دلایل ایجاد لکه‌های تیره روی پوست و روش‌های درمان آن‌ها

لکه‌های تیره روی پوست، که با نام هایپرپیگمانتاسیون شناخته می‌شوند، اغلب جای نگرانی ندارند و به دلیل تولید بیش از حد ملانین (رنگدانه مسئول رنگ چشم، پوست و مو) رخ می‌دهند. برخی افراد ممکن است به دلایل زیبایی تصمیم بگیرند از طریق روش‌هایی مانند لیزر، میکرودرم ابریژن و سایر درمان‌ها، این لکه‌ها را از بین ببرند.

بسته به علت ایجاد، برخی از این لکه‌ها با نام‌هایی مانند لکه‌های پیری یا لکه‌های خورشیدی شناخته می‌شوند و اندازه و تعداد آن‌ها در افراد مختلف متفاوت است.

علائم لکه‌های تیره پوست

رنگ لکه‌های تیره بسته به رنگ پوست فرد متفاوت است، اما می‌تواند از قهوه‌ای روشن تا قهوه‌ای تیره یا خاکستری مایل به قهوه‌ای باشد. این لکه‌ها همچنین از نظر اندازه متفاوت هستند و می‌توانند در هر قسمتی از بدن ایجاد شوند.

لکه‌های پیری (Sun Spots)، بیشتر در مناطقی که مکرراً در معرض نور خورشید قرار می‌گیرند، شایع هستند، مانند:

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

پشت دست‌ها
صورت، به ویژه پیشانی، چانه و بالای لب
پشت و شانه‌ها

لکه‌های تیره ناشی از هایپرپیگمانتاسیون پس از التهاب می‌توانند در هر جایی از بدن ایجاد شوند، اما احتمال تأثیرگذاری آن‌ها بر نواحی دارای سایر مشکلات پوستی، مانند اگزما یا آکنه، بیشتر است. در افراد دارای پوست تیره، هایپرپیگمانتاسیون معمولاً ظرف ۶ تا ۱۲ ماه پس از رفع عامل ایجادکننده محو می‌شود، اما تغییر رنگ عمیق‌تر ممکن است سال‌ها طول بکشد.

دلایل ایجاد لکه‌های تیره

در زیر برخی از دلایل احتمالی ایجاد لکه‌های تیره روی پوست آورده شده است:

۱. آسیب‌های ناشی از آفتاب

این لکه‌ها که به آن‌ها لکه خورشیدی، لنتيژين خورشیدی یا لکه کبدی نیز می‌گویند، پس از قرار گرفتن در معرض آفتاب یا تخت‌های برنزه کننده (Tanning Beds) ایجاد می‌شوند. مناطقی از بدن که بیشترین میزان تابش خورشید را دریافت می‌کنند، مانند دست‌ها، صورت یا بازوها، بیشترین احتمال ابتلا به لکه‌های خورشیدی را دارند.

۲. تغییرات هورمونی

ملاسما یک بیماری پوستی است که منجر به ایجاد لکه‌های کوچک تغییر رنگی روی پوست می‌شود. این بیماری در زنان و افراد باردار شایع‌تر است و معمولاً در سال‌های باروری رخ می‌دهد. ملاسما به طور معمول نواحی زیر را تحت تأثیر قرار می‌دهد:

چانه، گونه‌ها
پل بینی، پیشانی
پوست بالای لب بالا

۳. عوارض جانبی داروها

برخی داروها می‌توانند پیگمانتاسیون پوست را افزایش داده و منجر به ایجاد لکه‌های تیره شوند. عوامل رایج ایجادکننده این عارضه شامل داروهای ضدالتهابی مانند NSAID‌ها (داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی)، داروهای شیمی‌درمانی، ضد مالاریا و ضد تشنج هستند.

۴. التهاب

لکه‌های تیره می‌توانند پس از یک دوره التهاب روی پوست ایجاد شوند. التهاب ممکن است به دلایل مختلفی از جمله اگزما، پسوریازیس، آسیب به پوست یا آکنه رخ دهد.

۵. بهبود زخم

ممکن است پس از بهبود سوختگی، برش یا نیش حشرات، لکه‌های تیره‌ای روی پوست باقی بمانند که با گذشت زمان محو می‌شوند.

۶. تحریک

محصولات آرایشی پوست یا مو می‌توانند پوست را تحریک کرده و باعث ایجاد لکه‌های تیره شوند.

۷. دیابت

دیابت می‌تواند باعث تیره شدن مناطقی از پوست شود. برخی بیماری‌های پوستی که ممکن است همراه با دیابت رخ دهند، عبارتند از:

درموپاتی دیابتی (Diabetic Dermopathy): باعث ایجاد خطوط یا لکه‌های قرمز یا قهوه‌ای روی ساق پا می‌شود.
آکانتوز نیگریکانس (Acanthosis Nigricans): باعث ایجاد لکه‌های مخملی و تیره‌رنگ روی پوست می‌شود.
گزانتوماتوز اروفتیو (Eruptive Xanthomatosis): این وضعیت شامل برجستگی‌های حساس یا دارای خارش مایل به قرمز-زرد است که ممکن است روی پشت دست‌ها، باسن، پاها و بازوها ایجاد شوند.

