نوشیدن یک فنجان چای گرم میتواند به شما کمک کند تا در هنگام احساس استرس، آسودگی و آرامش یابید؛ اما برخی از انواع چای به دلیل خواص آرامبخش خود برجسته هستند. بسیاری از چایها دارای ترکیبات گیاهی ویژهای هستند که میتوانند به آرامش و تسکین دستگاه عصبی کمک کنند. در ادامه، برخی از بهترین انواع چای برای کسانی که به دنبال راهی طبیعی برای رهایی از تنش هستند، معرفی شدهاند.
۱. چای بابونه
چای بابونه از گلهای خشک شده گیاه بابونه به دست میآید و طعمی ملایم و شبیه سیب دارد. مردم از دیرباز این چای لطیف و کمی شیرین را به عنوان یک آرامبخش طبیعی استفاده کردهاند. این خاصیت آرامبخشی ممکن است به این دلیل باشد که بابونه حاوی آپژنین، یک آنتیاکسیدان، است که به گیرندههای خاصی در مغز متصل شده و باعث ترویج استراحت و کاهش احساس اضطراب میشود¹. همچنین آپژنین میتواند به پایین آوردن فشار خون و ضربان قلب کمک کند و در نهایت احساس آرامش بیشتری ایجاد کند.
۲. چای اسطوخودوس
چای اسطوخودوس از جوانههای کوچک بنفش رنگ گیاه اسطوخودوس تهیه میشود. عطر گلی این گیاه به طور گستردهای آرامبخش تلقی میشود؛ به همین دلیل است که روغن ضروری اسطوخودوس نیز در رایحهدرمانی برای تسکین اعصاب محبوبیت زیادی دارد². تحقیقات نشان میدهند که چای اسطوخودوس میتواند با تأثیرگذاری ملایم بر سیستم عصبی، به کاهش اضطراب کمک کند³. اسطوخودوس حتی ممکن است در کاهش ضربان قلب و فشار خون مؤثر باشد و این چای را به انتخابی تسکیندهنده برای زمانهایی که احساس تنش میکنید، تبدیل کند².
۳. چای بادرنجبویه
ملیسا اُفیشینالیس ($Melissa officinalis$) که با نام بادرنجبویه نیز شناخته میشود، یکی از اعضای خانواده نعناع است و چایی با طعم مرکباتی ملایم تولید میکند. بادرنجبویه میتواند به بهبود خلق و خو، تقویت خواب و ایجاد احساس آرامش بیشتر در فرد کمک کند. این تأثیر به این دلیل است که این گیاه ممکن است باعث افزایش سطح گابا ($GABA$) در مغز شود. گابا یک انتقالدهنده عصبی است که در تنظیم استرس و ترویج آرامش در بدن نقش کلیدی دارد⁴،⁵.
۴. چای سبز
چای سبز یکی از پرطرفدارترین انواع چای در سطح جهان است و حاوی یک اسید آمینه به نام اِل-تئانین ($L-theanine$) است که میتواند به افراد کمک کند تا احساس آرامش بیشتری داشته باشند. ال-تئانین همچنین به خاصیت ضد خوابآلودگی معروف است؛ بنابراین چای سبز میتواند انتخاب خوبی باشد برای زمانی که نیاز دارید آرام باشید اما همچنان باید متمرکز بمانید⁶. چای سبز تقریباً ۳۷ میلیگرم کافئین در هر فنجان ۱۲ اونسی دارد. اگر نسبت به کافئین حساس هستید، بهتر است از نوشیدن چای سبز در ساعات بعد از ظهر خودداری کنید یا نسخههای بدون کافئین آن را مصرف نمایید⁷.
۵. چای ریشه سنبلالطیب
ریشه سنبلالطیب ($Valerian root$) سابقه طولانی در استفاده به عنوان کمککننده خواب و تسکیندهنده اضطراب دارد و میتوان آن را به صورت مکمل یا چای مصرف کرد⁸. ترکیبات موجود در ریشه سنبلالطیب ممکن است در دسترس بودن گابا را در مغز افزایش دهند که این امر تأثیری آرامبخش بر سیستم عصبی دارد. برخی تحقیقات نشان دادهاند که این گیاه میتواند به بهبود کیفیت خواب و کاهش مدت زمانی که طول میکشد تا فرد به خواب رود، کمک کند⁸.
۶. چای گل ساعتی
چای گل ساعتی از برگها، ساقهها و گلهای گیاه پاسیفلورا اینکارناتا ($Passiflora Incarnata$) تهیه میشود⁹ و قرنهاست که به عنوان یک آرامبخش مورد استفاده قرار میگیرد¹⁰. دانشمندان همچنان در حال مطالعه نحوه عملکرد این گیاه هستند، اما شواهدی وجود دارد که نشان میدهد این گیاه با گیرندههای گابا در مغز تعامل دارد که به ترویج آرامش کمک میکند. چای گل ساعتی همچنین ممکن است در کاهش علائم اضطراب به میزانی مشابه با برخی داروهای آرامبخش مؤثر باشد¹¹.
۷. چای آشواگاندا
چای آشواگاندا از ریشه گیاه آشواگاندا تهیه میشود و در طب سنتی آیورودای هند استفاده میگردد. این گیاه به عنوان یک آداپتوژن در نظر گرفته میشود؛ به این معنی که قرار است به بدن کمک کند تا به طور مؤثرتری به استرس پاسخ دهد¹². آشواگاندا ممکن است با کاهش سطح کورتیزول، هورمونی که بدن در پاسخ به استرس ترشح میکند، به کاهش احساس تنش و اضطراب کمک کند. مطالعات متعددی نشان دادهاند افرادی که آشواگاندا مصرف کرده بودند، پس از آن احساس آرامش بیشتری گزارش کردند¹². بیشتر افراد در کوتاهمدت به خوبی آشواگاندا را تحمل میکنند؛ هرچند برخی افراد ممکن است عوارض جانبی مانند ناراحتی معده، حالت تهوع، خوابآلودگی یا مدفوع شل را تجربه کنند¹².
۸. چای ریحان مقدس (تولسی)
ریحان مقدس، یا تولسی ($tulsi$)، یک گیاه آداپتوژن است که هزاران سال بخشی از طب آیورودا بوده است. این چای به طور طبیعی فاقد کافئین است، بنابراین میتوان آن را در هر زمانی از روز نوشید¹³،¹⁴. ریحان مقدس ممکن است با کاهش کورتیزول، به کاهش استرس و اضطراب کمک کند. یک مطالعه هشت هفتهای نشان داد افرادی که ریحان مقدس مصرف میکردند، کاهش قابل توجهی در استرس ادراکشده خود داشتند. همچنین این گیاه با بهبودهایی در کیفیت خواب نیز مرتبط بود¹³.
☕ روش دم کردن چای برای کاهش استرس
دم کردن صحیح چای به شما کمک میکند تا بیشترین بهره را از خواص آرامشبخش این نوشیدنیها ببرید. دمای توصیهشده برای دم کردن معمولاً بین ۷۰ تا ۹۰ درجه سانتیگراد ($158-194$ درجه فارنهایت) و زمان دم کشیدن بین ۲ تا ۱۰ دقیقه متغیر است. همیشه دستورالعملهای روی بستهبندی چای خود را بررسی کنید، زیرا راهنماییهای متناسب با ترکیب خاص آن را پیدا خواهید کرد¹⁵.
با این حال، برخی اقدامات وجود دارد که میتوانید برای آرامشبخشتر کردن فنجان چای خود انجام دهید:
- توجه به دما و زمان: پیدا کردن روش ایدهآل دم کردن ممکن است نیازمند کمی آزمون و خطا باشد. اما آب با دمای کمی خنکتر ممکن است یک فنجان چای صافتر و با تلخی کمتر تولید کند که میتواند برای تسکین استرس آرامشبخشتر باشد¹⁶.
