اسید فولینیک و فولات (اسید فولیک) هر دو اشکالی از ویتامین B9 هستند، اما تفاوتهای کلیدی در ساختار شیمیایی، جذب و کاربردهای درمانی آنها وجود دارد. اسید فولینیک شکلی فعال از فولات است که نیازی به تبدیل در بدن ندارد، در حالی که فولیک اسید، فرم مصنوعی رایج در مکملها، باید در کبد به شکل فعال تبدیل شود.
فولیک اسید بهصورت بدون نسخه در دسترس است، اما اسید فولینیک (با نام تجاری لوکوورین) تنها با نسخه پزشک قابل تهیه است و برای درمان یا پیشگیری از بیماریهای خاص استفاده میشود.
اسید فولینیک چیست؟ (Folinic Acid)
اسید فولینیک فرمی فعال از فولات است که تنها با تجویز پزشک در دسترس است.
- فرم فعال: برخلاف فولیک اسید که نیاز به تبدیل در کبد دارد، اسید فولینیک از پیش فعال است و بهسرعت در بدن جذب میشود (1).
- نحوه مصرف: برای دوزهای بالا یا درمانهای تخصصی، اسید فولینیک اغلب بهصورت تزریقی (وریدی یا عضلانی) تجویز میشود (3). جذب دوزهای خوراکی بالاتر از $25 text{ mg}$ ممکن است کاهش یابد (2).
| ویژگی | اسید فولینیک | اسید فولیک (مکملهای فولات) |
|---|---|---|
| فرم | فرم فعال فولات (1) | فرم مصنوعی فولات (4) |
| جذب | جذب سریع؛ مؤثر در افراد با جهش ژنی MTHFR (4) | نیاز به تبدیل در کبد؛ فعالیت اولیه کمتر (1) |
| در دسترس بودن | فقط با نسخه پزشک | مکملهای بدون نسخه، غذاهای غنیشده و نسخهای |
| موارد استفاده رایج | کاهش سمیت متوترکسات، درمان برخی سرطانها، کمخونی ناشی از کمبود فولات (3, 5) | مکمل عمومی، پیشگیری از نقص لوله عصبی در بارداری، کمبود فولات (4) |
| محدودیت دوز | دوزهای خوراکی بیش از $25 text{ mg}$ توصیه نمیشود (2) | حد ایمن: $1,000 text{ mcg}/text{day}$ از مکملها و غذاهای غنیشده (4) |
اسید فولینیک برای چه مواردی استفاده میشود؟
اسید فولینیک برای درمان یا پیشگیری از عوارض برخی داروها و بیماریها بهکار میرود:
- سمیت متوترکسات (Methotrexate toxicity): متوترکسات، دارویی برای سرطان و بیماریهای خودایمنی، با مهار فولات عوارض ایجاد میکند. اسید فولینیک این عوارض را کاهش میدهد (7, 5).
- کمخونی مگالوبلاستیک: این بیماری که در آن گلبولهای قرمز به دلیل کمبود فولات بیشازحد بزرگ میشوند، با اسید فولینیک درمان میشود (3).
- سرطان پیشرفته روده بزرگ: اسید فولینیک قبل از داروی فلورواوراسیل ($5-text{FU}$) تجویز میشود تا اثربخشی آن را افزایش دهد و بقای بیماران را بهبود بخشد (3).
- حمایت از درمان اوتیسم: اسید فولینیک در کودکان مبتلا به اوتیسم با مشکلات متابولیسم فولات، علائم کلامی و رفتاری را بهبود میبخشد (8, 9).
فولات چیست؟ (Folate)
فولات شکل طبیعی ویتامین B9 است که در غذاهای کامل یافت میشود. فولیک اسید، شکل مصنوعی آن، در مکملها و غذاهای غنیشده استفاده میشود (4).
- جذب: فولات طبیعی موجود در غذا برای فعال شدن نیاز به تبدیل دو مرحلهای در روده دارد، که فراهمی زیستی آن را نسبت به برخی مکملها کاهش میدهد (4).
- منابع غذایی: سبزیجات برگدار (مانند اسفناج و کلم)، مارچوبه، میوهها، آجیل، حبوبات، غذاهای دریایی، تخممرغ و گوشت (4).
- مکملهای فولات: در دو شکل فولیک اسید و متیلفولات ($5-text{MTHF}$) عرضه میشوند. متیلفولات، فرم فعال، بهویژه برای افراد با جهش ژنی MTHFR مناسبتر است، زیرا نیازی به تبدیل ندارد (4).
مکملهای فولات (اسید فولیک) برای چه مواردی استفاده میشوند؟
- درمان کمخونی مگالوبلاستیک ناشی از کمبود فولات (4).
