افسنطین (Wormwood) که با نام علمی Artemisia absinthium شناخته میشود، حاوی ترکیبات فعالی است که ممکن است در بهبود مشکلات گوارشی، کاهش درد و التهاب و درمان عفونتهای باکتریایی و قارچی مؤثر باشد. با این حال، برای تأیید قطعی فواید سلامتی این گیاه، تحقیقات علمی بیشتری مورد نیاز است. همچنین، اگر فرآوردههای افسنطین بهدرستی تهیه نشده باشند، ممکن است حاوی ترکیبی به نام تجون (thujone) باشند که یک نوروتوکسین (سم عصبی) محسوب میشود.
مکملهای تغذیهای و سایر محصولات مشتقشده از افسنطین باید ایمن باشند، چرا که سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) الزام کرده است که این فرآوردهها باید فاقد تجون باشند. بهجز مکملها و روغنهای اسانسی، افسنطین بیشتر بهخاطر استفاده بهعنوان مادهی اصلی در دو نوع نوشیدنی الکلی بهنامهای «ابسنت» (Absinthe) و «ورموث» (Vermouth) شناخته شده است.
افسنطین و روغن اسانسی آن
افسنطین حاوی ترکیبات فعال متعددی است که بهصورت مواد شیمیایی گیاهی (فیتوشیمیاییها) شناخته میشوند و ممکن است تأثیرات مثبتی بر بدن داشته باشند. یکی از ترکیبات اصلی این گیاه، تجون است که مسئول طعم تلخ و بوی خاص آن است. تجون همچنین خاصیت آنتیاکسیدانی دارد و ممکن است با التهاب مبارزه کرده و خواص ضدباکتریایی و ضدقارچی از خود نشان دهد.
اگرچه افسنطین بهمدت طولانی در طب سنتی مورد استفاده قرار گرفته است، اما شواهد علمی کافی برای حمایت از استفادهی آن در درمان یا پیشگیری از بیماریهای خاص وجود ندارد. با این حال، برخی مطالعات محدود بر روی حیوانات و انسانها نشان دادهاند که این گیاه ممکن است فوایدی داشته باشد:
کمک به گوارش
افسنطین اغلب برای درمان سوءهاضمه، نفخ، گاستریت (ورم معده) و علائم بیماریهای کیسه صفرا مورد استفاده قرار میگیرد.
استفاده از افسنطین ممکن است فرآیند گوارش را از طریق افزایش ترشح اسیدهای معده و آنزیمهای گوارشی تحریک کند و همچنین باعث افزایش انقباضات عضلانی در معده شود. این انقباضات نقش مهمی در پیشبرد غذا از طریق دستگاه گوارش دارند. هرچند که افسنطین ممکن است در بهبود مشکلات گوارشی مؤثر باشد، اما هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد مصرف آن برای افراد سالم، مزیتی به همراه دارد.
افسنطین ممکن است از طریق افزایش ترشح بزاق، موکوس معده و ترشحات رودهای نیز به بهبود گوارش کمک کند. این ترشحات نقش محافظتی دارند و باعث کاهش اثر اسیدهای معدهای میشوند که میتوانند منجر به زخم معده یا بازگشت اسید به مری (ریفلاکس اسیدی) شوند.
همچنین افسنطین میتواند ترشح صفرا از کیسه صفرا را افزایش دهد. صفرا مادهای حیاتی برای هضم چربیهاست و افزایش ترشح آن میتواند باعث بهبود عملکرد دستگاه گوارش و کاهش یبوست شود. هرچند شواهد کافی از اثرگذاری این گیاه بر انسان در دست نیست، اما یک مطالعه در سال ۲۰۲۰ نشان داد که عصارهی افسنطین باعث کاهش سوءهاضمه (دیسپپسی) در موشهای آزمایشگاهی شد. در این مطالعه، افسنطین با اثرگذاری بر هورمونهای تنظیمکننده گوارش، عملکرد این سیستم را تعدیل کرد.
در همان سال، یک مرور علمی دیگر پیشنهاد کرد که افسنطین ممکن است در درمان بیماری کرون، که یکی از انواع بیماریهای التهابی روده است، مؤثر باشد. با کاهش التهاب و تحریک ترشحات رودهای، افسنطین ممکن است باعث کاهش نیاز به داروهای استروئیدی شود که برای کاهش التهاب و درد رودهها مورد استفاده قرار میگیرند.