۸. سرطان پوست

در برخی موارد، یک لکه تیره جدید می‌تواند نشان‌دهنده سرطان پوست (ملانوما) باشد. ویژگی‌های لکه‌ای که می‌تواند نشان‌دهنده ملانوما باشد عبارتند از:

عدم تقارن
حاشیه نامنظم، تار یا دندانه‌دار
رنگ‌آمیزی نامنظم
اندازه‌ای بزرگ‌تر از ۶ میلی‌متر
لکه‌ای که در اندازه یا رنگ تغییر می‌کند

چگونه لکه‌های تیره را از بین ببریم؟

لکه‌های تیره پوست معمولاً نیازی به درمان ندارند، اما برخی افراد ممکن است به دلایل زیبایی تمایل به حذف آن‌ها داشته باشند. یک متخصص پوست می‌تواند کرم‌ها یا روش‌هایی را برای روشن کردن یا در برخی موارد حذف لکه‌های تیره ارائه دهد. روش‌های درمانی تخصصی معمولاً پرهزینه‌تر از کرم‌ها هستند و احتمال ایجاد عوارض جانبی بیشتری دارند، اگرچه اغلب سریع‌تر عمل می‌کنند. بهترین گزینه درمانی به علت، اندازه و محل لکه تیره بستگی دارد.

متخصص پوست ممکن است یکی از روش‌های درمانی زیر را برای لکه‌های تیره توصیه کند:

میکرودرم ابریژن (Microdermabrasion): در این روش، متخصص پوست با استفاده از دستگاهی با سطح سایش‌دهنده، لایه بالایی پوست را برمی‌دارد. این درمان رشد کلاژن جدید را تقویت کرده و می‌تواند لکه‌ها را کاهش دهد.
لایه‌برداری شیمیایی (Chemical Peels): این روش شامل اعمال یک محلول شیمیایی روی پوست است که سطح آن را لایه‌برداری می‌کند و منجر به رشد پوست جدید می‌شود و می‌تواند به تدریج لکه‌های تیره را محو کند.
کرایوتراپی (Cryotherapy): یک روش درمانی است که شامل اعمال نیتروژن مایع روی لکه‌های تیره برای یخ زدن آن‌ها است که باعث آسیب به سلول‌های پوستی می‌شود. پوست اغلب پس از بهبودی، با رنگی یکنواخت‌تر ترمیم می‌شود.
کرم‌های روشن‌کننده تجویزی: این کرم‌ها با سفید کردن پوست کار می‌کنند و حاوی یک عامل روشن‌کننده موضعی مانند هیدروکینون هستند. کرم‌های روشن‌کننده تجویزی همچنین ممکن است حاوی رتینوئیدهای موضعی یا استروئیدهای موضعی باشند. هیدروکینون از تولید ملانین توسط پوست جلوگیری می‌کند. مشاهده کاهش لکه‌های تیره ممکن است هفته‌ها تا ماه‌ها طول بکشد.

درمان‌های خانگی برای لکه‌های تیره

علاوه بر روش‌های تخصصی و داروهای تجویزی، برخی افراد ممکن است با استفاده از درمان‌های خانگی زیر، به محو شدن لکه‌های تیره کمک کنند:

کرم‌های بدون نسخه (OTC)

کرم‌های روشن‌کننده پوست بدون نسخه، به اندازه داروهای تجویزی قوی نیستند اما ممکن است مؤثر باشند. این کرم‌ها و سرم‌ها حاوی ترکیبات مختلفی از جمله اسید آزلائیک، رتینول یا آلفا هیدروکسی اسید هستند که می‌توانند لایه‌برداری پوست را تسریع کرده و رشد پوست جدید را تقویت کنند. هنگام جستجو برای کرم روشن‌کننده پوست، با یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی صحبت کنید، زیرا برخی محصولات می‌توانند مضر باشند.

داروهای طبیعی

محصولات حاوی برخی مواد طبیعی ممکن است به درمان لکه‌های تیره کمک کنند. بررسی‌های اخیر محصولاتی مانند عصاره شیرین بیان، کورکومین و گیاه آلوئه کوراسائو را با پتانسیل روشن‌کنندگی پوست برجسته کرده‌اند. محققان نتیجه می‌گیرند که اگرچه محصولات طبیعی ممکن است پوست را روشن کنند، اما می‌توانند عوارض جانبی نامطلوبی از جمله واکنش‌های آلرژیک ایجاد کنند.

