آب چغندر چگونه بر فشار خون اثر می‌گذارد؟

آب چغندر به دلیل داشتن مقدار قابل‌توجهی نیترات غذایی، ممکن است به کاهش نسبی فشار خون کمک کند. نیترات موجود در چغندر در بدن به اکسید نیتریک تبدیل می‌شود؛ ماده‌ای که با گشاد کردن عروق می‌تواند جریان خون را بهبود دهد و فشار واردشده بر دیواره رگ‌ها را کاهش دهد.

با این حال، آب چغندر درمان اصلی فشار خون بالا نیست و نباید جایگزین داروهای تجویزشده، کاهش مصرف نمک، فعالیت بدنی و سایر اقدامات مؤثر در کنترل فشار خون شود.

آب چغندر چگونه فشار خون را کاهش می‌دهد؟

پس از مصرف آب چغندر، نیترات غذایی موجود در آن در چند مرحله به اکسید نیتریک تبدیل می‌شود. اکسید نیتریک باعث شل شدن عضلات دیواره رگ‌ها و گشادشدن عروق می‌شود. در نتیجه، جریان خون راحت‌تر انجام می‌شود و ممکن است فشار خون کاهش پیدا کند.

مطالعات روی نیترات غذایی نشان داده‌اند که این ترکیب می‌تواند در برخی افراد علاوه بر کاهش فشار خون، به بهبود عملکرد عروق و کاهش سفتی شریان‌ها نیز کمک کند.

به همین دلیل، چغندر و آب چغندر به‌عنوان یک گزینه غذایی مکمل برای افراد مبتلا به فشار خون بالا مورد توجه قرار گرفته‌اند؛ اما میزان پاسخ به آن در افراد مختلف یکسان نیست و آب چغندر به‌تنهایی نمی‌تواند همه عوامل مؤثر بر فشار خون را اصلاح کند.

برای کاهش فشار خون چه مقدار آب چغندر لازم است؟

هنوز مقدار مشخص و استانداردی که برای همه افراد بتوان آن را به‌عنوان دوز مؤثر آب چغندر توصیه کرد، تعیین نشده است. مطالعات انجام‌شده از مقادیر متفاوتی استفاده کرده‌اند.

در یک فراتحلیل بزرگ، مقدار مصرف روزانه آب چغندر در مطالعات مختلف از حدود ۷۰ میلی‌لیتر تا ۵۰۰ میلی‌لیتر متغیر بوده است؛ یعنی تقریباً از کمتر از یک‌چهارم لیوان تا حدود دو لیوان.

بنابراین نمی‌توان گفت که مثلاً یک مقدار مشخص آب چغندر حتماً فشار خون را به میزان مشخصی کاهش می‌دهد. میزان نیترات محصول، غلظت آب چغندر، وضعیت سلامت فرد و سایر عوامل غذایی و دارویی نیز می‌توانند در نتیجه نهایی نقش داشته باشند.

آب چغندر چه مدت بعد اثر می‌کند؟

اثر آب چغندر بر فشار خون ممکن است نسبتاً سریع ظاهر شود. برخی مطالعات نشان داده‌اند که کاهش فشار خون می‌تواند حدود ۳۰ دقیقه تا سه ساعت پس از مصرف مشاهده شود.

با این حال، این اثر لزوماً پایدار نیست. برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند که اثر کوتاه‌مدت آب چغندر ممکن است طی حدود ۱۰ ساعت کاهش پیدا کند. بنابراین نباید یک بار مصرف آب چغندر را معادل کنترل پایدار فشار خون در نظر گرفت.

از طرف دیگر، مصرف منظم ممکن است نتایج متفاوتی ایجاد کند. در یک مطالعه، مصرف روزانه آب چغندر به مدت ۱۴ روز نسبت به مصرف کوتاه‌تر، تأثیر بیشتری بر فشار خون داشت.

در مطالعه دیگری، افراد مبتلا به بیماری مزمن انسدادی ریه روزانه ۷۰ میلی‌لیتر آب چغندر غلیظ حاوی ۴۰۰ میلی‌گرم نیترات را به مدت ۱۲ هفته دریافت کردند. در این مطالعه، کاهش فشار خون در مقایسه با دارونما به شکل پایدارتری مشاهده شد.

با وجود این، برای مشخص‌شدن اثرات بلندمدت آب چغندر بر فشار خون، هنوز به مطالعات بیشتری نیاز است.

آیا همراه با داروهای فشار خون می‌توان آب چغندر مصرف کرد؟

در بسیاری از افراد ممکن است مصرف آب چغندر در کنار داروهای فشار خون مشکلی ایجاد نکند، اما از آنجا که هر دو می‌توانند در جهت کاهش فشار خون عمل کنند، مصرف روزانه و مقادیر زیاد آن بهتر است با نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود.

در بعضی افراد، ترکیب اثر آب چغندر با داروهای کاهنده فشار خون می‌تواند باعث افت بیش از حد فشار خون شود.