کاهش درد و التهاب
ترکیب دیگری به نام «آرتمیزینین» که در افسنطین یافت میشود، ممکن است دارای اثرات ضدالتهابی قوی باشد. تحقیقات نشان دادهاند که این ماده میتواند درد، قرمزی، گرما و تورم را از طریق مهار عملکرد سایتوکاینها کاهش دهد. سایتوکاینها نوعی پروتئین هستند که در پاسخ ایمنی نقش دارند و در شرایط التهابی مانند آرتریت (التهاب مفاصل) نقش تشدیدکننده دارند.
در گذشته، افسنطین بهطور سنتی برای کاهش دردهای مرتبط با زایمان، دورههای قاعدگی، دردهای مفصلی و عضلانی استفاده میشده است. با این حال، بخش زیادی از تحقیقات مدرن روی تأثیر آن بر آرتروز (استئوآرتریت یا آرتریت فرسایشی) و آرتریت روماتوئید (نوعی بیماری خودایمنی که باعث التهاب مفاصل میشود) تمرکز دارد.
در یک مطالعه در سال ۲۰۱۶، گزارش شد افرادی که به آرتروز مبتلا بودند و بهمدت ۱۲ هفته روزانه ۱۵۰ میلیگرم عصاره افسنطین مصرف کردند، کاهش علائم درد مفاصل را نسبت به افرادی که دارونما دریافت کردند، تجربه کردند. البته این یافتهها به دلیل محدود بودن اندازهی نمونه (فقط ۴۲ نفر) و این واقعیت که دوز بالاتر ۳۰۰ میلیگرم هیچ اثری نداشت، محدودیت دارد.
بهطور مشابه، یک مطالعه در سال ۲۰۱۷ نشان داد که ترکیب عصاره افسنطین با داروهای رایج آرتریت روماتوئید مانند لفلونوماید و متوترکسات میتواند باعث کاهش درد شود. اما این مطالعه بهوضوح نشان نداد که افسنطین بهتنهایی تأثیری بر درمان این بیماری دارد.
مبارزه با انگلها
نام “Wormwood” (چوب کرمی) از کاربرد سنتی این گیاه در درمان انگلهایی مانند کرمک، کرمهای گرد و کرمهای نواری گرفته شده است. این انگلها میتوانند بیماریهای شدید گوارشی ایجاد کنند. با این حال، بهدلیل عوارض جانبی شدید در کسانی که نوشیدنی الکلی ابسنت را مصرف میکردند، استفاده از آن کاهش یافت.
بیشتر مطالعاتی که به اثر افسنطین در درمان انگلها پرداختهاند، روی حیوانات انجام شدهاند و نتایج نسبتاً مثبتی داشتهاند. در یک مطالعه در سال ۲۰۱۷ مشخص شد که افسنطین میتواند «Hymenolepis nana» را از بین ببرد. این انگل شایعترین کرم نواری است که انسانها را آلوده میکند و مطالعه نشان داد که افسنطین هم در محیط آزمایشگاهی و هم در موشها، موفق به از بین بردن این انگل شد.
اگرچه افسنطین بهاندازه داروی Biltricide (پرازیکوانتل)، که برای درمان عفونتهای انگلی استفاده میشود، مؤثر نبود، اما اهمیت دارد که بر روی این انگل تأثیر داشته است، چرا که H. nana نسبت به برخی داروهای ضدانگل مقاومت پیدا کرده است.
در آینده ممکن است مشخص شود که استفاده از عصاره افسنطین بهعنوان مکملی در کنار داروهای ضدانگل میتواند مؤثر باشد. ترکیب آن با داروها شاید به پزشکان اجازه دهد تا دوز دارو را کاهش دهند و خطر مقاومت آنتیبیوتیکی را کم کنند.
درمان عفونتهای باکتریایی و قارچی
افسنطین حاوی ترکیبی به نام “کامفور” (camphor) است که در بسیاری از محصولات دارویی، مانند ویکس (Vicks VapoRub)، بهکار میرود و دارای خواص ضدباکتری و ضدقارچ قوی است. این ویژگیها باعث شدهاند که افسنطین بهعنوان گزینهای طبیعی برای مقابله با برخی عفونتها مورد بررسی قرار گیرد.
