اثر رژیم کتوژنیک بر عملکرد بیضه در مردان چاق

اثر رژیم کتوژنیک بر عملکرد بیضه در مردان چاق

رژیم کتوژنیک می تواند در بهبود عملکرد بیضه و افزایش تستوسترون با کاهش وزن در مردان چاق مفید باشد.

چاقی

در دو دهه گذشته، چاقی با افزایش شیوع بیش از پیش خود به یک معضل بهداشتی مهم و نگران کننده تبدیل شده است.

 به گزارش سازمان بهداشت جهانی، حدود ۱.۶ میلیارد بزرگسال در سراسر جهان در ۱۵ سال پیش اضافه وزن داشته و ۴۰۰ میلیون نفر چاق بودند. در بسیاری از کشورها از هر سه زن حدود دو نفر و از هر چهار مرد، سه نفر مبتلا به وزن اضافه یا چاقی هستند.

عوارض چاقی

چاقی عامل بسیاری از بیماری های شایع از جمله فشار خون، دیابت، بیماری‌های قلبی عروقی، آپنه خواب، هیپوگنادیسم، سندرم تخمدان پلی کیستیک و انواع مختلف سرطان است. علاوه بر این، چاقی با بسیاری از اختلالات غدد درون ریز ارتباط دارد.

درمان چاقی

طبق مطالعات صورت گرفته، کاهش حدود ۵٪ تا ۱۰٪ از وزن بدن با کاهش خطر بیماری‌های مرتبط با چاقی و بهبود قابل توجه آنها همراه است. با این حال، درمان چاقی و بیماری‌های مشترک با آن یک چالش اساسی برای پزشکان است.

چندین استراتژی برای کاهش وزن در دسترس است، از جمله اصلاح سبک زندگی (هم رژیم و هم فعالیت بدنی)، مداخلات دارویی و جراحی چاقی.

 بین روش‌های کاهش وزن سریع، رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری یک گزینه امیدوار کننده است. بر اساس مشاهدات، انجمن غدد درون ریز ایتالیا رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری را به عنوان گزینه خط دوم در در مان چاقی و کاهش وزن و حداکثر به مدت ۱۲ هفته تایید کرده است.

رژیم کتوژنیک

در پزشکی در ابتدا از رژیم کتوژنیک برای درمان صرع کودکان، استفاده شد. اما در چند سال گذشته، استفاده از رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری، در شرایط پزشکی برای درمان بعضی بیماری‌ها به طور گسترده‌ای رو به رشد است.

یکی از مهمترین این بیماری‌ها چاقی بخصوص در بیمارانی است که به رژیم غذایی معمول پاسخ نمی دهند. رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری، در درمان چاقی های شدید، با شاخص توده بدن (BMI) بیشتر از ۳۵ کیلوگرم بر مترمربع، یک روش بالقوه کاربردی و موثر است.

بطور خلاصه در این رژیم کاهش دریافت کربوهیدرات‌ها (مثلاً روزانه کمتر از ۳۰ گرم در روز) منجر به تولید کتون در بدن می شود.

این کتون‌ها به عنوان سوخت توسط بسیاری از بافت‌ها از جمله سیستم عصبی مرکزی، عضله اسکلتی و قلب استفاده می‌شود. تولید کتون که به آن کتوژنز می‌گویند، سازوکار اصلی در کاهش اشتها در رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری است که باعث افزایش انگیزه  در ادامه رژیم و پایبندی به آن می‌شود.

اثر رژیم کتوژنیک بر عملکرد بیضه در مردان چاق

رژیم کتوژنیک چندین مرحله و نیاز به نظارت دارد.

برنامه کاهش وزن رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری دارای مراحل مختلفی است. معمولاً مرحله اول محدودیت کالری و کربوهیدرات، مرحله دوم ثبات متابولیک و در آخر مرحله اصلی رژیم است.

این رژیم نیاز به نظارت درست پزشکی دارد. به عنوان مثال قبل از شروع رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری، بیماران باید با دقت بررسی شوند و مواردی که مانع اجرای آن می‌شود مشخص شود.

موارد منع اجرای این رژیم شامل نارسایی کلیه، نارسایی کبدی، نارسایی قلبی، اختلالات تنفسی، سکته مغزی یا سکته قلبی اخیر (کمتر از۱۲ ماه)، آریتمی قلبی، اختلالات خوردن (به عنوان مثال بی اشتهایی عصبی، پرخوری عصبی)، بیماری‌‎های روانی، سوء مصرف الکل یا مواد مخدر و عفونت‌های شدید است. در زنان باردار یا شیرده، رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری، ممنوع است.

علاوه بر این، بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱، افراد با نارسایی سلول بتای غده پانکراس در دیابت و استفاده کنندگان از مهار کننده‌های پروتئین انتقال دهنده گلوکز-سدیم (SGLT2) مانند کاناگلیفلوزین نیز  به دلیل خطر ابتلا به کتواسیدوز دیابتی نباید رژیم کتوژنیک بگیرند.

مطالعات در خصوص اثر بخشی رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری

اثربخشی رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری در بسیاری از مطالعات دیده شده است. در یک بررسی جامع و فراتحلیل جدید روی ۱۲ مطالعه و ۸۰۱ بیمار، اثر مفید رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری در کاهش وزن بدن، BMI و دور کمر گزارش شد.

گرچه چندین مطالعه در خصوص اثر رژیم کتوژنیک بر کاهش وزن انجام شده اما برای اولین بار یک تیم تحقیقاتی یک مطالعه جدید انجام داد تا به اثرات رژیم کتوژنیک بر وزن و هم بر عملکرد هورمونی بیضه و پروستات در مردان دارای وزن اضافه یا چاق پی ببرد.

در این مطالعه ۴۰ مرد با میانگین سنی ۴۶ سال که به یک بیمارستان آموزشی در کشور ایتالیا برای کاهش وزن مراجعه کرده بودند شرکت کردند.

اثر رژیم کتوژنیک بر عملکرد بیضه در مردان چاق

پروتکل رژیم غذایی

پروتکل رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری شامل محدودیت مصرف کربوهیدرات (کمتر از ۳۰ گرم در روز) بود. مصرف پروتئین برای حفظ توده عضلانی روزانه  ۱.۲ تا ۱.۵ گرم بر کیلوگرم از وزن ایده آل بدن بود.

برنامه رژیم کتوژنیک به پنج مرحله تقسیم شد:

 مرحله اول رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری با ۶۰۰-۸۰۰ کیلوکالری در روز؛ که از وعده های آماده تجاری جایگزین استفاده شد. وعده ها حاوی مواد مغذی زیر بودند:

پروتئین‌های طبیعی در ۵ وعده (صبحانه ، ناهار ، شام ، میان وعده صبح و میان وعده بعد از ظهر) و مصرف سبزیجات با شاخص گلیسمی پایین در وعده ناهار و شام.

هر وعده غذایی دارای پروتئین‌های با ارزش بیولوژیکی بالا از جمله پروتئین‌های شیر؛ وی و کازئین، تخم مرغ  و پروتئین‌های گیاهی مانند سویا، نخود سبز و غلات (پودر پروتئین خالص آنها) بود.

چربی ها شامل اسیدهای چرب چند تک اشباع مانند روغن آفتابگردان (اولئیک بالا)؛ اسیدهای چرب اشباع نشده مانند اسیدهای چرب امگا ۳ و امگا ۶، شیرین کننده ها از جمله آسپارتام، آسه سولفام ، سوکرالوز و سیکلمات؛ قندهای الکل ها مانند سوربیتول، اریتریتول و پلی دکستروز ،فیبرهای نامحلول و فیبرهای محلول بود.

در مرحله دوم رژیم کتوژنیک کم کالری: ۸۰۰-۱۰۰۰ کیلوکالری در روز. در این مرحله ۱۲ هفته ای حفظ کتوز، سبزیجات با شاخص گلیسمی پایین، همچنین مکمل های  ویتامین‌های ب کمپلکس های، C و E، مواد معدنی (سدیم ، پتاسیم ، منیزیم و کلسیم) و اسیدهای چرب امگا ۳ جزو رژیم بود.

در مرحله سوم که یک رژیم کم کالری ۱۲۰۰-۱۵۰۰ کیلوکالری در روز بود، کربوهیدرات‌ها به تدریج بر اساس شاخص گلیسمی؛ اضافه و غذاهای طبیعی با وعده‌های آماده، جایگزین شدند.

اولین غذاهایی که دوباره وارد شدند میوه‌ها و محصولات لبنی بودند.

در فازهای چهارم و پنجم، ماکارونی یا نان (در ناهار)، سایرغلات (در صبحانه یا شام) و در نهایت  حبوبات (در ناهار یا شام) دوباره داده شد. در مرحله آخر میزان مصرف بین ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ کیلوکالری در روز، بسته به فرد بود و ۱۵۰ دقیقه در هفته ورزش جهت حفظ وزن توصیه شد.

آزمایش های انجام شده در طول رژیم کتوژنیک

وضعیت کتوز با استفاده از نوارهای آزمایش خاص برای اندازه گیری کتون در خون مویرگی از نوک انگشت تأیید شد.

وزن بدن، قد و دور کمر گرفته شد. آزمایش‌های خونی شامل: قند ناشتا، انسولین، کلسترول تام، لیپوپروتئین با چگالی بالا (HDL)، تری گلیسیرید (TG)، کراتینین، اسید اوریک، آسپارتات آمینوترانسفراز (AST)، آلانین آمینوترانسفراز (ALT)، ویتامین D، هورمون LH، تستوسترون تام (TT) و آنتی ژن اختصاصی پروستات (PSA) بود.

در طول دوره رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری کنترل الکترولیتها به عنوان مثال سدیم، پتاسیم و کلر صورت گرفت.

اثر رژیم کتوژنیک بر عملکرد بیضه در مردان چاق

نتایج

نتایج مطالعه بهبود تمام فاکتورها را نشان داد.

همه بیماران کاهش وزن، دور کمر و BMI معنی داری نسبت به قبل داشتند که این نتایج با سایر مطالعات نیز همخوانی دارد.

مثلاً در یک مطالعه دیگر روی ۵۴ بیمار مبتلا به اضافه وزن یا چاقی، سه نوع رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری که همه با مصرف کربوهیدرات زیر ۵۰ گرم در روز همراه بود باعث کاهش معنی دار BMI، دور کمر و چربی کل بدن بعد از سه هفته شد.

در این مطالعه تمام پارامترهای ارزیابی پس از رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری به طور قابل توجهی بهبود یافت. انجمن غدد درون ریز ایتالیا نیز رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری را ابزاری موثر برای کنترل قند خون، کاهش قند ناشتا، HbA1c، سطح انسولین پلاسما و پپتید C و در نتیجه، کاهش شاخص مقاومت به انسولین ذکر کرده است.

در این رژیم غذایی به نظر می‌رسد عملکرد سلول بتای پانکراس بهبود می یابد. بنابراین بهبودی دیابت امکان پذیر است.

چربی،  کلسترول کل، LDL و HDL پس از رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری به طور قابل توجهی بهبود یافت. در مطالعه حاضر سطح کراتینین و اسید اوریک در پایان دوره رژیم تغییری نکرد، با این حال ، افزایش اسید اوریک گذرا می‌تواند ازعوارض رژیم کتوژنیک باشد به همین خاطر این رژیم غذایی در نارسایی کلیه ممنوع است.

سطح ویتامین D نیز پس از رژیم کتوژنیک به طور قابل توجهی افزایش یافت. این یافته در مطالعات دیگر نیز دیده شده است.

در این مطالعه سطح LH و تستوسترون نیز افزایش یافت. این نتایج نشان می‌دهد که رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری ممکن است با اثر بر محور هیپوتالاموس – هیپوفیز – غدد جنسی، ترشح LH را تحریک کند. LH به گیرنده‌های موجود در سلول‌های لیدیگ بیضه متصل می‌شود و باعث، تحریک ترشح تستسترون می‌شود.

در مطالعه حاضر سطح PSA نیز کاهش داشت. در چندین سال گذشته‌، مطالعات مختلف نشان داده است که چاقی و افزایش قند خون، خطر التهاب و بزرگ شدن پروستات را افزایش می دهد لذا ممکن است کاهش وزن و بهبود قند خون باعث بهبود فاکتورهای پروستات شده باشد.

عوارض جانبی رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری

 در این مطالعه تعدادی از افراد گزارش‌هایی از عوارض جانبی خفیف و گذرا شامل علائم گوارشی، سردرد دادند.

اما بطور کلی شایع ترین عوارض کوتاه مدت رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری کم آبی، افت قند خون، بی حالی، تهوع، استفراغ، یبوست، اسهال  ریفلاکس معده و افزایش اسید اوریک می‌باشد.

عوارض جانبی طولانی مدت ممکن است افزایش پروتئین خون، کاهش کلسیم، آسیب استخوانی، افزایش LDL، التهاب مثانه، سنگ صفرا و ریزش مو باشد.

با این وجود معمولاً رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری، در صورت نظارت دقیق پزشکی در کوتاه مدت و بلند مدت بی خطر در نظر گرفته می‌شود.

خلاصه:

چاقی تأثیر منفی بر روی سلامت عمومی دارد. رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری گذشته از کاهش وزن بنظر قادر به بهبود سایر عوامل خطر مرتبط با چاقی از قند خون تا عملکرد بیضه باشد.

منبع:

Mongioì LM, Cimino L, Condorelli RA, Magagnini MC, Barbagallo F, Cannarella R, La Vignera S, Calogero AE. Effectiveness of a Very Low Calorie Ketogenic Diet on Testicular Function in Overweight/Obese Men. Nutrients. 2020 Oct;12(10):2967.