درمان سوختگی با بخار در خانه و علائمی که نیاز به کمک پزشکی دارند

سوختگی با بخار زمانی رخ می‌دهد که پوست با بخار آب جوش که دمای آن به 212 درجه فارنهایت یا بالاتر رسیده است تماس پیدا کند. مولکول‌های فوق‌داغ بخار می‌توانند به‌سرعت بافت پوست را تخریب کنند. اگرچه سوختگی‌های خفیف را می‌توان در خانه درمان کرد، اما در موارد شدید باید حتماً به پزشک مراجعه کرد.

علل سوختگی با بخار

زمانی که آب به بخار تبدیل می‌شود، حجم آن تقریباً 1600 برابر افزایش می‌یابد. این خاصیت باعث می‌شود مواجهه با فوران ناگهانی بخار از قابلمه در حال جوش، لوله شکسته یا ظرف داغ دشوار باشد.1

سوختگی با مایعات داغ و بخار 35 درصد از کل سوختگی‌های مراجعه‌کننده به مراکز سوختگی در آمریکا را تشکیل می‌دهد.2 شدت آسیب ناشی از بخار معمولاً از آب داغ بیشتر است.

سوختگی‌های ناشی از بخار معمولاً شدید هستند، زیرا علاوه بر دمای بالای بخار، پوست هنگام برخورد بخار با بدن خنک‌تر شما و تبدیل آن به مایع نیز آسیب می‌بیند.3 انرژی آزادشده طی این تغییر فاز موجب شدت بیشتر سوختگی می‌شود.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

بخار می‌تواند تحت فشار از دستگاه‌ها خارج شود. بسیاری از لوازم خانگی برای استفاده از بخار تحت فشار طراحی شده‌اند، از جمله:

قوری‌ها
اتوی بخار
بخارشوی‌ها

همچنین اجاق‌های مایکروویو باعث ایجاد بخار در مواد غذایی می‌شوند. این بخار ممکن است از درون غذاهای جامد خارج شود، به همین دلیل است که غذا گاهی در مایکروویو “می‌ترکد”. تحقیقات نشان داده‌اند که سوختگی‌هایی مانند انفجار سیب‌زمینی، تخم‌مرغ یا پاپ‌کورن در مایکروویو از علل شایع آسیب با بخار هستند.4

دستگاه‌های بخور که برای کاهش خشکی هوا و تسکین علائم سرماخوردگی استفاده می‌شوند نیز از علل شایع سوختگی با بخار هستند. به همین دلیل استفاده از آن‌ها برای نوزادان و کودکان توصیه نمی‌شود.5

درمان سوختگی با بخار در خانه و علائمی که نیاز به کمک پزشکی دارند

Verywell / Emily Roberts

چه کسانی بیشتر در معرض خطر سوختگی با بخار هستند؟

کودکان و افرادی که دچار اختلالات حرکتی یا درک ضعیف از خطرات مایعات داغ هستند، بیشتر در معرض انواع سوختگی قرار دارند. سابقه غش یا بیهوشی (سنکوپ) نیز احتمال بروز سوختگی در اثر حادثه را افزایش می‌دهد.

همچنین پژوهشگران دریافته‌اند که افراد مبتلا به صرع نیز مستعد سوختگی هستند، زیرا ممکن است طی تشنج در معرض بخار یا مواد داغ قرار بگیرند.6

علائم انواع سوختگی با بخار

سوختگی‌های ناشی از بخار می‌توانند در هر نقطه‌ای از پوست که در معرض تماس باشد ایجاد شوند. این سوختگی‌ها بر اساس شدت به سه درجه طبقه‌بندی می‌شوند که به عمق نفوذ آسیب به لایه‌های پوست بستگی دارد.7

سوختگی‌های درجه اول با قرمزی خفیف پوست مشخص می‌شوند و فقط لایه سطحی پوست (اپیدرم) آسیب دیده است. در این حالت تاول وجود ندارد.

سوختگی‌های درجه دوم زمانی رخ می‌دهند که آسیب از اپیدرم عبور کرده و به لایه دوم پوست (درم) برسد. این نوع سوختگی اغلب با درد شدید و ایجاد تاول‌های کوچک متعدد همراه است. جدا شدن دو لایه پوست باعث تراوش مایع از درم می‌شود که اپیدرم را بالا برده و تاول‌ها را تشکیل می‌دهد.

سوختگی‌های درجه سوم به هر دو لایه پوست نفوذ می‌کنند و به‌عنوان سوختگی تمام‌ضخامت شناخته می‌شوند. در این موارد به‌جای تاول، پوست ممکن است پوسته‌پوسته شود یا بیفتد. به علت آسیب عصبی ممکن است ناحیه سوخته بی‌حس باشد.

بخار استنشاق‌شده

سوختگی با بخار اگر از طریق استنشاق وارد بدن شود، بسیار خطرناک‌تر می‌شود. در این حالت، بخار غشاهای مخاطی دهان، بینی و نای را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

علائم آسیب تنفسی ناشی از استنشاق بخار شامل موارد زیر است:

تنگی نفس
سرفه
خس‌خس سینه
دشواری در بلع

برخی شواهد نشان می‌دهند که تماس با مایعات داغ حتی در صورت عدم بلع می‌تواند موجب سوختگی داخلی اپی‌گلوت شود. این وضعیت نادر، اپی‌گلوتیت حرارتی نام دارد که با التهاب شدید بافت نای همراه است.8 این بیماری در کودکان می‌تواند به‌سرعت بروز کند و تهدیدکننده زندگی باشد و نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارد.

آسیب‌های چشمی ناشی از بخار

تماس ناگهانی بخار با چشم می‌تواند منجر به سوختگی قرنیه شود. شدت آسیب به میزان گرما، مدت تماس و ناحیه تحت تأثیر بستگی دارد، اما این آسیب‌ها ممکن است موجب کاهش بینایی شوند.9 اگر چشمان شما در معرض بخار قرار گرفتند، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید. ممکن است نیاز به استفاده از قطره‌های آنتی‌بیوتیکی یا اشک مصنوعی داشته باشید.

چگونه سوختگی با بخار را درمان کنیم؟

بلافاصله پس از سوختگی با بخار، مراحل زیر را به‌ترتیب انجام دهید:7

منبع گرما را قطع کنید: دستگاه یا منبع بخار را خاموش کرده و فرد را از ناحیه خطر دور کنید.
فرآیند سوختگی را متوقف کنید: سوختگی حتی پس از حذف منبع گرما ادامه می‌یابد. برای متوقف‌کردن این فرآیند، ناحیه آسیب‌دیده را با آب خنک شیر به‌مدت طولانی (تا زمانی که خنک شود) شست‌وشو دهید؛ این کار ممکن است ۲۰ دقیقه یا بیشتر طول بکشد. استفاده از یخ نیز ممکن است کمک‌کننده باشد، اما هرگز آن را مستقیماً روی پوست قرار ندهید.

سپس این اقدامات را دنبال کنید:

زخم را بپوشانید: پانسمان استریل و غیرچسبنده روی ناحیه قرار دهید و حداقل به‌مدت ۱۰ روز نگه دارید. زمانی‌که ناحیه رو به بهبود رفت و توانایی تماس با هوا ایجاد شد، پانسمان را بردارید.
ناحیه سوخته را بالا نگه دارید: اگر ممکن است، عضو آسیب‌دیده را بالاتر از سطح قلب قرار دهید تا تورم کاهش یابد.10
در صورت لزوم به پزشک مراجعه کنید: اگر سوختگی روی دست، پا، صورت، کشاله ران، باسن، مفاصل اصلی یا اندام‌های حساس باشد، باید به پزشک مراجعه شود.11 همچنین اگر اندازه سوختگی بیش از ۲ اینچ قطر داشته باشد، نیاز به مراقبت پزشکی وجود دارد.

برای سوختگی‌هایی که در خانه درمان می‌شوند، استفاده از داروهای ضد درد بدون نسخه می‌تواند در کاهش ناراحتی مؤثر باشد.