افسنطین ممکن است در مبارزه با باکتری “استافیلوکوکوس اورئوس” مؤثر باشد. این باکتری عامل رایج بسیاری از عفونتهای پوستی و بافتهای نرم است و میتواند به فرم مقاوم به آنتیبیوتیکها مانند “MRSA” (استافیلوکوکوس اورئوس مقاوم به متیسیلین) تبدیل شود که یک عفونت بسیار خطرناک و سختدرمان است. در چنین مواردی، یافتن درمانهای جایگزین یا مکمل مانند افسنطین اهمیت پیدا میکند.
فعالیت ضدقارچی افسنطین نیز ممکن است در برابر قارچهایی نظیر “کاندیدا آلبیکانس” (Candida albicans) مؤثر باشد؛ این قارچ عامل عفونتهای مخمری و برفک دهانی است. مطالعات آزمایشگاهی نشان دادهاند که تجون میتواند رشد کاندیدا آلبیکانس و سایر قارچهای بیماریزا را مهار کند.
با این حال، اگرچه این تأثیرات در محیطهای آزمایشگاهی (in vitro) مشاهده شدهاند، اما یک مطالعهی انجامشده در سال ۲۰۲۱ نشان داد که دادن عصارهی افسنطین به موشهای آزمایشگاهی بهمدت شش روز، تأثیر ملموسی در برابر شش گونهی مختلف کاندیدا نداشت. بنابراین، اثرات واقعی آن در بدن موجود زنده (in vivo) همچنان به تحقیقات بیشتر نیاز دارد.
ایمنی مصرف افسنطین
افسنطین ممکن است در قالب طعمدهندههای طبیعی و همچنین مکملهای تغذیهای و سایر محصولات، تا زمانیکه فاقد تجون باشند، بیخطر تلقی شود.
عوارض جانبی
در حالیکه تجون میتواند برخی اثرات مفید داشته باشد، این ماده همچنین یک نوروتوکسین (سم برای سلولهای عصبی) است. مصرف بیشازحد تجون میتواند منجر به عوارض جدی شود، از جمله:
- تشنج و حملات صرعی
- بیخوابی
- توهم
- آسیب مغزی
علاوهبر این، مصرف افسنطین ممکن است باعث بروز عوارض شایع دیگری نیز بشود، مانند:
- تهوع
- استفراغ
- سرگیجه
- لرزش بدن
- دردهای شکمی
- دردهای عضلانی
- بیقراری
- اختلال در خواب یا بیخوابی
این عوارض میتوانند در نتیجهی مصرف نادرست، دوز بالا یا استفادهی طولانیمدت رخ دهند، بهخصوص اگر فرآورده حاوی تجون باشد.
هشدارها
افسنطین برای کودکان ایمن نیست و نباید در این گروه سنی مورد استفاده قرار گیرد. همچنین افرادی که شرایط خاصی دارند، باید بهشدت از مصرف افسنطین اجتناب کنند. این شرایط شامل موارد زیر میشود:
- بارداری یا شیردهی: مطالعات حیوانی نشان دادهاند که مصرف افسنطین ممکن است باعث سقط جنین شود. بنابراین زنان باردار یا شیرده باید کاملاً از مصرف آن پرهیز کنند.
- صرع یا اختلالات تشنجی: از آنجاییکه افسنطین (و بهویژه تجون) میتواند خطر تشنج را افزایش دهد و اثربخشی برخی داروهای ضدتشنج را کاهش دهد، برای افراد مبتلا به این شرایط خطرناک است.
- بیماریهای کلیوی: افسنطین میتواند برای کلیهها سمی باشد و ممکن است باعث نارسایی کلیه شود، بهویژه در افرادی که از پیش دچار بیماری کلیوی مزمن هستند.
- آلرژیها: افسنطین از خانوادهی “Asteraceae” است. بنابراین افرادی که به گیاهانی مانند کاسنی، گل رازیانه، گل همیشهبهار یا ابریشمکوهی حساسیت دارند، باید از مصرف افسنطین خودداری کنند، زیرا احتمال بروز واکنشهای آلرژیک جدی وجود دارد.
پیش از مصرف افسنطین برای هر هدف درمانی، با یک متخصص مراقبتهای بهداشتی مشورت کنید تا از فواید، خطرات احتمالی و تداخلات دارویی آن با توجه به وضعیت پزشکیتان آگاه شوید.
