آیا رژیم کتوژنیک باعث اسهال میشود

۱. مقدمه: کتوژنیک و عوارض گوارشی

بله، رژیم کتوژنیک می‌تواند منجر به عوارض گوارشی، از جمله اسهال، شود. گرچه از نظر آماری، یبوست در این رژیم بسیار شایع‌تر است، اما اسهال نیز به‌ویژه در روزهای ابتدایی یا در صورت عدم رعایت اصول تغذیه‌ای، در برخی افراد رخ می‌دهد.

نکته حائز اهمیت این است که اگر رژیم کتوژنیک به‌صورت تخصصی و تحت نظارت طراحی شود، احتمال بروز اسهال یا سایر عوارض به‌شدت کاهش می‌یابد. عمده علت اسهال در کتو، ناشی از مصرف غیر اصولی و بیش از حد برخی مواد غذایی، به‌ویژه قندهای الکلی، پروتئین مازاد، و چربی‌های غذایی نامناسب است.

۲. علل اصلی بروز اسهال در رژیم کتوژنیک

بروز اسهال کتوژنیک دلایل فیزیولوژیک مشخصی دارد که عموماً به چهار دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

۲.۱. اختلال در هضم و جذب چربی (Steatorrhea)

در رژیم کتوژنیک، میزان مصرف چربی به ۷۰ تا ۸۰ درصد انرژی روزانه می‌رسد. سیستم گوارشی بعضی افراد، به‌ویژه در روزهای ابتدایی، قادر نیست این حجم از چربی را به‌درستی هضم و جذب کند.

• مکانیسم: بدن برای هضم چربی‌ها به صفرا (تولید شده توسط کبد) و آنزیم لیپاز (تولید شده توسط پانکراس) نیاز دارد. هنگامی که مصرف کربوهیدرات به طور ناگهانی کاهش می‌یابد و مصرف چربی به شدت افزایش می‌یابد، بدن برای تولید و ترشح کافی صفرا و لیپاز به زمان نیاز دارد تا خود را با رژیم جدید تطبیق دهد.
• نتیجه: در نتیجه، چربی‌های هضم نشده به روده بزرگ راه یافته و باعث می‌شوند بدن برای دفع آن‌ها تلاش کند. این وضعیت منجر به نوعی اسهال چرب و بدبو موسوم به استئاتوره (Steatorrhea) می‌شود.

۲.۲. مصرف بیش از حد قندهای الکلی (اسهال اسمزی)

بسیاری از افراد در رژیم کتوژنیک برای جایگزینی شکر، به مصرف شیرین‌کننده‌های مصنوعی از نوع قندهای الکلی روی می‌آورند.

• قندهای الکلی رایج: سوربیتول، مالتیتول، زایلیتول و اریتریتول (که عوارض کمتری دارد).
• مکانیسم: این شیرین‌کننده‌ها به طور کامل در دستگاه گوارش کوچک جذب نمی‌شوند. هنگامی که مقادیر زیادی از آن‌ها مصرف می‌شود، این مواد جذب نشده، آب را از دیواره‌های روده به داخل حفره گوارشی می‌کشند (مکانیسم اسمزی). این تجمع آب و تحریک روده‌ای باعث بروز اسهال اسمزی می‌شود.

۲.۳. زیاده‌روی در مصرف پروتئین

در یک رژیم کتوژنیک تخصصی، پروتئین دریافتی باید در حد متوسط (حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد از کل کالری دریافتی) تنظیم شود.

• مکانیسم: از آنجا که مصرف منابع پروتئینی بدون قند مانند گوشت در کتوژنیک مجاز است، بسیاری از افرادی که رژیم‌های غیرتخصصی دارند، در مصرف آن‌ها زیاده‌روی می‌کنند. پروتئین اضافی می‌تواند در روده بزرگ تخمیر شده و علاوه بر ایجاد نفخ و گاز، باعث تحریک دستگاه گوارش و اسهال شود. همچنین، همان‌طور که قبلاً اشاره شد، پروتئین مازاد می‌تواند در کبد به گلوکز تبدیل شده و از حالت کتوز جلوگیری کند.

۲.۴. استفاده از چربی‌های نامناسب و حساسیت‌های غذایی

• روغن‌های گیاهی فرآوری شده: سیستم گوارش ما تحمل محدودی برای روغن‌های گیاهی و دانه‌های سرشار از چربی‌های امگا ۶ (مانند روغن سویا، ذرت، گلرنگ یا آفتابگردان) دارد. مصرف زیاد این روغن‌ها می‌تواند باعث ایجاد حالت تهوع و اسهال شود. در یک رژیم غذایی کتوژنیک تخصصی، بهتر است بیشتر چربی از منابع سالم تک غیراشباع (مثل روغن زیتون و آووکادو) و چربی‌های اشباع مفید تأمین شود.
• حساسیت به لبنیات: بسیاری از افراد دارای حساسیت پنهان به لاکتوز (قند شیر) یا کازئین (پروتئین شیر) هستند. با افزایش مصرف لبنیات پرچرب مجاز در کتو (مانند خامه، پنیر و کره)، علائم گوارشی تشدید شده و اسهال بروز می‌کند.

۳. راهکارهای درمانی و پیشگیری از اسهال کتوژنیک

در صورتی که اسهال کتوژنیک برای شما رخ داده است، با این راهکارهای تخصصی می‌توانید آن را کنترل و درمان کنید:

۳.۱. رفع تجویزهای متناقض (ملین‌ها)

اگر برای جلوگیری از یبوست در رژیم کتوژنیک، برای شما ملین تجویز شده باشد، در صورت بروز اسهال، باید فوراً مصرف آن را قطع کنید.

۴. چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اگرچه داشتن عوارض گوارشی در اوایل رژیم کتوژنیک عجیب نیست، اما در شرایط زیر باید به سرعت به پزشک مراجعه کنید:

1. مشاهده خون در مدفوع.
2. اسهالی که بیش از شش بار در روز است.
3. اسهال شدید و طولانی‌مدت: اگر اسهال شما پس از چند روز تنظیم نشد و درمان‌های خانگی مؤثر نبودند، این ممکن است نشان‌دهنده آن باشد که رژیم کتوژنیک برای شما مناسب نیست.

اسهال مزمن می‌تواند منجر به عوارض جدی مانند کمبود شدید ویتامین‌ها، از دست رفتن توده عضلانی و عدم تعادل شدید الکترولیت‌ها شود. تحمل هر کس نسبت به چربی متفاوت است، لذا اگر بدن شما به رژیم کتوژنیک پاسخ مثبتی نمی‌دهد، بهتر است با متخصص تغذیه خود برای جایگزینی رژیم مشورت کنید.