دیدن تصاویر طبیعت میتواند به ذهن کمک کند از فشار و درگیری های روزمره فاصله بگیرد و استرس را کمتر کند. حتی وقتی امکان رفتن به جنگل، کوه یا کنار دریا را نداریم، نگاه کردن به تصویر یا ویدیوی یک منظره طبیعی میتواند در انسان حس آرامش ایجاد کند.
اما دلیل این واکنش چیست؟ آیا پژوهش ها هم تاثیر تصاویر طبیعت بر استرس را تایید میکنند؟ پژوهش های انجام شده درباره این موضوع، پاسخ جالبی برای این پرسش ها دارند که در ادامه آنها را بررسی میکنیم.
آیا دیدن تصاویر طبیعت واقعا میتواند استرس را کاهش دهد؟
بله، شواهد پژوهشی نشان میدهند که دیدن تصاویر طبیعت میتواند به آرام شدن ذهن بعد از یک موقعیت استرس زا کمک کند. البته این اثر به معنی از بین رفتن کامل استرس نیست و بیشتر به بازیابی ذهن بعد از استرس مربوط میشود.
نتایج یک پژوهش درباره تصاویر طبیعت و استرس
پژوهشگران در یک مطالعه جدید، تاثیر تماشای تصاویر طبیعت و محیط های شهری را بعد از قرار گرفتن افراد در یک موقعیت استرس زا بررسی کردند.
در این پژوهش 959 نفر شرکت کردند. شرکت کنندگان ابتدا یک ویدیوی 10 دقیقه ای برای ایجاد استرس تماشا کردند و سپس ویدیویی از مناظر طبیعی یا شهری دیدند. پژوهشگران تغییرات احساسی و برخی واکنش های بدن را بررسی کردند.
نتایج نشان داد افرادی که ویدیوهای طبیعت را تماشا کرده بودند، از نظر روانی بازیابی بیشتری از استرس داشتند. بعضی از شاخص های فیزیولوژیک سیستم عصبی پاراسمپاتیک هم با این نتیجه هماهنگ بودند، هرچند واکنش بدن در همه افراد یکسان نبود.
پژوهشگران در نتیجه گیری این مقاله نوشته اند:
In general, this multisite experiment supports the psychological relevance of nature imagery for stress recovery.
ترجمه: «به طور کلی، این آزمایش، اهمیت روانشناختی تصاویر طبیعت را برای بهبود استرس تایید میکند.»
این نتیجه به معنی درمان استرس با یک عکس نیست؛ بلکه نشان میدهد تصاویر طبیعت میتوانند به بازیابی روانی بعد از استرس کمک کنند.
نکته جالب دیگر این پژوهش، اهمیت نوع تصویر طبیعت بود. پژوهشگران بین دو ویدیوی طبیعت تفاوت هایی مشاهده کردند و احتمال دادند صدای بلند آب در یکی از آنها روی نتیجه تاثیر گذاشته باشد.
بدن ما بعد از دیدن تصاویر طبیعت چگونه واکنش نشان میدهد؟
وقتی با یک موقعیت استرس زا روبرو میشویم، بدن وارد حالت آماده باش میشود و بعد از برطرف شدن عامل استرس، برای بازگشت به حالت عادی به زمان نیاز دارد. دیدن یک منظره طبیعی میتواند به این فرایند کمک کند، هرچند این اثر برای همه یکسان نیست.
چرا مغز با دیدن یک منظره طبیعی احساس آرامش میکند؟
یکی از دلایل آرامش بخش بودن طبیعت، این است که ذهن برای مدتی از عوامل استرس زا فاصله میگیرد. وقتی به یک منظره جنگلی، ساحل یا کوهستان نگاه میکنیم، توجه ما به جای نگرانیها و اتفاقات روزمره، روی چیزی آرام و قابل پیش بینی متمرکز میشود.
پژوهشگران دانشگاه Keele در یک مطالعه، تاثیر دیدن تصاویر طبیعت در اینستاگرام را بررسی کردند. افرادی که تصاویر طبیعت را میدیدند، احساسات مثبت بیشتری را گزارش کردند.