علائم احتمالی افت فشار خون عبارت‌اند از:

• تاری دید
• سرگیجه یا احساس سبکی سر
• غش
• تهوع
• خستگی
• سردرد
• تپش قلب یا احساس ضربان غیرطبیعی قلب
• احساس ضعف یا گیجی

در صورت بروز چنین علائمی، نباید صرفاً آن را به اثر طبیعی آب چغندر نسبت داد و بهتر است وضعیت فشار خون و داروهای مصرفی بررسی شود.

آیا آب چغندر برای همه بی‌خطر است؟

آب چغندر برای بیشتر بزرگسالان در مقادیر معمول غذایی بی‌خطر است، اما چند نکته مهم وجود دارد.

قرمز یا صورتی شدن ادرار و مدفوع

پس از مصرف چغندر ممکن است رنگ ادرار یا مدفوع به صورتی یا قرمز تغییر کند. این وضعیت که به آن «بِتوریا» گفته می‌شود، معمولاً ناشی از رنگدانه‌های طبیعی چغندر است و به‌خودی‌خود خطرناک محسوب نمی‌شود.

سنگ کلیه

چغندر حاوی اگزالات است. افرادی که سابقه سنگ کلیه، به‌ویژه سنگ‌های اگزالات کلسیم، دارند یا در معرض خطر بالای تشکیل سنگ هستند، بهتر است در مصرف مقادیر زیاد مواد غذایی بسیار پُراگزالات احتیاط کنند.

چغندر تنها ماده غذایی حاوی اگزالات نیست و اسفناج، برخی سبزیجات، مغزها و شکلات نیز می‌توانند مقدار قابل‌توجهی اگزالات داشته باشند.

قند افزوده

همه محصولات موجود در بازار از نظر ترکیبات یکسان نیستند. هنگام خرید آب چغندر آماده، برچسب محصول را بررسی کنید و به مقدار قند افزوده توجه داشته باشید.

مصرف مکرر نوشیدنی‌های حاوی قند افزوده می‌تواند دریافت کالری را افزایش دهد و در بلندمدت با افزایش خطر اضافه‌وزن، دیابت نوع دو و بیماری‌های قلبی‌عروقی همراه باشد.

نگرانی درباره نیترات

نیترات موجود در سبزیجاتی مانند چغندر از نظر زیستی با نگرانی‌هایی که درباره برخی منابع نیترات و ترکیبات نیتروژنی مطرح می‌شود، قابل‌مقایسه ساده نیست. برخی پژوهش‌ها درباره احتمال تشکیل ترکیبات مضر از مسیرهای خاص متابولیسم نیترات بحث کرده‌اند، اما از سوی دیگر، شواهدی نیز وجود دارد که نیترات غذایی موجود در سبزیجات می‌تواند از طریق افزایش اکسید نیتریک، آثار مفیدی بر عملکرد عروق داشته باشد.

بنابراین، نمی‌توان صرفاً بر اساس وجود نیترات، چغندر یا آب چغندر را یک ماده غذایی مضر یا سرطان‌زا دانست. شواهد موجود از فواید احتمالی مصرف سبزیجات غنی از نیترات حمایت می‌کنند، هرچند تحقیقات درباره اثرات بلندمدت همچنان ادامه دارد.

آیا آب چغندر جایگزین داروی فشار خون است؟

خیر. حتی اگر مصرف آب چغندر باعث کاهش فشار خون شود، این اثر به معنی بی‌نیازی از دارو یا سایر اقدامات درمانی نیست.

کنترل فشار خون معمولاً به مجموعه‌ای از عوامل وابسته است؛ از جمله کاهش مصرف نمک، فعالیت بدنی منظم، حفظ وزن مناسب، مصرف کافی میوه و سبزیجات، انتخاب غذاهای کم‌فرآوری‌شده و در صورت نیاز استفاده منظم از داروهای تجویزشده.

آب چغندر می‌تواند در کنار این اقدامات، بخشی از یک الگوی غذایی سالم باشد؛ اما نباید به‌عنوان درمان مستقل فشار خون بالا در نظر گرفته شود.

جمع‌بندی

آب چغندر به دلیل محتوای نیترات می‌تواند با افزایش تولید اکسید نیتریک و گشادکردن عروق، به‌طور نسبتاً modestی فشار خون را کاهش دهد. این اثر ممکن است از حدود نیم ساعت پس از مصرف آغاز شود و در مصرف منظم، در برخی مطالعات اثر پایدارتر و بیشتری دیده شده است.

با این حال، مقدار مناسب مصرف برای همه افراد مشخص نیست و اثر آب چغندر از فردی به فرد دیگر متفاوت است. اگر داروی فشار خون مصرف می‌کنید، سابقه سنگ کلیه دارید یا قصد دارید آب چغندر غلیظ یا مکمل‌های چغندر را به‌صورت روزانه مصرف کنید، بهتر است این موضوع را با پزشک یا متخصص تغذیه در میان بگذارید.

مهم‌تر از افزودن یک نوشیدنی خاص به رژیم غذایی، الگوی کلی تغذیه و سبک زندگی است؛ به‌ویژه کاهش مصرف نمک و غذاهای فوق‌فرآوری‌شده، فعالیت بدنی منظم و مصرف متنوع میوه‌ها و سبزیجات.