آستیگماتیسم یک اختلال شایع چشمی است که زمانی رخ میدهد که قرنیه یا عدسی چشم بهجای اینکه شکلی گرد داشته باشد، بیضیشکل میشود. این تغییر در شکل باعث میشود نور بهدرستی بر روی شبکیه (پشت چشم) متمرکز نشود و در نتیجه بینایی تار یا تحریفشده ایجاد گردد.¹
آستیگماتیسم ممکن است بهمرور زمان تغییر کند یا بدتر شود و انجام فعالیتهای روزمره مانند مطالعه، رانندگی یا کار با صفحهنمایشها را دشوارتر کند.²³ این اختلال با وجود شیوع بالا، اغلب توسط بیماران نادیده گرفته میشود و در صورتی که درمان نشود، کیفیت زندگی را بهطور محسوس تحت تأثیر قرار میدهد.
چرا آستیگماتیسم بدتر میشود
دلایل متعددی وجود دارد که آستیگماتیسم ممکن است با گذشت زمان وخیمتر شود. برخی از این تغییرات بهطور طبیعی با افزایش سن رخ میدهند، در حالی که برخی دیگر ناشی از آسیب، بیماریهای زمینهای یا عوامل سبک زندگی هستند.
شناخت این عوامل میتواند به بیماران و متخصصان کمک کند تا در مراحل اولیه تغییرات، اقدامات پیشگیرانه یا درمانی مؤثری را اتخاذ نمایند.
۱. افزایش سن
تغییرات مرتبط با سن یکی از شایعترین دلایل وخامت آستیگماتیسم هستند. با افزایش سن، شکل قرنیه بهتدریج ممکن است تغییر کند. همچنین عضلاتی که به تمرکز بینایی کمک میکنند ممکن است ضعیف شوند و همین امر باعث شود تاری دید ناشی از آستیگماتیسم بیشتر به چشم بیاید.⁴⁵
افزون بر این، افزایش سن میتواند باعث شلشدن پلکها و تغییر اندک در موقعیت آنها شود؛ امری که ممکن است فشار آنها بر قرنیه را تغییر داده و در طول زمان موجب تغییر شکل قرنیه گردد. این عوامل اغلب بهصورت تدریجی رخ میدهند و در صورت عدم تشخیص، تشدید میشوند.
۲. آسیبهای چشمی
آسیبهای چشمی میتوانند باعث بروز یا تشدید آستیگماتیسم شوند. خراشهای قرنیه، جای زخمهای جراحی یا سایر انواع تروما ممکن است شکل قرنیه یا عدسی را تغییر دهند و در نتیجه نحوه ورود نور به چشم را مختل کرده و موجب تاری دید یا افزایش آستیگماتیسم گردند.³⁶
حتی آسیبهای جزئی که بهظاهر جدی نیستند، ممکن است منجر به اختلال در انحنای طبیعی قرنیه شوند. به همین دلیل، استفاده از محافظهای چشمی در فعالیتهای پرخطر بهشدت توصیه میشود.
۳. بیماریهای چشمی
برخی بیماریهای چشمی میتوانند باعث تشدید آستیگماتیسم شوند، از جمله:
- کراتوکونوس: این بیماری پیشرونده باعث نازکشدن و بیرونزدگی قرنیه بهشکل مخروطی میشود. این وضعیت نحوه ورود نور به چشم را تغییر داده و اغلب منجر به آستیگماتیسم نامنظم میشود. این بیماری معمولاً در نوجوانی یا اوایل بزرگسالی شروع میشود و ممکن است بهتدریج پیشرفت کند.⁷
- پتریژیوم: در این بیماری بافتی بر روی بخش سفید چشم رشد میکند که میتواند به قرنیه گسترش یابد، شکل آن را تغییر دهد و باعث افزایش آستیگماتیسم شود.⁸⁹
- آبمروارید: این بیماری که معمولاً با افزایش سن ایجاد میشود، باعث کدرشدن عدسی چشم میگردد.ⁱ⁰ آبمروارید در صورتیکه باعث تغییر شکل عدسی یا خمیدگی نور در چشم شود، میتواند آستیگماتیسم موجود را تشدید نماید.¹¹
- دیستروفی اندوتلیال فوکس: این بیماری به سلولهای قرنیه آسیب میزند و منجر به تجمع مایع، تورم و تغییر شکل قرنیه میشود که ممکن است آستیگماتیسم را بدتر کند.¹²¹³
درمان و کنترل این بیماریها میتواند نقش کلیدی در جلوگیری از پیشرفت آستیگماتیسم ایفا کند، بنابراین پیگیری درمانهای تخصصی اهمیت زیادی دارد.
۴. استفاده زیاد از صفحهنمایش
صرف زمان زیاد برای نگاهکردن به صفحهنمایش گوشی یا رایانه ممکن است آستیگماتیسم را تشدید کند. نگاهکردن به پایین هنگام استفاده از صفحهنمایش میتواند فشار پلکها بر قرنیه را افزایش داده و شکل آن را بهصورت موقت تغییر دهد.¹⁴
همچنین کاهش دفعات پلکزدن و تمرکز طولانیمدت از فاصله نزدیک میتواند بر انحنای قرنیه تأثیر بگذارد. این عوامل با گذشت زمان ممکن است باعث ناپایداری بینایی و تشدید آستیگماتیسم شوند.
