راهنمای جامع تشخیص و درمان انواع التهاب ملتحمه (Pink Eye)

التهاب ملتحمه یا «چشم صورتی» (Conjunctivitis) به التهاب غشای شفافی گفته می‌شود که سطح داخلی پلک و بخش سفید چشم (ملتحمه) را می‌پوشاند. این عارضه با قرمزی، خارش، سوزش و ترشح چشمی بروز می‌کند. انواع ویروسی و باکتریایی آن بسیار مسری هستند و به‌سرعت در محیط‌های خانوادگی، مدارس و مهدکودک‌ها گسترش می‌یابند.

انواع مختلف التهاب ملتحمه

نوع التهاب ملتحمه بر اساس عامل ایجادکننده تعیین می‌شود و نوع درمان نیز به همین عامل بستگی دارد.

1️⃣ التهاب ملتحمه عفونی

🔹 نوع ویروسی

شایع‌ترین نوع چشم صورتی است و معمولاً توسط همان ویروس‌هایی ایجاد می‌شود که سرماخوردگی را ایجاد می‌کنند. علائم شامل:

• قرمزی چشم
• احساس جسم خارجی
• سوزش یا خارش
• ترشح آبکی
• حساسیت به نور

گاهی تب خفیف، تورم غدد لنفاوی و خستگی نیز مشاهده می‌شود. علائم معمولاً ۱۴ تا ۳۰ روز باقی می‌مانند.

🔹 نوع باکتریایی

در اثر تماس چشم با باکتری‌هایی مانند استافیلوکوک یا استرپتوکوک ایجاد می‌شود. راه‌های انتقال شامل تماس دست آلوده، لوازم آرایشی مشترک، حشرات یا تماس نزدیک با فرد مبتلا است.

علائم مشابه نوع ویروسی است اما با:

• ترشح چرکی غلیظ سفید یا زرد
• چسبیدن پلک‌ها هنگام بیدار شدن

این نوع می‌تواند:

• حاد (۱–۲ هفته)
• فوق‌حاد (شروع ناگهانی و شدید)
• مزمن (بیش از ۴ هفته)

باشد.

2️⃣ التهاب ملتحمه آلرژیک

در اثر تماس چشم با آلرژن‌هایی مانند گرده گیاهان، موی حیوانات یا کپک ایجاد می‌شود. علائم شامل:

• خارش شدید
• ترشح آبکی
• درگیری دوطرفه

اغلب با علائم دیگر آلرژی مانند عطسه و خارش بینی همراه است.

3️⃣ التهاب ملتحمه شیمیایی

در اثر تماس با مواد محرک مانند:

• دود
• گردوغبار
• آلودگی هوا
• کلر استخر
• مواد شیمیایی

ایجاد می‌شود. استفاده بیش‌ازحد از لنزهای تماسی نیز می‌تواند عامل باشد.

علائم شایع

علائم ممکن است یک یا هر دو چشم را درگیر کند:

• قرمزی یا صورتی شدن سفیدی چشم
• تورم پلک‌ها
• سوزش یا خارش
• احساس جسم خارجی
• حساسیت به نور
• ترشح آبکی (ویروسی)
• ترشح چرکی غلیظ (باکتریایی)
• تاری دید موقت

در اغلب موارد، بیماری طی کمتر از چهار هفته بهبود می‌یابد.

راه‌های انتقال

التهاب ملتحمه عفونی از طریق موارد زیر منتقل می‌شود:

• تماس دست آلوده با چشم
• تماس با اشیای آلوده
• قطرات تنفسی هنگام صحبت، عطسه یا سرفه
• انتقال از مادر مبتلا به عفونت‌های آمیزشی (کلامیدیا یا سوزاک) به نوزاد

در کودکان به دلیل تماس نزدیک در مدارس شیوع بیشتری دارد.

التهاب ملتحمه در نوزادان

در نوزادان ممکن است هنگام زایمان طبیعی در صورت وجود عفونت درمان‌نشده در مادر ایجاد شود. این وضعیت گاهی «افتالمی نوزادان» نامیده می‌شود و نیازمند درمان فوری با آنتی‌بیوتیک خوراکی، تزریقی یا قطره چشمی است.

گاهی نیز تحریک ناشی از قطره‌های پیشگیری‌کننده بعد از تولد باعث قرمزی موقت می‌شود که طی چند روز برطرف می‌شود.

تشخیص

تشخیص بر اساس:

• شرح حال
• معاینه چشم
• نوع و رنگ ترشحات

انجام می‌شود. در موارد خاص، نمونه ترشح برای بررسی آزمایشگاهی گرفته می‌شود تا عامل عفونی دقیق مشخص شود.

درمان انواع التهاب ملتحمه

درمان‌های خانگی کمکی

• استفاده از کمپرس گرم مرطوب
• شست‌وشوی منظم پلک‌ها
• اجتناب از دود و باد مستقیم
• استفاده از دستگاه بخور
• پرهیز از سیگار
• عدم استفاده موقت از لنز تماسی

درمان نوع ویروسی

معمولاً خفیف است و طی ۱–۲ هفته بدون درمان خاص بهبود می‌یابد. در موارد شدید (مانند عفونت ناشی از ویروس هرپس) داروهای ضدویروس تجویز می‌شود.

درمان نوع باکتریایی

در موارد خفیف ممکن است خودبه‌خود بهبود یابد، اما قطره یا پماد آنتی‌بیوتیک باعث:

• کاهش مدت بیماری
• پیشگیری از عوارض
• کاهش انتقال

می‌شود.

درمان آنتی‌بیوتیکی در موارد زیر توصیه می‌شود:

• علائم شدید
• ضعف سیستم ایمنی
• عدم بهبود طی چند روز

درمان نوع آلرژیک

با حذف آلرژن بهبود می‌یابد. داروهای ضدحساسیت خوراکی یا قطره‌های آنتی‌هیستامین کمک‌کننده هستند.

پیشگیری

رعایت بهداشت مهم‌ترین اقدام پیشگیرانه است:

• شست‌وشوی مکرر دست‌ها
• پرهیز از لمس چشم
• استفاده از دستمال تمیز برای پاک کردن ترشحات
• عدم استفاده مشترک از حوله، لوازم آرایش یا بالش
• شست‌وشوی ملحفه‌ها با آب گرم
• تعویض لنز و محلول ضدعفونی در صورت آلودگی

عوارض احتمالی (نادر)

در موارد شدید و درمان‌نشده، به‌ویژه نوع باکتریایی، ممکن است عوارض زیر رخ دهد:

• زخم قرنیه
• التهاب قرنیه (کراتیت)
• سوراخ شدن قرنیه
• کاهش شدید بینایی یا نابینایی

در صورت تشدید درد، کاهش دید یا تداوم علائم بیش از چند روز، ارجاع فوری به چشم‌پزشک ضروری است.

جمع‌بندی

التهاب ملتحمه یکی از شایع‌ترین بیماری‌های چشمی است که می‌تواند منشأ ویروسی، باکتریایی، آلرژیک یا شیمیایی داشته باشد. تشخیص صحیح نوع بیماری نقش کلیدی در انتخاب درمان مناسب دارد. بیشتر موارد خفیف طی یک تا دو هفته بهبود می‌یابند، اما رعایت اصول بهداشتی برای جلوگیری از انتقال و بروز عوارض اهمیت زیادی دارد.

پرسش‌های متداول

آیا همه انواع چشم صورتی مسری هستند؟
خیر. انواع ویروسی و باکتریایی مسری‌اند، اما نوع آلرژیک و شیمیایی واگیر ندارد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت درد شدید، کاهش دید، حساسیت شدید به نور، یا عدم بهبود طی چند روز.

آیا می‌توان با چشم صورتی به مدرسه رفت؟
در نوع عفونی بهتر است تا کاهش ترشح و شروع درمان از حضور در محیط‌های جمعی خودداری شود.

آیا استفاده از لنز تماسی در دوران بیماری مجاز است؟
خیر، تا زمان بهبودی کامل باید استفاده از لنز قطع شود.