اختلالات هورمونی در زنان از آن دسته مواردی است که شاید در ظاهر تنها با چند نشانه ساده مثل بینظمی قاعدگی، افزایش وزن، ریزش مو، آکنه یا نوسانات خلقی خودش را نشان دهد، اما در واقع میتواند بخشهای مختلف سلامت جسمی و حتی روحی فرد را تحت تاثیر قرار دهد. بسیاری از خانمها در دورهای از زندگی خود با این پرسش رو به رو میشوند که آیا علائمی که تجربه میکنند طبیعی است یا باید آن را نشانهای از یک اختلال جدیتر دانست.
دکتر مریم کریمی متخصص زنان و زایمان، از جمله پزشکانی هستند که تجربه بالینی گستردهای در زمینه درمان مشکلات هورمونی دارد میتواند برای بسیاری از بانوان راهگشا باشد. در ادامه نظر ایشان راجع به مشکلات هورمونی بانوان را میشنویم.
بیوگرافی دکتر مریم کریمی متخصص زنان و زایمان در تهران
دکتر مریم کریمی با کد نظام پزشکی ۱۱۸۲۶۴ فارغ التحصیل تخصص زنان و زایمان از دانشگاه تهران و دارای بورد تخصصی از همین دانشگاه هستند و در سالهای فعالیت حرفهای خود در زمینههایی مانند مراقبتهای بارداری، سونوگرافی بارداری، ارزیابی رشد جنین، زایمان طبیعی و سزارین، درمان عفونتهای زنان، هورمون درمانی، درمان سندرم تخمدان پلیکیستیک و رسیدگی به مشکلاتی مانند فیبروم رحم به بیماران کمک کردهاند.
خانم دکتر، چه گروه سنی بیشتر درگیر اختلالات هورمونی هستند؟
من در تجربه کاری خودم دیدهام که اختلالات هورمونی محدود به یک سن خاص نیست و تقریبا در هر مرحلهای از زندگی زنان میتواند خود را نشان دهد اما بعضی دورهها حساستر و مستعدتر هستند. یکی از این دورهها، نوجوانی است.
در دوره نوجوانی: که بدن هنوز در حال تنظیم محور هورمونی خود است و ممکن است قاعدگیها تا مدتی نامنظم باشند. این بینظمی در خیلی از موارد طبیعی است اما اگر طولانی شود یا با علائم دیگر همراه باشد باید بررسی شود.
در سنین باروری به خصوص بین ۲۰ تا ۴۰ سالگی: بیشترین مراجعاتی که من برای مشکلات هورمونی میبینم مربوط به اختلال در تخمک گذاری، سندرم تخمدان پلیکیستیک، مشکلات باروری و بینظمیهای قاعدگی است.
سن یائسگی و سالهای نزدیک به آن: در این دوره هم بدن زنان وارد مرحله تازهای از تغییرات میشود. در این دوره، نوسانات هورمونی میتواند باعث گرگرفتگی، بینظمی پریود، تغییرات خلقی، اختلال خواب و گاهی اضطراب شود. نکتهای که همیشه به بیمارانم میگویم این است که طبیعی بودن یک دوره سنی به معنای نادیده گرفتن علائم نیست.
آیا بینظمی قاعدگی همیشه نشانه مشکل هورمونی است؟
خیر، من همیشه به مراجعانم توضیح میدهم که هر بینظمی قاعدگی فقط به معنای وجود یک مشکل هورمونی جدی نیست. چرخه قاعدگی زنان میتواند تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار بگیرد. برای مثال استرس شدید، کمخوابی، کاهش وزن ناگهانی، افزایش وزن، ورزشهای سنگین، رژیمهای سخت یا حتی تغییرات سبک زندگی میتواند باعث شود پریود برای مدتی نامنظم شود. در این شرایط، گاهی بدن فقط به کمی زمان و اصلاح شرایط نیاز دارد تا دوباره به تعادل برسد.
اما از طرف دیگر بینظمی قاعدگی علامتی است که نباید آن را کاملا ساده گرفت؛ اگر این علامت با مشکلات زیر همراه باشد، آن وقت لازم است بررسی جدیتری انجام دهیم:
- بینظمی قاعدگی بیش از دو تا سه ماه ادامه پیدا کند؛
- فاصله بین قاعدگیها خیلی طولانی شود؛
- خونریزیها شدید یا بسیار کم باشند.
مخصوصا اگر در کنار این مشکلات، علائم دیگری مثل ریزش مو، آکنه شدید، درد زیاد، افزایش وزن یا مشکلات باروری هم وجود داشته باشد، باید فورا به پزشک مراجعه کرد.
چه باورهای اشتباهی درباره هورمونها وجود دارد؟
اولین اشتباهی که اتفاقا زیاد با آن مواجه میشوم این است که هر تغییری در بدن زنان را به هورمونها نسبت میدهند. برای مثال بعضی افراد فکر میکنند هر افزایش وزنی به دلیل اختلال هورمونی است در حالی که در بسیاری از مواقع تغذیه ناسالم، کم تحرکی و سبک زندگی نامناسب نقش اصلی را دارد. هورمونها مهم هستند اما همیشه مقصر اول نیستند.
باور اشتباه دیگری که زیاد دیدهام این است که بعضی خانمها تصور میکنند اگر یک بار آزمایش هورمونیشان طبیعی بود، دیگر هیچ مشکلی ندارند درحالی که تشخیص درست فقط با یک عدد یا یک آزمایش انجام نمیشود و باید علائم، معاینه و شرایط بالینی فرد هم در نظر گرفته شود.
ما پزشکان خیلی تاکید میکنیم که مصرف خودسرانه داروهای هورمونی میتواند خطرناک باشد. گاهی افراد با توصیه اطرافیان یا مطالب غیر علمی در فضای مجازی، داروهایی مصرف میکنند که نه تنها مشکلشان را حل نمیکند بلکه آن را پیچیدهتر هم میکند.
یکی دیگر از باورهای نادرست این است که مشکلات هورمونی همیشه به ناباروری منجر میشود. این تصور درست نیست. بسیاری از اختلالات هورمونی اگر به موقع تشخیص داده شوند با درمان مناسب کنترل میشوند و فرد میتواند بارداری سالمی را تجربه کند.
روند تشخیص در مطب شما چگونه است؟
روند تشخیص باید از گفتگو با بیمار شروع شود؛ چون معتقدم شرح حال دقیق نیمی از مسیر تشخیص را روشن میکند. از بیمار درباره نظم قاعدگی، مدت و شدت خونریزی، سابقه بارداری، سابقه سقط، تغییرات وزن، وضعیت پوست و مو، دردهای لگنی، داروهای مصرفی و سابقه بیماریهای زمینهای سؤال میکنم. سبک زندگی بیمار هم برای من اهمیت زیادی دارد چون خواب، استرس، تغذیه و فعالیت بدنی همگی میتوانند بر تعادل هورمونی اثر بگذارند.
بعد از آن، معاینه بالینی انجام میدهم و اگر لازم باشد آزمایشهای هورمونی، بررسی تیروئید یا سونوگرافی درخواست میکنم. در بعضی موارد، سونوگرافی به ما کمک میکند وضعیت تخمدانها، رحم یا وجود مشکلاتی مانند فیبروم را بهتر بررسی کنیم.
چه توصیهای برای پیشگیری از مشکلات هورمونی دارید؟
خیلی وقتها افراد تصور میکنند سلامت هورمونی فقط به دارو مربوط است در حالی که سبک زندگی نقش بسیار مهمی در این زمینه دارد. خواب منظم، فعالیت بدنی کافی، کاهش استرس و تغذیه متعادل از پایههای اصلی حفظ تعادل هورمونی هستند.
مصرف زیاد شیرینی، فست فود، غذاهای فرآوری شده و نوشیدنیهای قندی میتواند زمینه را برای افزایش وزن، مقاومت به انسولین و در ادامه بروز برخی مشکلات هورمونی فراهم کند. همچنین معاینات دورهای زنان را نباید فقط زمانی انجام داد که علامتی وجود دارد. گاهی یک بررسی ساده و منظم میتواند اختلالی را در مراحل اولیه مشخص کند و جلوی پیشرفت آن را بگیرد.
چرا توجه به مشکلات هورمونی اهمیت دارد؟
مشکلات هورمونی فقط به چند علامت ظاهری محدود نمیشوند و میتوانند بخشهای مختلف زندگی یک زن را تحت تاثیر قرار دهند. بنابراین اگر قصد دارید وضعیت سلامت خود را بررسی کنید، از پلتفرم «دکتردکتر» نوبت متخصص زنان مورد نظر خود را دریافت کنید.
این سایت با فراهم کردن امکان مقایسه تخصصها و روشهای درمانی به شما کمک میکند تا متناسب با نیاز خود، بهترین پزشک و درمانگر متخصص را انتخاب کنید. نوبتدهی آنلاین در سایت دکتردکتر فرآیند مراقبت از سلامت زنان را سریع، شفاف و قابل اطمینان کرده است.