Yuliia Kaveshnikova / Getty Images
علل بروز آستیگماتیسم
بسیاری از افراد از بدو تولد با آستیگماتیسم متولد میشوند. آستیگماتیسم مادرزادی زمانی رخ میدهد که نوزاد با قرنیه یا عدسی دارای شکل نامنظم به دنیا میآید. این نوع آستیگماتیسم اغلب در دوران کودکی پایدار میماند اما ممکن است با افزایش سن، بهویژه تا اواسط دهه چهارم زندگی، بهتدریج بدتر شود.³
حتی اگر فردی با آستیگماتیسم به دنیا نیامده باشد، ژنتیک (ویژگیهای موروثی) میتواند خطر بروز آن را افزایش دهد.¹⁵ عوامل ژنتیکی معمولاً در کنار سایر عوامل محیطی باعث تشدید وضعیت میشوند.
در برخی موارد، آستیگماتیسم در مراحل بعدی زندگی ایجاد میشود. این حالت میتواند پس از آسیب چشمی، جراحی چشم یا بهدلیل بیماریهای زمینهای و تغییرات وابسته به سن در شکل قرنیه بهوجود آید.³
چگونه از وخامت آستیگماتیسم جلوگیری کنیم
شما نمیتوانید از بروز آستیگماتیسم جلوگیری کنید. اما چندین راهکار وجود دارد که میتواند به پیشگیری از وخامت آن کمک کند، از جمله:¹⁶¹⁷
- آگاهی داشته باشید: به تغییرات بینایی خود توجه کنید. تاری دید، سردردهای مکرر و خستگی چشم میتوانند نشانههایی از تغییرات آستیگماتیسم باشند.¹
- معاینات منظم چشم: معاینات منظم کمک میکنند تا تغییرات جزئی در سلامت و بینایی چشم زود تشخیص داده شوند. بزرگسالان باید هر یک تا دو سال یکبار معاینه جامع چشم انجام دهند.¹⁸
- استفاده از محافظ چشم: استفاده از عینکهای ایمنی میتواند از آسیبهایی که شکل قرنیه را تغییر میدهند و آستیگماتیسم را بدتر میکنند جلوگیری کند. هنگام ورزش، کارهای باغبانی یا کار با ابزار یا مواد شیمیایی از عینکهای محافظ یا عینکهای آفتابی تمامپوششی با ۱۰۰٪ محافظت در برابر اشعه فرابنفش استفاده کنید.¹⁷¹⁹²⁰
- مدیریت بیماریهای زمینهای: درمان بیماریهایی مانند دیابت یا فشار خون بالا که ممکن است بر چشم تأثیر بگذارند را جدی بگیرید.²¹
- استراحت از صفحهنمایش: استفاده طولانیمدت از صفحهنمایشها میتواند فشار زیادی به چشمها وارد کند، بهویژه در صورتیکه به پایین نگاه کنید. قانون ۲۰-۲۰-۲۰ را رعایت کنید: هر ۲۰ دقیقه، بهمدت ۲۰ ثانیه به نقطهای در فاصله ۲۰ فوت (حدود ۶ متر) نگاه کنید.²²
- رژیم غذایی متعادل: مصرف میوهها و سبزیجات حاوی ویتامینهای A، C و E برای سلامت چشم مفید است.²³
- از مالیدن چشمها پرهیز کنید: مالیدن مداوم یا با فشار زیاد چشمها میتواند به قرنیه آسیب برساند یا شکل آن را تغییر دهد.²⁴
گزینههای درمانی آستیگماتیسم
چندین روش درمانی مؤثر برای آستیگماتیسم وجود دارد، از جمله:
- عینک: عینکهای معمولی با عدسیهای استوانهای (منحنی) به تمرکز صحیح نور بر روی شبکیه کمک کرده و بینایی تار یا تحریفشده ناشی از آستیگماتیسم را بهبود میدهند.²⁵
- لنز تماسی توریک: برخلاف لنزهای نرم معمولی، لنزهای توریک بهطور خاص برای اصلاح آستیگماتیسم طراحی شدهاند و با جبران انحنای نامنظم قرنیه کار میکنند. این لنزها موقعیت پایداری روی چشم دارند و تمرکز نور بر روی شبکیه را بهبود میبخشند.²⁶
- لنزهای سخت نفوذپذیر به گاز (RGP): این لنزهای سخت بر روی قرنیه قرار گرفته و سطح صافتری را بر روی قرنیه ایجاد میکنند و ورود نور را یکنواختتر کرده و وضوح و کنتراست دید را بهبود میبخشند. RGP برای افرادی با آستیگماتیسم متوسط تا شدید یا نامنظم که به اصلاح دقیقتری نیاز دارند بسیار مفید است.²⁷
- جراحی لیزری چشم: روشهایی مانند لیزیک (LASIK) میتوانند با تغییر شکل قرنیه، تمرکز نور بر شبکیه را بهبود بخشیده و آستیگماتیسم را بهصورت بلندمدت یا دائمی اصلاح کنند.²⁸
جمعبندی سریع
آستیگماتیسم ممکن است بهمرور زمان و بهدلایلی مانند افزایش سن، آسیبهای چشمی یا بیماریهایی مثل کراتوکونوس بدتر شود. در حالی که همیشه نمیتوان از تغییرات آستیگماتیسم جلوگیری کرد، اما اقداماتی برای محافظت از بینایی وجود دارند.
معاینات منظم چشم، استفاده از عینک محافظ، تغذیه سالم و استراحتهای منظم از صفحهنمایشها همگی از سلامت طولانیمدت چشم پشتیبانی میکنند. درمانهایی نظیر عینک، لنز یا جراحی لیزری میتوانند وضوح دید و راحتی شما در زندگی روزمره را بهطور قابل توجهی بهبود دهند.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- American Academy of Ophthalmology. Astigmatism.
- Zhang J, Wu Y, Sharma B, Gupta R, Jawla S, Bullimore MA. Epidemiology and burden of astigmatism: A systematic literature review. Optom Vis Sci. 2023;100(3):218-231. doi:10.1097/OPX.0000000000001998
- Gurnani B, Kaur K. Astigmatism. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2025.
- Namba H, Sugano A, Murakami T, et al. Age-related changes in astigmatism and potential causes. Cornea. 2020;39 Suppl 1:S34-S38. doi:10.1097/ICO.0000000000002507
- MedlinePlus. Aging changes in the senses.
- Mohseni M, Blair K, Gurnani B, et al. Blunt eye trauma. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2025.
- American Academy of Ophthalmology. What is keratoconus?
- American Academy of Ophthalmology. What is a pinguecula and a pterygium (surfer's eye)?
- Yoon CH, Seol BR, Choi HJ. Effect of pterygium on corneal astigmatism, irregularity and higher-order aberrations: a comparative study with normal fellow eyes. Sci Rep. 2023;13(1):7328. doi:10.1038/s41598-023-34466-4
- American Academy of Ophthalmology. What are cataracts?
- American Academy of Ophthalmology. Can cataracts cause astigmatism?
- Yokogawa H, Sanchez PJ, Mayko ZM, Straiko MD, Terry MA. Corneal astigmatism stability in descemet membrane endothelial keratoplasty for Fuchs corneal dystrophy. Cornea. 2016;35(7):932-937. doi:10.1097/ICO.0000000000000882
- MedlinePlus. Fuchs’ endothelial dystrophy.
- Leung TW, Chan CT, Lam CH, Tong YK, Kee CS. Changes in corneal astigmatism and near heterophoria after smartphone use while walking and sitting. PLoS One. 2020;15(12):e0243072. doi:10.1371/journal.pone.0243072
- Kam KW, Chee ASH, Zhang Y, et al. Association of maternal and paternal astigmatism with child astigmatism in the Hong Kong children eye study. JAMA Netw Open. 2022;5(12):e2247795. doi:10.1001/jamanetworkopen.2022.47795
- National Eye Institute. Astigmatism.
- National Eye Institute. 8 things you can do right now to protect your vision.
- American Optometric Association. Comprehensive eye exams.
- National Eye Institute. Sports and eye safety: Tips for parents and teachers.
- National Institute for Occupational Safety and Health. Eye safety for workers.
- Centers for Disease Control and Prevention. Vision impairment and chronic health conditions.
- American Optometric Association. 20-20-20 rule.
- American Academy of Ophthalmology. 36 fabulous foods to boost eye health.
- Najmi H, Mobarki Y, Mania K, et al. The correlation between keratoconus and eye rubbing: a review. Int J Ophthalmol. 2019;12(11):1775-1781. doi:10.18240/ijo.2019.11.17
- Saffarizadeh M, Rahmani S, Akbarzadeh Baghban A, Ghassemi-Broumand M. Effect of astigmatism and spherical equivalent correction on contrast sensitivity. Int J Ophthalmol. 2024;17(12):2243-2247. doi:10.18240/ijo.2024.12.12
- Zhang GY, Ye L, Wang WJ, Guo YM, Wei JH, Ren MX. Effectiveness of toric soft contact lenses for vision correction in patients with different degrees of astigmatism: a real-world study. Int J Ophthalmol. 2023;16(11):1845-1853. doi:10.18240/ijo.2023.11.17
- Zhang XH, Li X. Effect of rigid gas permeable contact lens on keratoconus progression: a review. Int J Ophthalmol. 2020;13(7):1124-1131. doi:10.18240/ijo.2020.07.17
- American Academy of Ophthalmology. LASIK - laser eye surgery.
- https://www.health.com/what-causes-astigmatism-to-worsen-11758425
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
