بخشی از مراقبت از سلامتی ما، درک عوامل خطر است. دانستن این‌که در معرض چه خطراتی هستیم به ما این امکان را می‌دهد که تغییراتی در سبک زندگی ایجاد کرده و غربالگری‌های لازم را انجام دهیم تا مدت بیشتری سالم بمانیم. این مسئله در مورد سرطان اهمیت ویژه‌ای دارد.
در اینجا، ما بر سرطان کبد تمرکز می‌کنیم. شایع‌ترین نوع سرطان کبد که با نام کارسینوم سلول‌های کبدی (Hepatocellular carcinoma) شناخته می‌شود، پنجمین سرطان شایع و دومین علت مرگ ناشی از سرطان در سراسر جهان است. در حالی که این نوع سرطان بیشتر با بیماری مزمن کبدی مرتبط است، عوامل خطر متعددی برای سرطان کبد وجود دارد که باید از آن‌ها آگاه باشید.
به خواندن ادامه دهید تا بدانید چه زمانی علائم سرطان کبد ظاهر می‌شوند، چه عوامل سبک زندگی و سلامتی می‌توانند خطر شما را افزایش دهند، چگونه این بیماری درمان می‌شود و اطلاعات بیشتر.
اولین علائم و نشانه‌های سرطان کبد ممکن است تا مراحل پیشرفته ظاهر نشوند
دلیل اهمیت غربالگری‌ها برای پیشگیری از سرطان این است که بسیاری از سرطان‌ها — از جمله سرطان کبد — معمولاً تا زمانی که به مرحله پیشرفته نرسیده‌اند، علامتی ندارند. علاوه بر این، علائم سرطان می‌تواند با علائم بیماری‌های دیگر هم‌پوشانی داشته باشد. به عنوان مثال، سرطان کبد با بیماری مزمن کبدی برخی علائم مشترک دارد.
علائم سرطان کبد می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- کبودی یا خونریزی آسان
- خستگی یا ضعف
- احساس پری بعد از وعده‌های غذایی کوچک یا از دست دادن اشتها
- تب
- یرقان (زردی پوست، چشم‌ها و دهان، ادرار تیره، مدفوع کم‌رنگ و خارش)
- حالت تهوع یا استفراغ
- درد در پشت، معمولاً نزدیک تیغه شانه راست
- شکم متورم
- احساس ناراحتی یا وجود توده سخت در سمت راست شکم
- کاهش وزن بدون دلیل
سرطان کبد بر اساس مراحل
چندین سیستم مرحله‌بندی وجود دارد که کارشناسان برای دسته‌بندی سرطان کبد از آن‌ها استفاده می‌کنند. شایع‌ترین سیستم، سیستم سرطان کبد کلینیک بارسلونا (Barcelona Clinic Liver Cancer) است که میزان گسترش سرطان، عملکرد کبد، سلامت کلی بیمار و علائم او را بررسی می‌کند. در این سیستم، مراحل سرطان کبد عبارت‌اند از:
- مرحله ۰ (بسیار ابتدایی): یک تومور کبدی که کمتر از ۲ سانتی‌متر است. عملکرد کبد و سلامت کلی بدن تحت تأثیر قرار نگرفته است.
- مرحله A (ابتدایی): یک تومور که کمتر از ۵ سانتی‌متر است یا ۲ تا ۳ تومور که هر کدام کمتر از ۳ سانتی‌متر هستند.
- مرحله B (میانی): چندین تومور وجود دارد. کبد هنوز عملکرد خوبی دارد، اما سلامت کلی شروع به افت می‌کند.
- مرحله C (پیشرفته): سرطان علامت‌دار شده است. تومورها به رگ اصلی کبد یا مناطق نزدیک مانند غدد لنفاوی گسترش یافته‌اند.
- مرحله D (شدید): علائم افزایش می‌یابند. عملکرد کبد به شدت افت کرده و سلامت کلی بدن تحت تأثیر شدید قرار می‌گیرد.
غربالگری سرطان کبد ممکن است فقط در صورت وجود عوامل خطر توصیه شود
غربالگری سرطان کبد به‌طور عمومی توصیه نمی‌شود. زیرا غربالگری‌ها ممکن است منجر به نتایج منفی کاذب یا مثبت کاذب شوند، که می‌تواند باعث تأخیر در مراقبت‌های لازم یا ایجاد استرس غیرضروری شود. به همین دلیل، غربالگری‌ها معمولاً فقط برای افرادی که علائم یا عوامل خطر سرطان کبد دارند توصیه می‌شوند.
غربالگری سرطان کبد می‌تواند شامل چندین نوع آزمایش باشد. آزمایش خون ممکن است برای بررسی عملکرد کبد و جستجوی موادی که می‌توانند رشد تومور را نشان دهند استفاده شود. آزمایش‌های تصویربرداری مانند سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن یا MRI نیز ممکن است برای بررسی دقیق‌تر کبد انجام شوند.
در برخی موارد، به‌ویژه اگر سایر آزمایش‌ها وجود تومورها را تأیید کنند، روش‌های جراحی کوچک نیز ممکن است برای غربالگری و تشخیص به کار روند. این روش‌ها شامل لاپاروسکوپی (قرار دادن لوله بسیار کوچکی با دوربین در کبد) و بیوپسی (برداشتن نمونه بافت از تومور برای بررسی دقیق‌تر) هستند.
عوامل خطر سرطان کبد شامل هپاتیت، مصرف زیاد الکل و شرایط دیگر
بسیاری از عوامل خطر سرطان کبد مربوط به مواردی هستند که بر عملکرد کبد تأثیر می‌گذارند یا فشار اضافی به آن وارد می‌کنند. این موارد شامل:
- مصرف الکل
- اضافه وزن
- عفونت‌های مزمن هپاتیت B یا C
- سیروز (زخم شدن کبد که می‌تواند ناشی از هپاتیت یا مصرف زیاد الکل باشد)
- مصرف آفلاتوکسین‌ها (سموم تولید شده توسط کپک که می‌تواند محصولات کشاورزی را در آب و هوای گرم و مرطوب آلوده کند)
- دیابت
- بیماری کبد چرب غیرالکلی
وراثت می‌تواند یک عامل خطر برای سرطان کبد باشد
سابقه خانوادگی سرطان کبد به عنوان یک عامل خطر در نظر گرفته می‌شود. با این حال، ماهیت دقیق این خطر مشخص نیست. برخی بیماری‌های ارثی مانند هموکروماتوز و بیماری ویلسون ممکن است خطر شما را افزایش دهند، اما این افزایش خطر می‌تواند ناشی از عوامل محیطی مشترک مانند دود سیگار یا عادات غذایی نیز باشد.
ابلیشن، آمبولیزاسیون و سایر درمان‌های سرطان کبد
جراحی معمولاً بهترین درمان برای سرطان کبد است. با این حال، بسیاری از افراد به دلیل محل خاص سرطان، مرحله بیماری یا عوامل دیگر واجد شرایط جراحی نیستند. به همین دلیل، روش‌های مختلفی برای درمان سرطان کبد وجود دارد، از جمله:
- هپاتکتومی جزئی: برداشتن بخشی از کبد که سرطان در آن رشد کرده است.
- پیوند کبد: اگر سرطان فراتر از کبد گسترش نیافته باشد، کبد ممکن است با کبد سالم اهداکننده جایگزین شود. سایر درمان‌ها ممکن است در حین انتظار برای اهداکننده استفاده شوند.
- درمان ابلیشن: استفاده از ابزارهای تخصصی کوچک برای اعمال حرارت، سرما یا الکل خالص به‌طور مستقیم روی تومورها برای تخریب آن‌ها.
- درمان آمبولیزاسیون: اگر جراحی و درمان ابلیشن ممکن نباشد و سرطان فراتر از کبد گسترش نیافته باشد، جریان خون شریان کبدی می‌تواند محدود شود تا تومور از اکسیژن و مواد مغذی محروم بماند. بافت سالم کبد تحت تأثیر قرار نمی‌گیرد.
- درمان هدفمند: استفاده از داروها یا مواد شیمیایی خاص برای مختل کردن عملکرد سلول‌های سرطانی.
- ایمونوتراپی: استفاده از داروها یا مواد شیمیایی خاص برای تقویت یا هدایت سیستم ایمنی علیه سلول‌های سرطانی.
- پرتودرمانی: استفاده از اشعه ایکس پرانرژی یا اشکال دیگر تابش برای هدف قرار دادن بافت‌های سرطانی.
با یک متخصص در صورت داشتن عوامل خطر سرطان کبد صحبت کنید
درک خطر شخصی سرطان کبد اولین گام برای کاهش آن است. پزشک مراقبت‌های اولیه می‌تواند عوامل خطر ژنتیکی، محیطی یا سبک زندگی شما را ارزیابی کرده و توضیح دهد کدام غربالگری‌ها برای شما مفید هستند. همچنین آن‌ها می‌توانند توصیه‌هایی برای مدیریت عوامل خطری که قابل تغییر هستند، مانند مصرف الکل یا دیابت، ارائه دهند.
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
