سنجش درصد چربی بدن با روش توزین هیدروستاتیک

علم نهفته در پشت توزین هیدروستاتیک

روش توزین هیدروستاتیک بر پایه اصل ارشمیدس طراحی شده است؛ این قانون فیزیکی مربوط به شناوری است که توضیح می‌دهد یک جسم هنگام غوطه‌ور شدن کامل یا جزئی در مایع، نیرویی به سمت بالا به اندازه وزن مایعی که جابجا می‌کند، تجربه می‌کند. در واقع، حجم مایعی که جابجا می‌شود معادل حجم بخش غوطه‌ور شده جسم خواهد بود. ²

این اصل علمی پایه‌ای برای عملکرد روش توزین هیدروستاتیک فراهم می‌آورد؛ زمانی که فردی در آب غوطه‌ور می‌شود، وزن بدن او باعث جابجایی مقدار مشخصی از آب می‌شود. تفاوت بین وزن در خشکی و وزن در آب به ترکیب بدن از جمله چربی و توده بدون چربی بستگی دارد. ¹

سنجش درصد چربی بدن با روش توزین هیدروستاتیک

David Madison / Getty Images

روش انجام توزین هیدروستاتیک چگونه است؟

برای اجرای دقیق این روش، ابتدا وزن فرد در حالت خشک و روی زمین با ترازوی استاندارد اندازه‌گیری می‌شود. این مرحله برای مقایسه با وزن در حالت غوطه‌وری در آب ضروری است تا بتوان چگالی بدن را محاسبه کرد.

سپس فرد در مخزن آب نشسته و بر روی ترازوی مخصوصی قرار می‌گیرد. در این حالت، او باید تا حد امکان هوای ریه‌های خود را تخلیه کند و در همان حین، وزن او در زیر آب اندازه‌گیری می‌شود. این اندازه‌گیری ممکن است چند بار تکرار شود تا قرائت دقیقی حاصل گردد. پس از پایان اندازه‌گیری‌ها، با استفاده از فرمولی خاص چگالی بدن و درصد چربی بدن محاسبه می‌شود. ⁴

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

دقت روش توزین هیدروستاتیک چقدر است؟

توزین هیدروستاتیک یکی از دقیق‌ترین روش‌ها برای سنجش ترکیب بدن محسوب می‌شود، اما بی‌نقص نیست. این روش دارای نرخ خطایی در حدود ±1.5٪ است که در مقایسه با سایر روش‌های رایج، هنوز هم میزان دقت بالایی به‌شمار می‌آید. ⁴

با این حال، این روش دارای برخی معایب نیز هست؛ از جمله اینکه زمان‌بر است و ممکن است خالی‌کردن کامل ریه‌ها زیر آب برای برخی افراد دشوار باشد. همچنین نیاز به همکاری کامل فرد و تجهیزات تخصصی دارد که اجرای آن را محدودتر می‌کند.

مراکز ارائه‌دهنده توزین هیدروستاتیک و هزینه آن

توزین هیدروستاتیک نیاز به تجهیزات تخصصی و مهارت‌های فنی خاص دارد؛ از این‌رو، تنها برخی مراکز قادر به اجرای آن هستند. بسیاری از دانشگاه‌ها این خدمت را از طریق دپارتمان‌های پژوهشی خود ارائه می‌دهند. این مراکز اغلب برای پژوهش‌های ترکیب بدنی از این روش استفاده می‌کنند.

برخی شرکت‌های مدیریت وزن محلی نیز ممکن است این خدمات را در دسترس قرار دهند. هزینه انجام این آزمایش بسته به مرکز اجراکننده متفاوت است، اما معمولاً در بازه ۵۰ تا ۱۰۰ دلار قرار دارد. ⁴

روش‌های دیگر برای اندازه‌گیری ترکیب بدن

توزین هیدروستاتیک تنها روش موجود برای سنجش ترکیب بدن نیست و با توسعه تکنولوژی، روش‌های نوین‌تری نیز معرفی شده‌اند. برخی از این روش‌ها ممکن است در آینده جایگزین رایج‌تری برای این تکنیک شوند.

در ادامه برخی از روش‌های دیگر سنجش ترکیب بدن آورده شده است:

چین‌های پوستی: این روش با استفاده از کولیس مخصوص در سه ناحیه مختلف بدن انجام می‌شود تا ضخامت چین‌های پوستی اندازه‌گیری گردد؛ این نواحی معمولاً مناطقی هستند که چربی تمایل به تجمع دارد. سپس از طریق فرمول‌های خاص، درصد چربی بدن و توده بدون چربی محاسبه می‌شود. این روش دارای نرخ خطای ۳٪ تا ۴٪ است. ⁴
امپدانس بیوالکتریک: این روش با عبور جریان الکتریکی ضعیفی از بدن، سرعت عبور آن را اندازه می‌گیرد. از آنجا که چربی در مقایسه با عضله مقاومت الکتریکی بیشتری دارد، دستگاه قادر است تفاوت بین بافت‌های چربی و عضله را تشخیص دهد. ¹
اسکن DEXA (جذب‌سنجی اشعه ایکس با انرژی دوگانه): این تکنیک با استفاده از اشعه ایکس، چربی و توده عضلانی بدن را تخمین می‌زند و همچنین برای سنجش تراکم استخوان کاربرد دارد. DEXA به عنوان استاندارد طلایی در سنجش ترکیب بدن شناخته می‌شود. ¹

نکات کلیدی

روش توزین هیدروستاتیک از مخزن آب و ترازوی مخصوص برای اندازه‌گیری ترکیب بدن استفاده می‌کند و نیاز به غوطه‌وری کامل دارد.
این روش معمولاً در مراکز پژوهشی دانشگاهی اجرا می‌شود و دقت بالایی در سنجش درصد چربی بدن دارد، اما روش‌های جدیدتر و سریع‌تری نیز در دسترس هستند.
برای انتخاب بهترین روش سنجش ترکیب بدن، حتماً با یک متخصص سلامت مشورت کنید تا متناسب با شرایط فردی، دقیق‌ترین گزینه را انتخاب نمایید.

دکتر فرزاد روشن ضمیر

دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: