زگیل‌ها برجستگی‌های پوستی‌ای هستند که به‌واسطه ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) ایجاد می‌شوند و بسته به نوع‌شان می‌توانند مسری و گاهی دردناک باشند و در طب بالینی با روش‌های درمانی متنوعی از جمله کرایوتراپی یا کرایوسرجری مقابله می‌گردد. این ضایعات پوستی به دلیل تحریک تکثیر سلولی توسط پروتئین‌های ویروسی و تضعیف پاسخ ایمنی موضعی پوست ایجاد می‌شوند و در صورت تشدید، ممکن است نیاز به درمان‌های سیستمیک یا ایمونومدولاسیون نیز پیدا کنند.
انواع زگیل‌ها
زگیل‌ها هزاران سال است که بشر را درگیر خود کرده‌اند و مدارک باستان‌شناسی نشان می‌دهند که این ضایعات روی مومیایی‌های ۳۰۰۰ ساله نیز مشاهده شده‌اند؛ حتی شکسپیر در نمایشنامه هری چهارم (قسمت دوم) به آن اشاره می‌کند. گیرنده‌های ویروسی محلول باعث نفوذ ویروس به سلول‌های پایه اپیدرم می‌شوند و پس از شروع چرخه تکثیر، رشد غیرطبیعی کراتینوسیت‌ها را به‌دنبال دارند.
زگیل‌ها به پنج گروه اصلی تقسیم می‌شوند که هرکدام در ناحیه متفاوتی از بدن ظاهر شده و ویژگی‌های ظاهری متمایزی دارند.
1. زگیل شایع (Common warts)
زگیل شایع، که به آن زگیل ویروسی نیز گفته می‌شود، معمولاً روی پشت انگشتان دست و پا و زانوها رشد می‌کند و بافتی زبر، ضخیم و دانه‌دانه دارد که به دلیل تجمع بیش‌ازحد کراتینوسیت‌ها شکل می‌گیرد. این نوع ضایعه ممکن است به‌صورت منفرد یا گروهی با اندازه‌ای بین ۱ میلی‌متر تا بیش از ۱ سانتی‌متر باشد و اغلب بدون درد است و در بسیاری موارد به‌طور خودبه‌خودی رفع می‌شود.
نشانه‌های بالینی زگیل شایع عبارت‌اند از:
- برجستگی‌های کوچک با سطح سخت و دانه‌دانه
- لکه‌های ریز سیاه‌رنگ که نشان‌دهنده لخته خون مویرگی هستند
- قابلیت انتقال به نواحی دیگر از طریق تماس مستقیم
2. زگیل کف پا (Plantar warts)
زگیل‌های کف پا در ناحیه کف پا رشد کرده و برخلاف سایر انواع، به‌جای رشد بیرون از پوست، به درون آن نفوذ می‌کنند و به‌واسطه فشار ایستادن و راه رفتن ایجاد درد و ناراحتی در هنگام گام‌برداری می‌شوند. این ضایعات معمولاً در دو شکل مایرمیسیال (عمیق و دردناک) و موزائیکی (سطحی و کمتر دردناک) ظاهر می‌گردند و هر کدام به ترتیب با نوع‌های HPV 1 و 2 مرتبط هستند.
نشانه‌های مایرمیسیال شامل:
- ضایعات عمقی و دردناک که در اثر فشار مستقیم احساس می‌شوند
- احساس قدم گذاشتن روی دانه‌های سنگریزه
- پوست زردرنگ و شبیه خشخاش
نشانه‌های موزائیکی شامل:
- ضایعات سطحی کوچک که به‌صورت خوشه‌ای کنار هم قرار گرفته‌اند
- درد کمتر نسبت به نوع مایرمیسیال
3. زگیل صاف (Flat warts)
زگیل‌های صاف، معروف به زگیل‌های نوجوانان، عمدتاً روی صورت، ران‌ها یا بازوها ظاهر می‌شوند و به‌واسطه انواع HPV 3، 10 و 28 ایجاد می‌گردند؛ این ضایعات به دلیل تکثیر هم‌زمان چندین کراتینوسیت در سطح پوست، سطحی صاف و گاه رنگی با تون‌های صورتی یا زرد دارد. رشد این زگیل‌ها معمولاً به‌صورت تکی یا خوشه‌ای تا ۲۰۰ عدد بوده و اغلب بدون درد هستند، اما در کودکانی که پوست‌شان مستعد بریدگی یا اصلاح است (مثلاً پس از تراشیدن مو)، بیشتر مشاهده می‌شوند.
نشانه‌ها عبارت‌اند از:
- لکه‌های صاف، گرد یا بیضوی کوچک روی پوست
- رنگ گوشت‌گون یا قهوه‌ای کم‌رنگ
- معمولاً بدون درد
4. زگیل رشته‌ای (Filiform warts)
زگیل‌های رشته‌ای در اطراف دهان، بینی و گاهی گردن یا زیر چانه رشد می‌کنند و به‌دلیل شکل باریک و طولی‌شان شبیه پره‌های کوچک پوست به نظر می‌رسند که از محل اتصالشان بیرون زده است. این ضایعات در اثر تماس مستقیم یا خودایمنی موضعی گسترش می‌یابند و بافتی نرم اما خشک دارند که به‌ندرت دردناک است مگر در چین‌های حساس پوست.