پژوهشگران در توضیح این نتیجه به نظریه ای به نام Stress Reduction Theory یا «نظریه کاهش استرس» اشاره کرده اند. بر اساس این دیدگاه، محیط های طبیعی میتوانند برای ذهن آرامش بخش باشند، در حالی که بعضی محیط ها مانند ساختمان های شلوغ و پرتراکم، بیشتر با سروصدا و ناراحتی همراه هستند.
در این پژوهش دانشگاه Keele همچنین مشخص شد که دیدن تصاویر طبیعت میتواند احساس ارتباط فرد با طبیعت را بیشتر کند و همین موضوع هم ممکن است بخشی از اثر مثبت تصاویر را توضیح دهد.
The researchers say this supports a psychological concept called Stress Reduction Theory, which suggests that nature is unthreatening and a place of tranquillity and peace, allowing us to relax.
ترجمه: «پژوهشگران میگویند این یافته از مفهومی روان شناختی به نام نظریه کاهش استرس حمایت میکند؛ نظریه ای که طبیعت را محیطی آرام و بدون تهدید میداند که به ما امکان آرامش میدهد.»
پس وقتی تصویر یک منظره طبیعی را میبینیم، فقط با یک تصویر زیبا روبرو نیستیم. این تصویر میتواند توجه ما را از موضوعات آزاردهنده دور کند و برای مدتی ذهن را روی چیزی آرامتر متمرکز کند.
تصاویر طبیعت چگونه افکار منفی و نشخوار ذهنی را کاهش میدهند؟
استرس فقط با تپش قلب یا اضطراب خودش را نشان نمیدهد. گاهی بعد از برطرف شدن عامل استرس زا، ذهن همچنان یک اتفاق یا نگرانی را دوباره و دوباره مرور میکند؛ به این حالت نشخوار ذهنی گفته میشود.
تصاویر طبیعت میتوانند در چنین شرایطی به تغییر مسیر توجه کمک کنند.
این موضوع در یک پژوهش منتشرشده در مجله Neurobiology of Stress هم بررسی شده است. پژوهشگران افراد را در معرض یک موقعیت استرس زا قرار دادند و بعد از آنها خواستند تصاویر طبیعت یا تصاویر شهری را تماشا کنند. افرادی که تصاویر طبیعت را دیدند، احساسات مثبت بیشتر، احساسات منفی کمتر و نشخوار ذهنی کمتری گزارش کردند.
Viewing the natural images helped recover emotional well-being (affect) and reduced state rumination under psychological stress.
ترجمه: «مشاهده تصاویر طبیعی به بهبود سلامت عاطفی (احساس) و کاهش نشخوار فکری در شرایط استرس روانی کمک کرد.»
پژوهشگران در ادامه تغییراتی را در ارتباط بین بخش هایی از مغز مرتبط با عملکردهای اجرایی و توجه مشاهده کردند. در مجموع، تماشای تصاویر طبیعت میتواند به کاهش درگیری ذهن با افکار تکراری و منفی کمک کند.
البته شرایط فرد و میزان استرس نیز اهمیت دارند. با این حال، یافته های این پژوهش نشان میدهند که حتی یک مواجهه کوتاه با تصاویر طبیعت میتواند در بازیابی ذهن بعد از استرس نقش داشته باشد.
آیا نوع تصویر طبیعت هم در میزان آرامش تاثیر دارد؟
بله، فقط طبیعت بودن یک تصویر مهم نیست و خود منظره هم روی احساسی که از آن میگیریم تاثیر دارد. یک تصویر شلوغ ممکن است به اندازه یک منظره باز و خلوت آرامش بخش نباشد. آب، درختان، فضای سبز و چشم اندازهای عمیق میتوانند تصویری آرامشبخشتر بوجود بیاورند.
نقش آب، فضای سبز و چشم اندازهای باز
آب یکی از عناصری است که در بسیاری از منظره های طبیعی دیده میشود و میتواند حس آرامش بیشتری ایجاد کند. تصویر یک رودخانه، دریاچه یا آبشار، حرکت آب را هم به ذهن یادآوری میکند.
