برنامه‌ریزی دقیق وعده‌های غذایی برای جلوگیری از نوسانات شدید قند خون، می‌تواند به حفظ انرژی شما در طول روز کمک کرده و سلامت بلندمدت شما را بهبود بخشد. ❓ سؤال: کربوهیدرات‌ها در بحث قند خون بدنام هستند. آیا باید از مصرف آن‌ها به طور کلی خودداری کنیم؟ راهکارهای برنامه‌ریزی غذایی برای گنجاندن کربوهیدرات‌ها و در عین حال جلوگیری از نوسانات قند خون چیست؟

پاسخ : نیازی نیست از مصرف کربوهیدرات‌ها اجتناب کنید؛ آن‌ها برای تأمین انرژی ضروری هستند. بهترین راه برای مدیریت قند خون در زمان صرف غذا، ترکیب کربوهیدرات‌ها با پروتئین، فیبر و چربی سالم است¹. زمانی که این سه ماده مغذی را به عنوان بخشی از یک وعده غذایی حاوی کربوهیدرات بالا مصرف می‌کنید، افزایش گلوکز (قند خون) کمتر محسوس خواهد بود. برای مثال، اگر می‌خواهید نان سفید بخورید، ترکیب آن با کمی روغن زیتون و یک بشقاب سبزیجات برای تعادل سالم چربی و فیبر، و افزودن چیزی مانند ماهی سالمون برای پروتئین را در نظر بگیرید.

افزایش سطح قند خون در طول شب یا صبح زود، یک چالش رایج برای افراد مبتلا به دیابت محسوب می‌شود. این پدیده که می‌تواند منجر به هایپرگلیسمی صبحگاهی شود، معمولاً به دلیل ترکیبی از عوامل فیزیولوژیکی و مدیریتی مرتبط با انسولین و ترشح هورمون‌ها رخ می‌دهد. درک دقیق دلایل این نوسانات شبانه برای تنظیم صحیح دوز داروها و بهبود کنترل کلی دیابت بسیار حائز اهمیت است. یکی از دلایل احتمالی برای بالا رفتن قند خون در طول ساعات خواب، کاهش تدریجی و نامناسب سطوح انسولین در بدن است.

این وضعیت ممکن است به دلیل عدم کفایت میزان انسولین پایه (بک‌گراند) که توسط پمپ انسولین تزریق می‌شود، یا نامناسب بودن زمان‌بندی و دوز انسولین طولانی‌اثر باشد. چنانچه میزان انسولین مورد نیاز بدن در طول شب تأمین نشود، این کمبود به بالا رفتن سطح قند خون در هنگام خواب منجر خواهد شد. پدیده سحرگاهی (Dawn Phenomenon) یکی از دلایل عمده‌ای که باعث افزایش قند خون در ساعات اولیه صبح می‌شود، پدیده‌ای فیزیولوژیک است که به نام پدیده سحرگاهی (Dawn Phenomenon) شناخته می‌شود. این وضعیت ناشی از موجی از ترشح هورمون‌ها است که بدن برای آماده‌سازی جهت بیدار شدن، آن‌ها را آزاد می‌کند.

بیماری دیابت خود به تنهایی یک شرایط پرفشار برای مدیریت تلقی می‌شود و استرس می‌تواند کنترل قند خون را دشوارتر از حالت عادی سازد. کورتیزول، هورمونی که بدن در پاسخ به استرس ترشح می‌کند، نقش مستقیمی در افزایش سطح قند خون ایفا می‌نماید. این شرایط می‌تواند به یک چرخه معیوب منجر شود که در آن اضطراب یا استرس باعث افزایش قند خون شده و این افزایش به نوبه خود، اضطراب و استرس بیشتری را به دنبال دارد. بنابراین، تلاش‌هایی که برای کاهش استرس در زندگی انجام می‌شوند، دارای مزایای دوگانه هستند و می‌توانند علاوه بر ایجاد یک زندگی آرام‌تر، به حفظ سطح قند خون در محدوده هدف نیز کمک کنند.

کورتیزول و قند خون کورتیزول یک هورمون استروئیدی است که توسط غدد فوق کلیوی در واکنش به استرس ترشح می‌شود¹. این هورمون علاوه بر تنظیم پاسخ بدن به استرس، در مدیریت قند خون، فشار خون، سوخت و ساز بدن (متابولیسم)، التهاب و تولید حافظه نیز نقش اساسی دارد. گرچه کورتیزول اغلب به دلیل ارتباطش با استرس مزمن بدنام می‌شود، اما بدن برای عملکرد صحیح به این هورمون حیاتی نیازمند است. دکتر جان بوس، مدیر مرکز دیابت دانشگاه کارولینای شمالی، بیان می‌کند که وجود کورتیزول برای ادامه حیات ضروری است.