درمان‌های خانگی که باید از آن‌ها اجتناب کرد

مردم باید در نظر داشته باشند که بسیاری از درمان‌های خانگی که در وب‌سایت‌ها توصیه می‌شوند، ممکن است عوارض جانبی داشته باشند یا هیچ مدرکی دال بر اثربخشی آن‌ها وجود نداشته باشد. نمونه‌هایی مانند آب لیمو و سرکه سیب فاقد پشتوانه علمی هستند. در برخی موارد، درمان‌های اثبات نشده می‌توانند پوست را تحریک کنند. به عنوان مثال، انجمن جراحی پوست آمریکا، آب لیمو یا اسکراب‌های ساینده را توصیه نمی‌کند، زیرا این روش‌ها می‌توانند لکه‌های تیره را بدتر کنند.

برخی محصولات روشن‌کننده پوست نیز ممکن است حاوی مواد مضری مانند جیوه باشند که می‌تواند به سلامت کلی یا پوست آسیب برساند. جیوه یک فلز بسیار سمی است که می‌تواند به سیستم ایمنی، عصبی، گوارشی، کبد و کلیه‌ها آسیب برساند. همچنین، مردم هرگز نباید از وایتکس (Bleach) مایع روی پوست استفاده کنند.

تشخیص لکه‌های تیره

یک پزشک یا متخصص پوست می‌تواند با معاینه لکه‌های تیره و بررسی سابقه پزشکی، علت آن‌ها را تعیین کند. در طول معاینه فیزیکی، ممکن است پزشک از لامپ وود (Wood’s Lamp) استفاده کند و لکه‌ها را از طریق دستگاهی که نور سیاه ساطع می‌کند، مشاهده نماید. اگر پزشک به سرطان پوست مشکوک شود، برای تجزیه و تحلیل بیشتر، از لکه نمونه‌برداری (بیوپسی) خواهد کرد.

عوامل خطر برای لکه‌های تیره

هر کسی می‌تواند لکه‌های تیره روی پوست خود داشته باشد، اما عوامل خطر زیر احتمال ابتلا را افزایش می‌دهند:

قرار گرفتن در معرض آفتاب
بارداری
بیماری‌های پوستی مانند آکنه، اگزما یا پسوریازیس
آسیب یا ضربه به پوست
دیابت
مصرف داروهایی که پیگمانتاسیون را افزایش می‌دهند

پیشگیری از لکه‌های تیره

پیشگیری کامل از ایجاد لکه‌های تیره همیشه ممکن نیست. به عنوان مثال، تغییرات هورمونی در دوران بارداری که منجر به ملاسما می‌شود، قابل پیشگیری نیست. با این حال، نکات زیر می‌توانند خطر ایجاد لکه‌های تیره را کاهش داده و از تیره‌تر شدن آن‌ها جلوگیری کنند:

استفاده روزانه از ضدآفتاب با حداقل SPF 30، حتی در روزهای ابری.
استفاده از عینک آفتابی و کلاه لبه پهن برای محافظت بیشتر از پوست.
درمان بیماری‌های پوستی مانند آکنه که می‌توانند منجر به التهاب شوند.
اجتناب از قرار گرفتن در معرض آفتاب بین ساعت ۱۰ صبح تا ۲ بعد از ظهر که تابش قوی‌تر است.
انتخاب محصولات ملایم مراقبت از پوست و قطع مصرف محصولاتی که پوست را تحریک می‌کنند.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

در بسیاری از موارد، لکه‌های تیره روی پوست مضر نیستند، اما تشخیص تفاوت بین لکه تیره و سایر تغییرات پوستی، مانند ملانوما (نوعی سرطان پوست)، ممکن است دشوار باشد. اگر در مورد ماهیت لکه تیره مطمئن نیستید یا نتوانسته‌اید آن را از بین ببرید، با پزشک صحبت کنید.

مهم است که در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر در مورد لکه‌های تیره روی پوست، با پزشک مشورت کنید:

لکه ناگهان ظاهر شود.
لکه دارای خارش، سوزش یا خونریزی باشد.
لکه در اندازه یا رنگ تغییر کند.

خلاصه

لکه‌های تیره روی پوست یا هایپرپیگمانتاسیون می‌توانند دلایل مختلفی داشته باشند و معمولاً بی‌ضرر هستند و نیازی به درمان ندارند. با این حال، اگر فردی می‌خواهد از شر لکه‌های تیره خلاص شود، می‌تواند از طیف وسیعی از درمان‌ها استفاده کند، از جمله مشورت با متخصص پوست برای اقدامات زیبایی یا استفاده از کرم‌های بدون نسخه. اثربخشی درمان به میزان و علت لکه‌های تیره بستگی دارد و ممکن است مدتی طول بکشد تا تفاوت قابل توجهی مشاهده شود، اما اغلب درمان‌ها لکه‌ها را روشن‌تر می‌کنند.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: