چای ماچا چه تأثیری بر فشار خون دارد؟ فواید کاتچین‌ها و نکات مهم مصرف

چای ماچا (Matcha) نوعی چای سبز پودری است که از آسیاب کردن برگ‌های کامل چای تهیه می‌شود. برخلاف چای سبز معمولی که برگ‌های آن در آب دم می‌کشند و سپس جدا می‌شوند، در ماچا کل پودر برگ در آب حل و مصرف می‌شود؛ به همین دلیل، ترکیباتی مانند کافئین و آنتی‌اکسیدان‌ها در آن غلظت متفاوتی دارند.

برخی ترکیبات زیست‌فعال ماچا، از جمله کاتچین‌ها و ال‌تیانین، ممکن است به بهبود عملکرد عروق و کاهش فشار خون کمک کنند. بااین‌حال، شواهد فعلی نشان می‌دهند که این اثر معمولاً محدود است و ماچا نباید جایگزین درمان دارویی یا سایر روش‌های اثبات‌شده کنترل فشار خون شود.

ماچا چگونه می‌تواند فشار خون را کاهش دهد؟

یکی از مهم‌ترین ترکیبات موجود در ماچا، کاتچین‌ها هستند؛ گروهی از آنتی‌اکسیدان‌ها که می‌توانند از سلول‌های عروق خونی در برابر آسیب ناشی از رادیکال‌های آزاد محافظت کنند.

یکی از شناخته‌شده‌ترین کاتچین‌های ماچا، اپی‌گالوکاتچین گالات (EGCG) است. این ترکیب ممکن است از چند مسیر بر سلامت عروق و فشار خون اثر بگذارد.

۱. کمک به گشاد شدن عروق خونی

استرس اکسیداتیو می‌تواند عملکرد سلول‌های پوشاننده عروق را مختل کند. کاهش این استرس ممکن است به حفظ تولید اکسید نیتریک کمک کند.

اکسید نیتریک مولکولی است که باعث شل شدن عضلات صاف دیواره عروق و گشاد شدن آن‌ها می‌شود. در نتیجه، جریان خون بهبود پیدا می‌کند و ممکن است فشار خون کاهش یابد.

۲. کاهش التهاب

EGCG دارای خواص ضدالتهابی است و ممکن است از برخی فرایندهای التهابی دخیل در آسیب عروقی و تصلب شرایین جلوگیری کند.

تصلب شرایین با تشکیل پلاک در دیواره عروق همراه است و می‌تواند انعطاف‌پذیری عروق و جریان طبیعی خون را مختل کند.

۳. اثر احتمالی بر کلسترول LDL

برخی مطالعات آزمایشگاهی و سازوکارهای پیشنهادی نشان می‌دهند EGCG ممکن است از طریق اثر بر پروتئین PCSK9، پاک‌سازی LDL از جریان خون را تحت تأثیر قرار دهد.

بااین‌حال، این سازوکار به‌تنهایی به معنای اثبات اثر بالینی قابل‌توجه ماچا بر کاهش کلسترول یا پیشگیری از بیماری قلبی نیست.

۴. تأثیر احتمالی بر تشکیل پلاک‌های عروقی

برخی یافته‌های آزمایشگاهی نشان می‌دهند EGCG می‌تواند با پروتئین‌های آمیلوئیدی موجود در پلاک‌های شریانی برهم‌کنش داشته باشد و بر ساختار آن‌ها اثر بگذارد.

این یافته‌ها هنوز برای نتیجه‌گیری درباره کاهش پلاک‌های عروقی در انسان یا پیشگیری از بیماری‌های قلبی کافی نیستند.

سایر ترکیبات ماچا که ممکن است به کنترل فشار خون کمک کنند

علاوه بر کاتچین‌ها، دو ترکیب دیگر نیز در ماچا مورد توجه قرار گرفته‌اند:

ال‌تیانین (L-theanine): این اسیدآمینه موجود در چای سبز ممکن است به ایجاد آرامش و کاهش پاسخ‌های مرتبط با استرس کمک کند. برخی اثرات آن به تغییر فعالیت انتقال‌دهنده‌های عصبی نسبت داده می‌شود. بااین‌حال، اثر مستقیم و قطعی آن بر کاهش فشار خون هنوز مشخص نیست.

روتین (Rutin): روتین یک آنتی‌اکسیدان از خانواده فلاونوئیدهاست که در ماچا نیز وجود دارد. این ترکیب ممکن است از سلامت عروق حمایت کند و در برخی فرایندهای مرتبط با عملکرد ویتامین C نقش داشته باشد.

ماچا واقعاً چقدر فشار خون را کاهش می‌دهد؟

با وجود سازوکارهای زیستی امیدوارکننده، میزان کاهش فشار خون در مطالعات انسانی معمولاً چشمگیر نیست.

در یک مرور مطالعاتی در سال ۲۰۲۵، مصرف منظم چای سبز به‌طور متوسط با تغییرات زیر همراه بود:

برخی گروه‌ها ممکن است پاسخ بیشتری به مصرف چای سبز نشان دهند؛ از جمله:

• زنان و افراد آسیایی
• افرادی که فشار خون سیستولیک آن‌ها بالاتر از ۱۲۰ میلی‌متر جیوه است
• افرادی که روزانه ۵۰۰ میلی‌گرم یا بیشتر چای سبز مصرف می‌کنند

نکته مهم این است که این نتایج مربوط به چای سبز هستند و نباید آن‌ها را مستقیماً معادل اثر ماچا در نظر گرفت.