نشانه‌های بالینی شامل:
- رشد کوچک و پروتئینی که از پوست بیرون زده است
- نواری باریک شبیه پره پوستی
- رشد سریع و معمولاً بدون درد
5. زگیل کنار ناخن (Periungual warts)
زگیل‌های کنار ناخن، که در زیر و اطراف ناخن‌های دست و پا ظاهر می‌شوند، می‌توانند با تضعیف ساختار ناخن و ایجاد ترک در پوست اطراف آن باعث درد و تغییر شکل ناخن گردند. این ضایعات با رشد کراتینی غیرطبیعی و انباشت بافت در اطراف ناخن، ظاهری گل‌کلمی یافته و ممکن است به‌صورت اولیه به اندازه یک نقطه سوزنی باشند ولی به‌سرعت رشد کنند.
نشانه‌ها عبارت‌اند از:
- بافت زبر در اطراف یا زیر ناخن
- افزایش درد با بزرگ‌تر شدن ضایعه
- ترک‌خوردگی پوست اطراف ناخن و تغییر شکل کوتیکول
اطلاعات مهم درباره زگیل‌های تناسلی
بیش از ۱۰۰ نوع HPV وجود دارد که اغلب آنها زگیل‌های بی‌خطر دست و پا را ایجاد می‌کنند؛ اما برخی گونه‌ها روی نواحی خارجی و داخلی دستگاه تناسلی ظاهر شده و در مواردی می‌توانند منجر به سرطان دهانه رحم شوند، به‌ویژه در افرادی که سیستم ایمنی ضعیف یا سابقه عفونت مزمن HPV دارند. در صورت مشاهده ضایعات در ناحیه تناسلی یا تماس با فرد مبتلا، مراجعه فوری به پزشک برای ارزیابی پاپ‌اسمیر و تست HPV ضروری است.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم
- در صورت داشتن زگیل در نواحی حساس مانند صورت، دهان، نوک بینی یا ناحیه تناسلی باید به متخصص پوست مراجعه کنید.
- مشاهده خون‌ریزی، ترشح چرک، یا تغییر رنگ ضایعه نیازمند ارزیابی اورژانسی برای رد عفونت یا رشد غیرطبیعی سلولی است.
گزینه‌های درمان زگیل‌ها
درمان‌های خانگی
- منجمدسازی خانگی با اسپری حاوی متیل‌کلرید یا پروپان می‌تواند لایه سطحی ضایعه را یخ‌زده و پس از چند جلسه امکان تراشیدن ضایعه را فراهم کند.
- استفاده روزانه از چسب یا پدهای سالیسیلیک اسیددار بعد از خیساندن زگیل در آب گرم به‌مدت ۱۵ دقیقه می‌تواند روند لایه‌برداری کنترل‌شده را تسریع کند.
درمان‌های پزشکی
- کرایوتراپی با نیتروژن مایع تحت نظر پزشک، باعث ایجاد تاول زیر ضایعه و جداسازی آن از پایه پوستی ظرف ۷–۱۰ روز می‌شود.
- در موارد مقاوم، جراحی برداشتن ضایعه با ابزار تیز یا الکتروکوتر ممکن است انجام شود که با بی‌حسی موضعی همراه بوده و احتمال اسکار (جای زخم) را در پی دارد.
روش‌های پیشگیری از بروز و گسترش زگیل
- شست‌وشوی منظم دست‌ها، به‌ویژه پس از تماس با افراد یا سطوح مشکوک، و پوشاندن ضایعات با چسب یا باند ضد‌آب، می‌تواند خطر انتقال ویروس را کاهش دهد.
- اجتناب از خراشیدن یا دستکاری زگیل‌ها و استفاده از دمپایی در مکان‌های مرطوب عمومی مانند استخرها یا دوش‌های عمومی، از جمله اقدامات مؤثر در پیشگیری است.
جمع‌بندی
زگیل‌ها معمولاً خطرناک نیستند اما می‌توانند باعث ناراحتی و درد شوند و در صورت تغییر رنگ یا دردناک شدن یا مقاومت به درمان خانگی باید تحت نظر پزشک قرار گیرند. پیگیری درمان مناسب و رعایت بهداشت فردی می‌تواند از انتقال ویروس جلوگیری کرده و از بروز مجدد ضایعات بکاهد.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی می‌کند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
Al Aboud AM, et al. (2021). Wart.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK431047/
McCaffery M. (1974). Autopsy of a mummy — warts and all.
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2274303/?page=1
Oakley A, et al. (2021). Viral wart.
https://dermnetnz.org/topics/viral-wart
Viral warts. (n.d.).
https://www.yalemedicine.org/conditions/viral-warts
Warts: Overview. (2025).
http://www.aad.org/skin-conditions/dermatology-a-to-z/warts/
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
