوایی نوزادان (NHSP) کاربرد دارد. نتایج به صورت Pass یا Refer گزارش می‌شود؛ در صورت ارجاع، ABR یا آدیومتری تکمیلی لازم است. این روش ۵-۱۰ دقیقه، بدون درد و دقیق در شناسایی اختلالات گوش خارجی/میانی بوده و نقش کلیدی در پیشگیری از تأخیر گفتار و زبان ایفا می‌کند.
تست ABR در شنوایی سنجی نوزادان
تست شنوایی سنجی ABR (پاسخ شنوایی ساقه مغز)، روشی عینی در شنوایی‌سنجی نوزادان و کودکان است که کم‌شنوایی حسی-عصبی و عملکرد عصب شنوایی را تشخیص می‌دهد. الکترودها روی سر و گوش قرار گرفته، صدای کلیک پخش شده و امواج مغز (I-V) تحلیل می‌شود. بدون نیاز به همکاری، در خواب انجام می‌گیرد (۲۰-۴۵ دقیقه). ایده‌آل برای غربالگری پس از OAE؛ در صورت غیرطبیعی، MRI لازم است.
شنوایی سنجی با تست AABR
تست AABR (پاسخ خودکار شنوایی ساقه مغز)، روشی سریع و خودکار در غربالگری شنوایی نوزادان است که با قرار دادن سه الکترود و پخش صدای کلیک، عملکرد عصب شنوایی و ساقه مغز را بررسی می‌کند. بدون نیاز به همکاری نوزاد، در ۵-۱۵ دقیقه نتیجه Pass یا Refer می‌دهد و برای تشخیص زودهنگام کم‌شنوایی حسی-عصبی ایده‌آل است. در صورت ارجاع، ABR کامل لازم است.
تست TEOAE در شنوایی سنجی نوزادان
تست TEOAE یا انتشارات صوتی گذرای برانگیخته، روشی غیرتهاجمی و سریع در غربالگری شنوایی نوزادان است که با قرار دادن پروب در گوش و پخش صدای کلیک، پاسخ سلول‌های مویی حلزون را ثبت می‌کند. بدون نیاز به همکاری نوزاد، در ۵-۱۰ دقیقه نتیجه Pass یا Refer می‌دهد و اختلالات گوش خارجی/میانی را شناسایی می‌کند. ایده‌آل برای برنامه غربالگری جهانی شنوایی نوزادان (UNHS)؛ در صورت ارجاع، AABR یا ABR لازم است.
تست DPOAE در شنوایی سنجی
تست DPOAE یا انتشارات صوتی محصول اعوجاج، روشی دقیق و غیرتهاجمی در غربالگری شنوایی نوزادان و کودکان است که با پخش دو تون همزمان (f1 و f2)، پاسخ فرکانس اعوجاج (2f1-f2) سلول‌های مویی حلزون را ثبت می‌کند. بدون نیاز به همکاری، در ۵-۱۰ دقیقه نتیجه Pass یا Refer می‌دهد و عملکرد حلزون در فرکانس‌های خاص را ارزیابی می‌کند
تست شنوایی سنجی با روش ادیومتری رفتاری (VRA)
آدیومتری رفتاری VRA، روشی جذاب در شنوایی‌سنجی کودکان ۶ ماه تا ۳ سال است که با پخش صدا از اسپیکر و تقویت بصری (عروسک نورانی)، واکنش چرخش سر کودک را ارزیابی می‌کند. بدون نیاز به دستور، آستانه شنوایی فرکانسی را تعیین کرده و برای تشخیص کم‌شنوایی کودکان ایده‌آل است. جلسه ۲۰-۳۰ دقیقه؛ در صورت مشکوک بودن، OAE/ABR تکمیلی لازم است.
ادیومتری بازی (Play)
آدیومتری بازی، روشی سرگرم‌کننده در شنوایی‌سنجی کودکان ۳-۵ سال است که با بازی (مثل انداختن بلوک در جعبه هنگام شنیدن صدا)، آستانه شنوایی فرکانسی را از طریق هدفون یا اسپیکر تعیین می‌کند. با همکاری کودک، دقیق و قابل اعتماد؛ برای تشخیص کم‌شنوایی کودکان ایده‌آل است. جلسه ۱۵-۳۰ دقیقه؛ در صورت نیاز، OAE/ABR تکمیلی انجام شود.