- ایجاد یک مراسم آگاهانه: فرآیند دم کردن چای فرصت خوبی برای تمرین آگاهی و حضور ذهن ($Mindfulness$) است. آگاهی به این معنی است که شما با تمام توجه و بدون قضاوت به لحظه حال متمرکز میشوید. در حالی که چای شما در حال دم کشیدن است، بر رایحه آن تمرکز کنید. سپس، هنگام نوشیدن، به گرمای آن، طعم و بافت آن در دهان خود توجه کنید. این کار به شما امکان میدهد تا افکار دیگر را کنار بگذارید و به ذهن خود استراحتی از استرس بدهید. تحقیقات نشان میدهد که تمرینات آگاهی میتواند سطح کورتیزول را پایین بیاورد و احساس استرس و اضطراب را کاهش دهد¹⁷.
❓ سؤالات متداول
آیا همه چایها خاصیت آرامبخش دارند؟
خیر، در حالی که همه چایهای گرم میتوانند به دلیل مراسم نوشیدن و گرمای خود تا حدی آرامشبخش باشند، فقط چایهای خاصی که حاوی ترکیبات گیاهی فعال مانند آپژنین (در بابونه)، ال-تئانین (در چای سبز) یا گیاهان آداپتوژنیک (مانند آشواگاندا و ریحان مقدس) هستند، خواص علمی ثابت شده برای کمک به آرامش و کاهش استرس را دارند. چایهای حاوی کافئین بالا ممکن است برای برخی افراد اثر معکوس داشته باشند.
منظور از گیاه آداپتوژن چیست و چگونه به استرس کمک میکند؟
آداپتوژنها گیاهانی هستند که گمان میرود به بدن کمک میکنند تا به طور مؤثرتری با عوامل استرسزا، چه فیزیکی و چه ذهنی، سازگار و مقابله کند. این گیاهان مانند آشواگاندا و ریحان مقدس، اغلب با تنظیم سطح هورمون استرس، به ویژه کورتیزول، عمل میکنند. با کمک به بدن برای حفظ تعادل در پاسخ به استرس، آداپتوژنها میتوانند به فرد کمک کنند تا احساس آرامش و تنش کمتری داشته باشد.
چای سبز کافئین دارد؛ چگونه میتواند آرامبخش باشد؟
چای سبز حاوی کافئین است؛ اما همچنین حاوی یک اسید آمینه به نام اِل-تئانین است. ال-تئانین به دلیل توانایی خود در ایجاد حالت آرامش بدون ایجاد خوابآلودگی شناخته شده است. این ترکیب میتواند اثرات تحریککننده کافئین را تعدیل کرده و به جای حس لرزش، یک حالت آرام و متمرکز ایجاد کند. برای حساسیت به کافئین، بهتر است نسخههای بدون کافئین چای سبز را انتخاب کنید.
چگونه میتوانم با نوشیدن چای، آگاهی (Mindfulness) را تمرین کنم؟
تمرین آگاهی در حین نوشیدن چای شامل تمرکز کامل بر حس و حال در لحظه است. این کار با توجه به جزئیات شروع میشود: مشاهده رنگ چای، استشمام رایحه آن هنگام دم کشیدن، احساس گرما روی دستها، و تمرکز بر طعم، بافت و گرمای چای در دهان. هدف این است که در طول این فرآیند، افکار و نگرانیها را کنار بگذارید و ذهن خود را صرفاً بر تجربه حسی نوشیدن چای متمرکز کنید، که به کاهش کورتیزول و تسکین استرس کمک میکند.
✨ نتیجهگیری
چایهایی مانند بابونه، اسطوخودوس و بادرنجبویه با تأثیرگذاری بر گیرندههای عصبی و افزایش آرامش، نقش مهمی در کاهش استرس ایفا میکنند. گیاهان آداپتوژنیک مانند آشواگاندا و ریحان مقدس نیز به بدن کمک میکنند تا با تنظیم هورمون کورتیزول، به طور مؤثرتری به استرس واکنش نشان دهد. علاوه بر انتخاب نوع مناسب چای، رعایت اصول دم کردن و تبدیل فرآیند نوشیدن چای به یک مراسم آگاهانه، ارزش افزوده قابل توجهی برای سلامت روانی فراهم میآورد. با گنجاندن این چایها و تمرین آگاهی در روتین روزانه، میتوان به طور طبیعی و پایدار، تنشهای زندگی را مدیریت کرد.
- Sah A, Naseef PP, Kuruniyan MS, Jain GK, Zakir F, Aggarwal G. A comprehensive study of therapeutic applications of Chamomile. Pharmaceuticals. 2022;15(10):1284-1284. doi:10.3390/ph15101284
- Caballero-Gallardo K, Quintero-Rincón P, Olivero-Verbel J. Aromatherapy and essential oils: Holistic strategies in complementary and alternative medicine for integral wellbeing. Plants. 2025;14(3):400. doi:10.3390/plants14030400
- Bazrafshan MR, Jokar M, Shokrpour N, Delam H. The effect of lavender herbal tea on the anxiety and depression of the elderly: A randomized clinical trial. Complement Ther Med. 2020;50:102393. doi:10.1016/j.ctim.2020.102393
- Guimarães AP, Seidel H, Pires LVM, et al. GABA Supplementation, Increased Heart-Rate Variability, Emotional Response, Sleep Efficiency and Reduced Depression in Sedentary Overweight Women Undergoing Physical Exercise: Placebo-Controlled, Randomized Clinical Trial. J Diet Suppl. 2024;21(4):512-526. doi:10.1080/19390211.2024.2308262
- Mathews IM, Eastwood J, Lamport DJ, Le Cozannet R, Fanca-Berthon P, Williams CM. Clinical efficacy and tolerability of Lemon Balm (Melissa officinalis L.) in psychological well-being: A review. Nutrients. 2024;16(20):3545-3545. doi:10.3390/nu16203545
- Dashwood R, Visioli F. L-theanine: From tea leaf to trending supplement – does the science match the hype for brain health and relaxation?. Nutr Res. 2025;134:39-48. doi:10.1016/j.nutres.2024.12.008
- Food and Drug Administration. Spilling the beans: How much caffeine is too much?.
- National Institutes of Health. Valerian.
- Feizi F, Namazi N, Rahimi R, Ayati MH. Medicinal Plants for Management of Insomnia: A Systematic Review of Animal and Human Studies. Galen Med J. 2019;8:e1085. doi:10.31661/gmj.v8i0.1085
- National Center for Complementary and Integrative Health. Passionflower.
- Janda K, Wojtkowska K, Jakubczyk K, Antoniewicz J, Skonieczna-Żydecka K. Passiflora incarnata in neuropsychiatric disorders — A systematic review. Nutrients. 2020;12(12):3894-3894. doi:10.3390/nu12123894
- National Institutes of Health: Office of Dietary Supplements. Ashwagandha: Is it helpful for stress, anxiety, or sleep?.
- Lopresti AL, Smith SJ, Metse AP, Drummond PD. A randomized, double-blind, placebo-controlled trial investigating the effects of an Ocimum tenuiflorum (Holy Basil) extract (HolixerTM) on stress, mood, and sleep in adults experiencing stress. Frontiers in Nutrition. 2022;9. doi:10.3389/fnut.2022.965130
- Pattanayak P, Behera P, Das D, Panda SK. Ocimum sanctum Linn. A reservoir plant for therapeutic applications: An overview. Pharmacogn Rev. 2010;4(7):95-105. doi:10.4103/0973-7847.65323
- Cheng Y, Xue F, Yang Y. Hot water extraction of antioxidants from tea leaves—optimization of brewing conditions for preparing antioxidant-rich tea drinks. Molecules. 2023;28(7):3030. doi:10.3390/molecules28073030
- Deng S, Cao QQ, Gao Y, et al. Elucidating the effect of brewing temperature on the sensory quality of Longjing tea based on multi-scale molecular sensory science. Food Chem X. 2025;28:102635. doi:10.1016/j.fochx.2025.102635
- National Institutes of Health: News in Health. Mindfulness for Your Health: The Benefits of Living Moment by Moment.
- Gherardi-Donato ECS, Gimenez LBH, Fernandes MNF, et al. Mindfulness practice reduces hair cortisol, anxiety and perceived stress in university workers: Randomized clinical trial. Healthcare. 2023;11(21):2875-2875. doi:10.3390/healthcare11212875
- https://www.health.com/teas-for-stress-relief-11845786
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