تداخلات دارویی
افسنطین ممکن است با برخی داروها تداخل داشته باشد، بهویژه با داروهای ضدتشنج که برای درمان صرع و اختلالات مشابه استفاده میشوند. همچنین این گیاه میتواند با داروهایی که فعالیت سیستم عصبی مرکزی را سرکوب میکنند (مانند باربیتوراتها) تداخل ایجاد کند.
از طرفی، احتمال تداخل افسنطین با داروهای رقیقکنندهی خون مانند “وارفارین” نیز مطرح شده، هرچند که هنوز تحقیقات کافی برای تأیید این اثر در دست نیست.
به همین دلیل، اگر داروهای تجویزی مصرف میکنید، قبل از استفاده از افسنطین حتماً با پزشک، داروساز یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
نامهای دیگر افسنطین
افسنطین با نامهای مختلفی شناخته میشود که شامل موارد زیر است:
- ابسینتیوم (Absinthium) یا ابسنت (Absinthe): که همچنین نام یک نوشیدنی الکلی تهیهشده از افسنطین است.
- ورموث (Vermouth): نام فرانسوی گیاه که همچنین به نوشیدنی حاوی آن اشاره دارد.
- زنجبیل سبز (Green ginger)
- موگوورت (Mugwort): هرچند موگوورت معمولاً به گونهای دیگر از آرتمیزیا اشاره دارد، گاهی با افسنطین اشتباه گرفته میشود.
روش مصرف
هیچ دستورالعمل رسمی یا استانداردی برای نحوهی استفاده از افسنطین در فرمهای مختلف آن وجود ندارد. بنابراین بسیار مهم است که تمامی دوزهای توصیهشده بر روی بستهبندی محصولات را با دقت رعایت کنید. مصرف بیشازحد میتواند منجر به بروز عوارض جانبی جدی شود.
هنگام انتخاب مکملهای افسنطین، بهدنبال محصولاتی باشید که دارای تأییدیه از سازمانهایی مانند “U.S. Pharmacopeia”، “ConsumerLab” یا “NSF International” باشند. وجود مهر تأیید این سازمانها نشان میدهد که محصول بهدرستی تولید شده، حاوی ترکیبات ادعاشده روی برچسب است و فاقد آلودگی یا ناخالصی است.
علاوه بر کاربرد در نوشیدنیهایی نظیر ابسنت و ورموث، افسنطین بهصورت مکمل و فرآوردههای مختلفی در بازار عرضه میشود، از جمله:
- برگها و گلهای خشکشده
- روغنهای اسانسی
- ترکیبهای گیاهی
- عصارههای مایع و تنتورها
- پمادها و لوسیونها
- قرصها
- دمنوش یا چای گیاهی
روغنهای اسانسی افسنطین را میتوان بهصورت موضعی بر روی پوست استفاده کرد، بهشرط آنکه با یک روغن حامل مانند روغن بادام رقیق شده باشند. برای اطمینان از نداشتن واکنش آلرژیک، ابتدا مقدار کمی از روغن رقیقشده را روی بخشی از بازو امتحان کرده و ۲۴ ساعت منتظر بمانید.
در ایالات متحده، سازمان غذا و دارو (FDA) مکملها را همانند داروهای نسخهای کنترل و تنظیم نمیکند. بنابراین، برخی مکملها ممکن است حاوی ترکیباتی نباشند که روی برچسب ذکر شده است. در هنگام انتخاب مکمل، حتماً با یک پزشک، متخصص تغذیه ثبتشده (RD یا RDN) یا داروساز مشورت کنید.
خلاصه
افسنطین ممکن است دارای فواید سلامتی مانند بهبود گوارش، درمان عفونتها و از بین بردن انگلهایی مانند کرمهای نواری باشد. با این حال، شواهد علمی کافی برای اثبات توانایی این گیاه در درمان یا پیشگیری از هرگونه بیماری در انسان وجود ندارد.
افسنطین بهصورت طبیعی حاوی ترکیبی به نام تجون است که مادهای سمی است و میتواند منجر به توهم یا تشنج شود. به همین دلیل، محصولات افسنطین که در ایالات متحده به فروش میرسند، باید فاقد تجون باشند تا از نظر ایمنی مورد تأیید قرار گیرند.
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