چرا تأخیر در شنوایی سنجی نوزادان خطرناک است؟
طبق بررسی‌های انجام‌شده توسط World Health Organization (WHO)، کودکی که تا قبل از ۶ ماهگی کم‌شنوایی او شناسایی و مداخله توانبخشی آغاز شود، در مهارت‌های زبانی و اجتماعی به سطح قابل قبولی خواهد رسید. اما اگر این تشخیص به بعد از ۱۲ ماهگی موکول شود و زمان شنوایی سنجی نوزاد به تاخیر بیفتد، اغلب دچار تأخیرهای گفتاری و یادگیری خواهد شد.
بر اساس تجربیات والدینی که با مراکز تخصصی مشورت کرده‌اند. سارا، مادر یک نوزاد در تهران، در بدو تولد تست OAE را انجام نداد زیرا بیمارستان شلوغ بود. تا شش ماهگی، کودک به صداها واکنش نشان نمی‌داد، اما والدین آن را به “خواب‌آلودگی” نسبت دادند. وقتی بالاخره به شنوایی سنجی نوزاد پیروزی مراجعه کردند، ABR نشان داد که کم‌شنوایی متوسط وجود دارد. تأخیر شش‌ماهه باعث شد درمان با سمعک دیرتر شروع شود و رشد زبانی کودک مختل گردد. سارا می‌گوید: “اگر زودتر اقدام می‌کردم، امروز فرزندم روان‌تر صحبت می‌کرد.” این داستان نشان می‌دهد که اهمیت شنوایی‌سنجی نوزادان در روزهای اولیه تولد چقدر حیاتی است.
شنوایی سنجی نوزاد چگونه است؟
شنوایی سنجی نوزاد چگونه است؟ این سؤال رایجی است که والدین تازه‌کار می‌پرسند. فرآیند نوار گوش نوزاد کاملاً غیرتهاجمی و بدون درد است و معمولاً در ۱۰ تا ۳۰ دقیقه انجام می‌شود. نوزاد روی تخت دراز می‌کشد، پروب‌های کوچک به گوش‌هایش متصل می‌شود و صداهای ملایم پخش می‌گردد. نوزاد نیازی به واکنش ندارد؛ دستگاه امواج صوتی را تحلیل می‌کند.
دو تست اصلی عبارتند از:
- تست شنوایی سنجی OAE: بررسی پاسخ گوش داخلی (حلزون) به صداها. این تست غربالگری اولیه است و در بدو تولد انجام می‌شود.
- تست شنوایی سنجی ABR: ارزیابی عصب شنوایی و مغز با ثبت امواج مغزی. برای موارد مشکوک یا تأییدی استفاده می‌شود.
تست شنوایی سنجی نوزاد معمولاً با OAE شروع می‌شود و اگر نتیجه “رد” (refer) باشد، به ABR ارجاع داده می‌شود. برای شنوایی سنجی نوزاد شش ماهه، روش‌های پیشرفته‌تری مانند ادیومتری رفتاری (با تصاویر یا اسباب‌بازی) به کار می‌رود، زیرا کودک کمی بزرگ‌تر شده و میتواند واکنش نشان دهد.
مقایسه تست‌های OAE و ABR کدام بهتر است؟
برای درک بهتر، جدولی از تفاوت‌های کلیدی بین این دو تست تهیه کرده‌ایم. این تحلیل مقایسه‌ای بر اساس منابع ASHA و تجربیات کلینیکی است.
|
ویژگی |
تست OAE (Otacoustic Emissions) |
تست ABR (Auditory Brainstem Response) |
|
هدف اصلی |
غربالگری اولیه گوش داخلی |
ارزیابی دقیق عصب شنوایی و مغز |
|
زمان انجام |
۵-۱۰ دقیقه |
۳۰-۶۰ دقیقه |
|
شرایط |
نوزاد آرام یا خواب‌آلود |
نوزاد خواب عمیق (با آرام‌بخش اگر لازم) |
|
دقت |
بالا برای غربالگری، اما ممکن است خطا در مایع گوش میانی |
بسیار دقیق، سطح شنوایی را مشخص می‌کند |
|
کاربرد |
بدو تولد تا ۱ ماهگی |
تأییدی برای موارد مشکوک |
|
هزینه تقریبی (۱۴۰۴) |
400 هزار تومان |
850 هزار تومان |
جواب تست شنوایی سنجی نوزاد معمولاً “پاس” (pass) یا “رد” (refer) است. در OAE، “پاس” یعنی گوش داخلی سالم است؛ اما ABR جزئیات بیشتری مانند آستانه شنوایی (مثلاً ۲۰ دسی‌بل) ارائه می‌دهد. تفاوت نتایج بین OAE و ABR اغلب به دلیل مایعات باقی‌مانده در گوش نوزاد است – OAE حساس‌تر به این عوامل است.
بهترین مراکز شنوایی سنجی نوزادان
در بسیاری از شهرهای کوچک، دسترسی به تست ABR محدود است و والدین مجبور به سفر به مراکز استان هستند. از طرفی، برخی مراکز تنها تست OAE را انجام می‌دهند و در صورت جواب مشکوک، پیگیری به‌درستی انجام نمی‌شود. در این شرایط، وجود کلینیک‌هایی که هر دو تست شنوایی سنجی کودکان را به‌صورت همزمان ارائه دهند، اهمیت زیادی دارد.
مراکز شنوایی سنجی نوزاد در سراسر ایران گسترش یافته‌اند، اما برای ساکنان در جنوب و شرق تهران، گزینه‌های شناخته شده و بسیار خوبی هستند . شعب مختلف کلینیک شنوایی و سمعک در شرق تهران شامل موارد زیر است:
- خیابان پیروزی شرقی، بعد از تقاطع بزرگراه امام علی، ابتدای کندرو پیروزی، پلاک ۸۸۰، طبقه ۳، واحد ۵ (دسترسی آسان به مترو ابن سینا)
- خیابان پیروزی خیابان شکوفه خیابان نورصالحی درمانگاه امام مجتبی کلینیک شنوایی سنجی
- میدان خراسان ، خیابان ۱۷ شهریور جنوبی ، روبروی شیرخوارگاه شبیر، درمانگاه ۱۵ شعبان ،طبقه ششم ، کلینیک شنوایی و سمعک
- میدان خراسان، ابتدای خیابان خاوران، ایستگاه امیر سلیمانی، خیابان انورزاده، درمانگاه حضرت علی ، طبقه دوم ،کلینیک شنوایی و سمعک پیروزی
شماره تماس شعب: 09383467113
هزینه شنوایی سنجی نوزاد
هزینه شنوایی سنجی نوزاد در سال ۱۴۰۴ بسته به نوع تست و مرکز متفاوت است. برای کودکان ۱ تا ۵ ساله، تست شنوایی سنجی نوزاد رفتاری مانند بازی با صداها استفاده می‌شود. در کلینیک شنوایی سنجی پیروزی ،هزینه تست OAE حدود 400 و تست ABR حدود 850 هزار تومان است. اگر اختلال تشخیص داده شود، گزینه‌هایی مانند سمعک یا کاشت حلزون پیشنهاد می‌گردد. طبق ASHA، درمان زودهنگام میتواند ۹۰ درصد مشکلات زبانی را حل کند. برای اطلاع از قیمت سمعک و مشاوره شنوایی سنجی بهتر است با کارشناسان مرکز شنوایی پیروزی تماس بگیرید.
سوالات متداول
آیا همه نوزادان باید شنوایی‌سنجی شوند؟
بله. طبق دستورالعمل‌های CDC و WHO، همه نوزادان، صرف‌نظر از علائم ظاهری، باید در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول زندگی تست شوند.
تست شنوایی OAE برای نوزاد کافی است؟
برای غربالگری اولیه بله، اما در صورت وجود هرگونه شک یا سابقه خانوادگی، تست ABR نیز توصیه می‌شود.
اگر از نوزاد در بیمارستان تست شنوایی گرفته نشد، چیکار کنیم؟
باید حداکثر تا پایان ماه اول تولد، به مرکز شنوایی‌سنجی مراجعه شود و تست کامل انجام گیرد.
هزینه تست ABR چقدر است؟
در ایران، هزینه شنوایی سنجی نوزاد متغیر است، اما معمولاً از تست OAE گران‌تر است. برخی مراکز با بیمه‌های تکمیلی همکاری دارند.
آیا نتایج تست شنوایی ممکن است اشتباه باشد؟
در برخی موارد بله، به‌ویژه در OAE. اما اگر تست‌ها توسط متخصص و با تجهیزات دقیق انجام شود، درصد خطا بسیار پایین است.
بهترین مرکز شنوایی سنجی نوزاد در تهران کجاست؟
کلینیک شنوایی سنجی سمعک پیروزی یکی از بهترین مراکز در شرق و جنوب تهران می باشد که دارای 4 شعبه فعال با تجهیزات بروز، کامل و تخصصی می باشد.