فضای سبز هم نقش مهمی دارد. درختان و پوشش گیاهی در کنار فضای باز، منظره را عمیقتر میکنند و حرکت چشم در تصویر را راحتتر میکنند.
آیا منظره های خلوت آرامش بیشتری ایجاد میکنند؟
برای بسیاری از افراد، بله. وقتی یک تصویر بیش از حد شلوغ باشد، چشم و ذهن باید بین عناصر مختلف آن جابه جا شوند؛ اما در یک منظره خلوت، تمرکز روی تصویر راحتتر است.
برای مثال، یک دریاچه، چند درخت و کوه هایی در پس زمینه میتوانند یک تصویر ساده و چشم نواز بسازند. البته نمیتوان گفت یک نوع منظره برای همه بهترین است؛ بعضی ها جنگل را ترجیح میدهند و بعضی دیگر دریا، کوهستان یا دشت باز را.
این موضوع وقتی بخواهیم از تصاویر طبیعت در فضای خانه استفاده کنیم، اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ چون قرار است یک منظره را برای مدت طولانی در مقابل چشم داشته باشیم.
اگر به طبیعت دسترسی نداشته باشیم، دیدن تصویر آن چه کمکی میکند؟
همه ما همیشه فرصت رفتن به جنگل، کوه یا کنار دریا را نداریم. در چنین موقعیتی، دیدن تصویر یا ویدیوی طبیعت میتواند وقفهای ساده در روزمرگی ایجاد کند. در ویدیوی زیر میتوانید چند منظره طبیعی را همراه با صدای طبیعت ببینید و بشنوید.
البته تصویر طبیعت نمیتواند جای حضور واقعی در طبیعت را بگیرد. وقتی در یک فضای طبیعی هستیم، صدا، بو، نور، هوا و حتی حرکت کردن در محیط هم روی تجربه ما اثر میگذارند. اما این به معنی بی اثر بودن تصاویر طبیعت نیست. پژوهش ها نشان داده اند که حتی تجربه های شبیه سازی شده از طبیعت هم میتوانند با احساس آرامش و بازیابی از استرس همراه باشند.
طبیعت واقعی یا تصویر و ویدیوی طبیعت؟
در طبیعت واقعی با یک تجربه چندحسی روبرو هستیم؛ اما در تصویر یا ویدیو، بیشتر اطلاعات از طریق چشم دریافت میشود. هنگام نگاه کردن به یک جنگل، ساحل یا کوهستان ممکن است بیشتر متوجه رنگها، عمق منظره و جزئیات آن شویم. بنابراین تصویر یا ویدیوی طبیعت میتواند بخشی از این تجربه آرامش را ایجاد کند.
طبیعت مجازی چگونه به بازیابی ذهن کمک میکند؟
در پژوهشی منتشرشده در مجله Annals of the New York Academy of Sciences، تاثیر ترکیبهای مختلف عناصر طبیعی در محیط های مجازی بر آرام شدن ذهن بعد از شرایط استرس بررسی شده است.
پژوهشگران محیط های مختلفی از طبیعت مجازی را طراحی کردند و تاثیر آنها را بر بازیابی افراد بعد از استرس مقایسه کردند. در این محیط ها ترکیب هایی از آب، گیاهان، نور و رنگ به کار رفته بود. 61 نفر در این آزمایش شرکت کردند.
نتایج نشان داد بعضی از ترکیب ها، به ویژه محیط هایی که هم آب و هم گیاه داشتند، در بهبود بعضی از شاخص های فیزیولوژیک مرتبط با بازیابی از استرس عملکرد بهتری داشتند.
پژوهشگران در نتیجه گیری خود از این پژوهش مینویسند:
Participants reported enhanced emotional relaxation following exposure to IVN settings.
ترجمه: «شرکت کنندگان پس از قرار گرفتن در محیط های مجازی طبیعت، افزایش آرامش عاطفی را گزارش کردند.»
این نتیجه نشان میدهد که حتی وقتی طبیعت واقعی در دسترس نیست، یک تصویر دیجیتال با عناصر طبیعی مناسب میتواند بخشی از تجربه آرامش را ایجاد کند. البته این پژوهش درباره طبیعت مجازی غوطه ور است و نباید نتیجه آن را مستقیما به هر عکس ساده ای از طبیعت تعمیم داد.
چرا داشتن یک تصویر طبیعت در فضای خانه میتواند جذاب باشد؟
اگر یک منظره طبیعی میتواند برای چند دقیقه توجه و احساس ما را تحت تاثیر قرار دهد، طبیعی است که بعضی افراد ترجیح دهند چنین تصاویری را در خانه داشته باشند؛ جایی که بخش زیادی از روز خود را در آن میگذرانند.
برای انتخاب چنین تصویری بهتر است علاوه بر زیبایی، به کاربرد آن در فضا هم توجه کنیم. منظره های خلوتتر برای فضاهای آرام و تصاویر دارای عمق، مثل مسیر جنگلی یا چشم انداز کوهستانی، برای دیوارهای کوچک مناسب هستند. منظره های آبی، جنگلی و کوهستانی هم حس متفاوتی ایجاد میکنند و بهتر است رنگ بندی تصویر با دکوراسیون هماهنگ باشد.
در نهایت، انتخاب تصویر طبیعت بیشتر به سلیقه و فضای خانه بستگی دارد؛ تصویری که هم با دکوراسیون هماهنگ باشد و هم دیدنش حس خوبی ایجاد کند.
تابلو فرش منظره؛ وقتی تصویر طبیعت وارد خانه میشود
تصاویر طبیعت فقط برای تماشا کردن روی صفحه موبایل یا کامپیوتر نیستند و میتوانند بخشی از دکوراسیون خانه هم باشند. استفاده از تابلو فرش منظره یکی از روشهایی است که میتوان با آن، تصویر جنگل، آبشار، رودخانه، دریا، کوهستان یا یک چشمانداز طبیعی را وارد فضای خانه کرد.
تابلو فرش ماشینی نیز به دلیل تنوع بالای طرح و اندازه، امکان انتخاب تصاویر مختلف برای فضاهای متفاوت را فراهم میکند. برای مثال، یک منظره جنگلی میتواند برای ایجاد حس سرسبزی مناسب باشد، در حالی که طرحهای دریا، آبشار یا رودخانه با رنگهای آبی، فضای متفاوتی به دیوار میدهند. طرحهای کوهستانی، دشت و سایر چشماندازهای طبیعی هم میتوانند برای دکوراسیونهای مختلف استفاده شوند.
در انتخاب تابلو فرش بهتر است علاوه بر موضوع تصویر، به رنگها، اندازه تابلو و هماهنگی آن با دکوراسیون هم توجه شود. به این ترتیب، تابلو فرش فقط یک تصویر زیبا روی دیوار نیست و میتواند با فضای کلی خانه هماهنگ شود.
برای دیدن طرحهای متنوع تابلو فرش ماشینی، از جمله تابلو فرش های منظره و انتخاب مدل مناسب برای فضای خانه، میتوانید طرحهای ارائه شده در فروشگاه هیدا دکور را مشاهده کنید.
چند دقیقه تماشای طبیعت؛ یک مکث ساده برای ذهن
طبیعت واقعی مزایای زیادی دارد و هیچ تصویر یا ویدیویی نمیتواند جای حضور واقعی در طبیعت را بگیرد. خواب کافی، فعالیت بدنی و گذراندن وقت در طبیعت همچنان نقش مهمی در حفظ آرامش و کاهش فشارهای روزمره دارند.
با این حال، پژوهش هایی که در این مقاله بررسی کردیم نشان میدهند که تماشای تصاویر طبیعت نیز میتواند با احساسات مثبت، آرامش و بازیابی از استرس ارتباط داشته باشد. بنابراین اگر همیشه فرصت رفتن به طبیعت را نداریم، چند دقیقه تماشای یک منظره آرام میتواند یک مکث ساده برای آرام کردن ذهن باشد.
