پژوهشگران در حال توسعه و آزمایش درمانهای نوینی برای گلیوماهای دارای جهش در ژن ایزوسیترات دهیدروژناز (IDH) هستند که شامل درمانهای هدفمند و ایمندرمانیها میشود. این درمانها میتوانند به بهبود نرخ بقا و کیفیت زندگی بیماران کمک کنند. گلیوما یک تومور است که زمانی تشکیل میشود که سلولهای گلیال در مغز یا نخاع دچار تغییرات ژنتیکی شوند که باعث میشود این سلولها سریعتر از حد طبیعی رشد و تقسیم شوند. انواع مختلفی از تغییرات ژنی میتوانند باعث تبدیل سلولهای گلیال به تومور شوند. گلیوماهای دارای جهش IDH، شامل تغییرات در ژنهای IDH1 یا IDH2 هستند. این ژنها مسئول تولید آنزیمهای ایزوسیترات دهیدروژناز هستند که به آزادسازی انرژی مورد نیاز سلولها کمک میکنند. در گلیوماهای دارای جهش IDH، آنزیم تولید شده به درستی عمل نمیکند و به جای عملکرد طبیعی، مولکولی به نام D-2 هیدروکسیگلوتارات (D-2HG) تولید میکند که رشد تومور را تشویق میکند. این مکانیسم باعث تقویت و تسریع فرآیند سرطانزایی میشود. انواع این گلیوما شامل آستروسیتوماهای دارای جهش IDH و اولیگودندروگلیوماها هستند که هرکدام ویژگیها و رفتارهای متفاوتی دارند. درمانهای مرسوم برای این نوع گلیوماها شامل جراحی، پرتودرمانی و شیمیدرمانی است که سالهاست به عنوان روشهای اصلی مورد استفاده قرار میگیرند. در کنار این روشها، درمانهای جدید و نوظهوری مانند درمانهای هدفمند که تغییرات خاص سلولهای سرطانی را هدف میگیرند، و ایمندرمانیها که به سیستم ایمنی کمک میکنند تا سلولهای توموری را شناسایی و نابود کنند، در حال توسعه هستند.
مهارکنندههای IDH
مهارکنندههای IDH نوعی درمان هدفمند هستند که تولید مولکول D-2HG را مسدود میکنند و در نتیجه رشد تومورهای دارای جهش IDH را کند یا متوقف میکنند. این نوع درمان باعث میشود سلولهای سرطانی دیگر نتوانند از این مولکول رشدزا بهرهمند شوند. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) داروی ووراسیدنیب (Vorasidenib) را برای استفاده در بزرگسالان و کودکان ۱۲ سال به بالا که تحت جراحی برای درمان گلیوماهای درجه ۲ دارای جهش IDH قرار گرفتهاند، تایید کرده است. در آینده ممکن است این دارو برای گروههای دیگری از بیماران نیز تایید شود و پزشکان ممکن است به صورت خارج از محدوده تایید FDA آن را برای گروههای دیگر تجویز کنند، که این روش به عنوان «استفاده خارج از برچسب» شناخته میشود. یک مطالعه بالینی مرحله ۳ نشان داد که مصرف ووراسیدنیب پس از جراحی، احتمال رشد مجدد یا پیشرفت گلیوماهای درجه ۲ را نسبت به جراحی تنها کاهش میدهد. این نشاندهنده تاثیر مثبت این دارو در بهبود نتایج درمانی است. عوارض جانبی و واکنشهای نامطلوب این دارو معمولاً خفیف بوده و کمتر از ۴٪ از شرکتکنندگان در مطالعه به دلیل عوارض، مصرف دارو را متوقف کردند که این میزان، نشاندهنده تحملپذیری خوب دارو است. علاوه بر ووراسیدنیب، دانشمندان در حال مطالعه سایر مهارکنندههای IDH مانند BAY1436032، ایوزیدنیب (Tibsovo)، اولوتاسیدنیب (Rezlidhia)، کرلوسیدنیب (LY3410738)، رانسیدنیب (HMPL-306) و سافوسیدنیب (DS-1001b) هستند تا تاثیرات آنها در درمان گلیوماهای دارای جهش IDH بررسی شود. ایوزیدنیب و اولوتاسیدنیب قبلاً برای درمان نوعی سرطان خون به نام لوکمیا میلوئید حاد با جهش IDH تایید شدهاند که این موضوع نشان میدهد این داروها توانایی اثرگذاری بر سلولهای دارای جهش IDH را دارند. تحقیقات جاری به دانشمندان کمک خواهد کرد تا بفهمند آیا این داروها یا سایر مهارکنندههای IDH برای درمان گلیوماهای دارای جهش IDH موثر و ایمن هستند یا خیر.
درمانهای هدفمند دیگر
پژوهشگران همچنین در حال انجام مطالعات بالینی برای بررسی سایر درمانهای هدفمند برای گلیوماهای دارای جهش IDH هستند. این درمانها عملکرد مولکولها و مسیرهای مختلفی را که در رشد تومور نقش دارند، هدف میگیرند.
مهارکنندههای GLS
مهارکنندههای GLS آنزیمی به نام گلوتامیناز (GLS) را مسدود میکنند که مسئول تبدیل انرژی به شکلی است که سلولهای مغزی بتوانند از آن استفاده کنند. با مسدود کردن GLS، میتوان از تامین انرژی لازم برای رشد و گسترش گلیوماهای دارای جهش IDH جلوگیری کرد. مهارکننده CB-839 (Telaglenastat) یکی از داروهایی است که در یک مطالعه مرحله ۱ مورد آزمایش قرار میگیرد و به همراه شیمیدرمانی و پرتودرمانی برای درمان آستروسیتوماهای دارای جهش IDH به کار میرود.
مهارکنندههای PARP
مهارکنندههای PARP عملکرد خانواده پروتئینهای پلی (ADP ریبوز) پلیمراز را مسدود میکنند که نقش مهمی در تعمیر DNA آسیبدیده دارند. مسدود کردن PARP میتواند توانایی سلولهای سرطانی در تعمیر DNA را مختل کند که منجر به مرگ یا توقف تقسیم آنها میشود. مطالعات در حال انجام هستند تا اثر بخشی مهارکنندههایی مانند نیروپاریب (Zejula)، اولاپاریب (Lynparza) و پامیپاریب (Partruvix) را به تنهایی یا همراه با سایر درمانها برای گلیوماهای دارای جهش IDH بررسی کنند. FDA پیشتر نیروپاریب و اولاپاریب را برای درمان برخی سرطانهای تخمدان و پستان تایید کرده است که این تاییدها پایه علمی محکمی برای استفاده احتمالی آنها در گلیوما فراهم میکند.
مهارکنندههای CDK4/6
گلیوماهای دارای جهش IDH که پس از درمان عود میکنند، معمولاً فاقد ژن CDKN2A/B هستند. این ژن، ژنی سرکوبگر تومور است که تولید مهارکنندههای CDK را تنظیم میکند. CDKها پروتئینهایی هستند که در رشد سلولهای توموری نقش دارند. مهارکنندههای CDK4/6 که برای جلوگیری از فعالیت CDK طراحی شدهاند، میتوانند رشد و گسترش تومورهایی که دچار تغییرات در ژن CDK شدهاند را کنترل کنند. مطالعات در حال انجام برای بررسی اثربخشی داروهایی مانند ابماسیکلیب (Verzenio) و پالبوکسیکلیب (Ibrance) روی اولیگودندروگلیوماهای عودکننده هستند. این داروها پیشتر برای درمان برخی سرطانهای پستان تایید شدهاند.
مهارکنندههای DNMT
مهارکنندههای DNMT یا همان عوامل دِمِتیلهکننده، عملکرد آنزیمهای DNA متیلترانسفراز را که در فرآیند متیلاسیون DNA نقش دارند، مسدود میکنند. متیلاسیون DNA فرآیندی است که به کمک آن گروههای متیل به DNA افزوده میشوند تا بیان ژنها کنترل شود. با مسدود کردن DNMT، ممکن است رفتار سلولهای توموری تغییر کند و روند رشد یا گسترش آنها کاهش یابد. داروهایی مانند دسیتابین و سدازوریدین (ASTX7272) و ۵-آزاسیتیدین (Azacitidine) در حال مطالعه برای درمان برخی از گلیوماهای دارای جهش IDH هستند.
ایمندرمانیها
مطالعات متعددی برای آزمایش ایمندرمانیها روی گلیوماهای دارای جهش IDH در جریان است، از جمله مهارکنندههای نقاط بازدارنده ایمنی و واکسنهای سرطان که در ادامه توضیح داده میشوند.
مهارکنندههای نقاط بازدارنده ایمنی
مهارکنندههای نقاط بازدارنده ایمنی داروهایی هستند که عملکرد پروتئینهای موجود روی سطح سلولهای T را مسدود میکنند. این پروتئینها نقش مهمی در تنظیم سیستم ایمنی دارند. برخی سلولهای توموری پروتئینهایی تولید میکنند که به این نقاط بازدارنده متصل شده و باعث غیرفعال شدن سلولهای T میشوند. این روند مانع حمله سیستم ایمنی به تومور میشود. با مسدود کردن این نقاط بازدارنده، ممکن است سلولهای T بتوانند تومورها را بهتر شناسایی و نابود کنند. داروهایی مانند اولموآب (Bavencio)، پمبرولیزوماب (Keytruda) و نیوولوماب (Opdivo) در حال بررسی برای درمان گلیوماهای دارای جهش IDH هستند. FDA قبلاً این داروها را برای درمان برخی سرطانهای دیگر تایید کرده است.
واکسنها
واکسنهای سرطان با آموزش دادن به سیستم ایمنی بدن کمک میکنند تا سلولهای سرطانی را بهتر شناسایی و علیه آنها واکنش نشان دهد. در حال حاضر واکسنهای متعددی برای تقویت پاسخ ایمنی علیه سلولهای گلیومای دارای جهش IDH در حال توسعه و آزمایش هستند تا بتوانند به عنوان بخشی از درمان استفاده شوند.
خلاصه
اگر مبتلا به گلیوما شوید، احتمالاً پزشک شما آزمایشهایی را برای بررسی وجود جهش در ژنهای IDH1، IDH2 یا سایر ژنها انجام میدهد. انتخاب روش درمان و پیشآگهی بیماری تا حد زیادی به نوع و ویژگیهای این جهشها بستگی دارد. درمانهای معمول برای گلیوماهای دارای جهش IDH شامل جراحی، پرتودرمانی و شیمیدرمانی است. همچنین سازمان غذا و دارو اخیراً ووراسیدنیب، یک درمان هدفمند برای گلیوماهای درجه ۲ را در بیماران بالای ۱۲ سال که جراحی انجام دادهاند، تایید کرده است. مطالعات بالینی برای بررسی تاثیر سایر درمانهای هدفمند و ایمندرمانیها در بیماران تازهتشخیصدادهشده یا بیماران دارای عود تومور در حال انجام است. مطالعات بالینی، پژوهشگران را در شناسایی ایمنترین و موثرترین درمانها برای گلیوماهای دارای جهش IDH یاری میکنند. درمانهای نوظهور ممکن است گزینههای درمانی و پیشآگهی بیماران را بهبود ببخشند. با پزشک خود مشورت کنید تا درباره گزینههای درمانی خود و مزایا و خطرات احتمالی هر روش اطلاعات بیشتری کسب کنید و تصمیمی آگاهانه بگیرید. منبع
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