- پیشگیری از نقص لوله عصبی: مصرف روزانه $400 text{ mcg}$ فولیک اسید در دوران بارداری خطر نقص لوله عصبی جنین را کاهش میدهد (4).
- کاهش خطر اوتیسم در کودکان: مصرف فولیک اسید در اوایل بارداری ممکن است خطر اوتیسم را کاهش دهد، هرچند تحقیقات بیشتری لازم است (10).
خطرات و ایمنی
| ویژگی | اسید فولینیک | اسید فولیک (مکملها) |
|---|---|---|
| ایمنی و خطرات | بهخوبی تحمل میشود. در کودکان مبتلا به اوتیسم، عوارض خفیف مانند بیقراری، اسهال یا یبوست گزارش شده است (6). واکنشهای آلرژیک شدید (مانند کهیر) نادر است (2). | دوزهای بالا ممکن است کمبود ویتامین B12 را پنهان کند و به آسیب عصبی غیرقابلبرگشت منجر شود (4). خطر احتمالی افزایش سرطان روده بزرگ در دوزهای بالا (4). |
| تداخل دارویی | ممکن است با برخی داروهای ضدتشنج (مانند فنیتوئین) تداخل داشته باشد (2). | ممکن است اثربخشی داروهای ضدتشنج مانند دیلانتین (فنیتوئین) را کاهش دهد (4). |
نکته حیاتی: بزرگسالان باید مصرف فولات از مکملها و غذاهای غنیشده را به $1,000 text{ mcg}$ در روز محدود کنند تا خطر پنهان شدن کمبود ویتامین B12 کاهش یابد (4).
کدام بهتر است؟
هیچیک بهطور مطلق برتر نیست. انتخاب بین اسید فولینیک و فولیک اسید به نیازهای پزشکی و شرایط فرد بستگی دارد (7, 5).
- اسید فولینیک را برای بیماریهای خاص (مانند سمیت متوترکسات یا درمان اوتیسم) و در صورت مشکلات جذب (مانند جهش MTHFR) با تجویز پزشک استفاده کنید.
- فولیک اسید یا متیلفولات را برای مصرف عمومی، پیشگیری در بارداری یا کمبودهای تغذیهای انتخاب کنید، مگر اینکه پزشک توصیه دیگری داشته باشد.
همیشه پیش از مصرف مکملها یا ترکیب آنها با داروهای دیگر، با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Menezo Y, Elder K, Clement A, Clement P. Folic acid, folinic acid, 5 methyl tetrahydrofolate supplementation for mutations that affect epigenesis through the folate and one-carbon cycles. Biomolecules. 2022;12(2):197. doi:10.3390/biom12020197
- DailyMed. Leucovorin calcium tablet.
- DailyMed. Leucovorin calcium injection, powder, lyophilized, for solution.
- National Institutes of Health Office of Dietary Supplements. Folate.
- Jiang R, Mei S, Zhao Z. Leucovorin (folinic acid) rescue for high-dose methotrexate: A review. J Clin Pharm Ther. 2022;47(9):1452-1460. doi:10.1111/jcpt.13739
- Rossignol DA, Frye RE. Cerebral folate deficiency, Folate receptor alpha autoantibodies and Leucovorin (folinic acid) treatment in autism spectrum disorders: A systematic review and meta-analysis. J Pers Med. 2021;11(11):1141. doi:10.3390/jpm11111141
- Taylor PC, Balsa Criado A, Mongey AB, et al. How to get the most from methotrexate (MTX) treatment for your rheumatoid arthritis patient?-MTX in the treat-to-target strategy. J Clin Med. 2019;8(4):515. doi:10.3390/jcm8040515
- Panda PK, Sharawat IK, Saha S, et al. Efficacy of oral folinic acid supplementation in children with autism spectrum disorder: a randomized double-blind, placebo-controlled trial. Eur J Pediatr. 2024;183(11):4827-4835. doi:10.1007/s00431-024-05762-6
- Li YJ, Li YM, Xiang DX. Supplement intervention associated with nutritional deficiencies in autism spectrum disorders: A systematic review. Eur J Nutr. 2018;57(7):2571-2582. doi:10.1007/s00394-017-1528-6
- Liu X, Zou M, Sun C, Wu L, Chen WX. Prenatal folic acid supplements and offspring's autism spectrum disorder: A meta-analysis and meta-regression. J Autism Dev Disord. 2022;52(2):522-539. doi:10.1007/s10803-021-04951-8
- https://www.verywellhealth.com/folinic-acid-and-folate-11820134
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