با توجه به غلظت بالاتر EGCG در ماچا، ممکن است تصور شود که این نوشیدنی فشار خون را بیشتر کاهش می‌دهد؛ اما شواهد فعلی چنین نتیجه‌ای را به‌طور قطعی تأیید نمی‌کنند.

یکی از دلایل احتمالی این موضوع، جذب محدود EGCG در دستگاه گوارش است. علاوه بر این، بخشی از ترکیب جذب‌شده نیز به‌سرعت در بدن متابولیزه می‌شود و ممکن است مدت کافی در شکل فعال باقی نماند.

بنابراین، غلظت بالاتر یک ترکیب در نوشیدنی لزوماً به معنای اثر بالینی بیشتر آن نیست.

عوارض و خطرات مصرف بیش از حد ماچا

ماچا در صورت مصرف متعادل، برای بیشتر بزرگسالان سالم معمولاً بی‌خطر است؛ اما به دلیل داشتن کافئین، مصرف زیاد آن می‌تواند عوارضی ایجاد کند.

یک فنجان ۲۴۰ میلی‌لیتری ماچا ممکن است حدود ۳۸ تا ۱۷۷ میلی‌گرم کافئین داشته باشد. این مقدار به میزان پودر مصرفی و ترکیب محصول بستگی دارد.

برای مقایسه:

• یک فنجان قهوه معمولی: حدود ۸۰ تا ۲۰۰ میلی‌گرم کافئین
• یک فنجان چای سبز معمولی: حدود ۲۰ تا ۴۵ میلی‌گرم کافئین
• یک فنجان ماچا: حدود ۳۸ تا ۱۷۷ میلی‌گرم کافئین

حد بالای پیشنهادی مصرف کافئین برای بیشتر بزرگسالان سالم، حدود ۴۰۰ میلی‌گرم در روز است؛ البته تحمل فردی، شرایط پزشکی و مصرف سایر منابع کافئین نیز اهمیت دارند.

مصرف بیش از حد ماچا، به‌خصوص در افراد حساس به کافئین، ممکن است باعث بروز عوارض زیر شود:

• افزایش موقت فشار خون
• افزایش ضربان قلب
• تپش قلب
• اختلال خواب
• بی‌قراری و لرزش
• ناراحتی معده و تهوع
• سردرد

تداخل ماچا با داروها

ماچا ممکن است با برخی داروها تداخل داشته باشد. در مقاله به دو مورد اشاره شده است:

• وارفارین: داروی ضدانعقاد خون که مصرف هم‌زمان آن با فرآورده‌های حاوی چای سبز ممکن است نیازمند توجه به تداخلات احتمالی باشد.
• سیمواستاتین (Zocor): داروی کاهش‌دهنده کلسترول که ممکن است با مصرف فرآورده‌های چای سبز تداخل داشته باشد.

افرادی که این داروها یا داروهای دیگری مصرف می‌کنند، بهتر است پیش از مصرف منظم و زیاد ماچا با پزشک یا داروساز مشورت کنند.

آیا افراد مبتلا به فشار خون بالا باید ماچا بنوشند؟

مصرف متعادل ماچا می‌تواند برای بسیاری از افراد بخشی از یک الگوی غذایی سالم باشد؛ اما نباید از آن انتظار اثر درمانی قابل‌توجه داشت.

در افراد مبتلا به فشار خون بالا، توجه به چند نکته ضروری است:

• ماچا جایگزین داروهای فشار خون نیست.
• به دلیل وجود کافئین، بهتر است افراد حساس به آن فشار خون خود را پس از مصرف بررسی کنند.
• مصرف زیاد ماچا ممکن است در برخی افراد باعث افزایش موقت فشار خون یا تپش قلب شود.
• در صورت مصرف داروهای ضدانعقاد یا داروهای کاهنده چربی خون، احتمال تداخل باید بررسی شود.

فشار خون بالا یک عامل خطر مهم برای سکته مغزی و بیماری‌های قلبی است؛ بنابراین کنترل آن باید بر اساس ارزیابی پزشکی، اصلاح سبک زندگی و در صورت نیاز درمان دارویی انجام شود.

جمع‌بندی

ماچا به دلیل داشتن کاتچین‌هایی مانند EGCG، ال‌تیانین و روتین ممکن است از عملکرد عروق حمایت کند و اثر محدودی بر کاهش فشار خون داشته باشد.

بااین‌حال، شواهد مربوط به چای سبز را نباید بدون بررسی به ماچا تعمیم داد و غلظت بالاتر آنتی‌اکسیدان‌ها نیز الزاماً به معنای کاهش بیشتر فشار خون نیست.

اگر به ماچا علاقه دارید، می‌توانید آن را در حد متعادل در رژیم غذایی خود قرار دهید؛ اما برای کنترل فشار خون، همچنان کاهش مصرف نمک، فعالیت بدنی منظم، تغذیه مناسب، کنترل وزن و مصرف صحیح داروهای تجویزشده اهمیت بیشتری دارند.