در خصوص درمان‌های خانگی دیگر:

مطالعات نشان داده‌اند که ژل آلوئه‌ورا برای درمان سوختگی‌های درجه دوم مؤثر است.12 این ژل می‌تواند زمان بهبود را کاهش داده، از عفونت جلوگیری کرده و خارش را کم کند.
استفاده از عسل نیز در درمان زخم‌های جزئی مؤثر است. این روش سنتی در مطالعات حیوانی باعث بهبود سریع‌تر سوختگی و کاهش التهاب شده است.13
از استفاده از کره یا روغن خودداری کنید، زیرا باعث کاهش دفع حرارت از زخم می‌شود.14
در حین بهبودی، مراقب علائم عفونت مانند درد افزایش‌یافته، چرک یا تب باشید. در صورت مشاهده این نشانه‌ها باید سریعاً به مراکز درمانی مراجعه کنید.15

چه زمانی باید به اورژانس مراجعه کنیم؟

در صورتی که ناحیه سوخته بیش از 9 درصد از سطح بدن را در بر گیرد، باید به اورژانس مراجعه کنید یا با 911 تماس بگیرید.

قانون “نه درصد” به شما کمک می‌کند که تشخیص دهید آیا مراجعه به اورژانس ضروری است یا خیر. طبق این قانون، هر یک از نواحی زیر تقریباً معادل ۹ درصد از سطح بدن محسوب می‌شود:15

یک بازو
یک ران
ساق پا از زانو به پایین
سر
قفسه سینه
شکم
قسمت فوقانی پشت
قسمت تحتانی پشت

پزشکان اورژانس ممکن است تصمیم بگیرند که بیمار را به مرکز تخصصی سوختگی منتقل کنند، جایی‌که درمان شامل دبریدمان (برداشت بافت مرده) می‌شود.

درمان استاندارد دبریدمان شامل برداشت جراحی بافت مرده است که گاهی باعث برداشته‌شدن بخشی از بافت سالم نیز می‌شود. اما تحقیقات جدید نشان داده‌اند که استفاده از دبریدمان آنزیمی غیرجراحی نیز می‌تواند موفقیت‌آمیز باشد.16 در این روش از پمادی خاص برای حذف بافت‌های نکروتیک (مرده) استفاده می‌شود.

چگونه از سوختگی با بخار پیشگیری کنیم؟

اکثر سوختگی‌های خانگی در آشپزخانه رخ می‌دهند. این موضوع به‌ویژه در مورد بخار و سوختگی‌های ناشی از مایعات داغ صادق است، اما در حمام، رختشوی‌خانه، گاراژ یا دیگر مکان‌های خانه نیز خطر وجود دارد.

برای پیشگیری از سوختگی با بخار و مایعات داغ، این اقدامات را انجام دهید:17

دسته قابلمه‌ها را به سمت داخل اجاق بچرخانید تا از دسترس کودکان دور باشد یا ناخواسته برخورد نکنند.
غذای روی اجاق را بدون مراقبت رها نکنید.
هنگام پخت با فر، از تایمر استفاده کنید.
پس از اتمام پخت با مایکروویو، اجازه دهید غذا کمی خنک شود سپس آن را خارج کنید.
ظروف را از مایکروویو طوری باز کنید که بخار از سمت بدن شما دور باشد.
بطری شیر نوزاد یا ظروف بسته را در مایکروویو گرم نکنید. مطمئن شوید که بخار از مواد غذایی خارج می‌شود.
دمای آبگرمکن را روی 120 درجه فارنهایت تنظیم کنید.18
برای کودکان خردسال، دمای آب وان را حدود 100 درجه فارنهایت نگه دارید.

نکات کلیدی

مواظب بخار داغ خارج‌شده از قابلمه‌ها، غذاهای مایکروویوی یا وسایل دیگر باشید، زیرا می‌تواند سوختگی شدیدتری نسبت به آب جوش ایجاد کند.

شدت سوختگی را ارزیابی کنید؛ اگر قطر آن بیش از ۲ اینچ باشد یا در نواحی حساس بدن قرار گرفته باشد، با پزشک تماس بگیرید.

سوختگی‌های خفیف را در خانه درمان کنید: ابتدا زخم را خنک و پانسمان کنید، ناحیه را بالا نگه دارید و سپس مراقب علائم عفونت باشید.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: