اندازه و ترکیب بدن از فردی به فرد دیگر متفاوت است، بنابراین یک مقدار واحد و مشخص از کاهش وزن که خطرناک باشد وجود ندارد. میزان وزنی که میتوانید قبل از تأثیر منفی بر سلامت خود از دست دهید، به عواملی مانند وزن اولیه و وضعیت سلامت کلی شما بستگی دارد. در موارد شدید، کاهش بیش از حد وزن میتواند باعث شود بدن بهطور کامل از کار بیفتد¹.
وزن پایین و شاخص توده بدنی (BMI)
در ایالات متحده، بیشتر سازمانهای بهداشتی بر پیامدهای شاخص توده بدنی بالا تمرکز دارند، اما وزن کمتر از حد سالم نیز میتواند مشکلات جدی به همراه داشته باشد. شاخص توده بدنی (BMI) یکی از روشهای تخمین کموزنی است و با تقسیم وزن بر حسب کیلوگرم بر مجذور قد بر حسب متر به دست میآید². طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت، BMI کمتر از ۱۶ با افزایش خطر خستگی، بیماری و حتی مرگ همراه است و BMI کمتر از ۱۷ نشاندهنده کموزنی شدید و افزایش خطر بیماری است. همچنین BMI زیر ۱۸.۵ در دسته کموزنی قرار میگیرد.
با این حال، BMI همیشه تصویر کاملی از وضعیت سلامت ارائه نمیدهد، زیرا میزان چربی یا عضله بدن را اندازه نمیگیرد، اما ممکن است با سایر روشهای اندازهگیری چربی بدن همراستا باشد. افراد با BMI مشابه ممکن است سطح متفاوتی از چربی بدن داشته باشند؛ به طور کلی، زنان نسبت به مردان و افراد مسن نسبت به جوانان، چربی بیشتری دارند.
چه عواملی میتواند باعث کاهش شدید وزن شود؟
کاهش شدید وزن میتواند علل مختلفی داشته باشد. اختلال خوردن بیاشتهایی عصبی (Anorexia Nervosa)، که بیشتر در نوجوانان و زنان جوان شایع است، یکی از شناختهشدهترین علل کاهش شدید وزن است¹. افراد مبتلا ممکن است میزان غذای مصرفی خود را به شدت محدود کنند. علائم دیگر این اختلال شامل ترس از افزایش وزن، وسواس نسبت به ورزش و شمارش کالری، پنهانکاری درباره غذا، تصویر بدن تحریفشده، ریزش مو، رنگ پریدگی پوست، توقف قاعدگی، فشار خون پایین، احساس سرما، بیخوابی و نوسانات خلقی است.
شرایط دیگر نیز میتوانند باعث کاهش وزن شوند، از جمله سوءتغذیه و کمبود دسترسی به غذا. برخی بیماریهای پزشکی ممکن است توانایی بدن در جذب مواد مغذی را مختل کنند، مانند بیماری سلیاک، بیماری ویپل، سندرم روده کوتاه و عدم تحمل لاکتوز. برخی داروها نیز میتوانند جذب مواد مغذی را کاهش دهند. در صورت مشاهده علائم بیاشتهایی یا کاهش وزن غیرقابل توضیح، بهتر است فوراً با پزشک خود تماس بگیرید.
زمانی که بدن وارد حالت سوءتغذیه میشود چه اتفاقی میافتد؟
با پیشرفت کاهش وزن و رسیدن به سطح بحرانی، سیستمهای مختلف بدن شروع به از کار افتادن میکنند. علائم شامل غش، خشکی پوست مستعد جوش، ضربان قلب آهسته، ریزش مو و ناتوانی در تنظیم دمای بدن است¹. اختلالات سوءتغذیه ممکن است تقریباً بر همه سیستمهای بدن تأثیر بگذارد:
- قلب: کاهش ضربان قلب، فشار خون بسیار پایین و پرولاپس دریچه میترال، که میتواند باعث ضربان نامنظم و مشکل در تنفس شود.
- متابولیسم: مشکلات متابولیک شامل بیماری تیروئید و هیپوگلیسمی یا کاهش شدید قند خون.
- سلامت تولیدمثل: سوءتغذیه طولانیمدت میتواند باعث نامنظمی قاعدگی یا توقف آن و در موارد شدید، ناباروری شود.
- پوست و مو: افزایش موهای بدن (لانگو)، خارش، ترک و خونریزی میتواند نشانه مراحل پیشرفته بیاشتهایی باشد.
- هضم: اختلالات گوارشی شامل یبوست، اسهال، تهوع و سوزش سر دل.
- استخوانها: کاهش تراکم مواد معدنی استخوان و از دست دادن استخوانها.
همانطور که بدن به دلیل کمبود انرژی شروع به از کار افتادن میکند، علائم شدیدتر میشوند. آمنوره یا توقف قاعدگی یکی از نشانههای هشداردهنده کاهش وزن خطرناک است.
درمان سوءتغذیه و بیاشتهایی
در موارد کموزنی شدید و سوءتغذیه، معمولاً نیاز به بستری شدن در بیمارستان برای تثبیت وضعیت وجود دارد. نظارت پزشکی و مشاوره تغذیه میتواند در فرآیند بازگرداندن غذا حمایت مهمی ارائه دهد. سندرم بازگشت تغذیهای (Refeeding Syndrome) ممکن است در طول درمان رخ دهد؛ در صورت عدم درمان، میتواند منجر به عدم تعادل الکترولیتها، نارسایی تنفسی، کما یا مرگ شود، بنابراین بازگرداندن غذا باید به آرامی و تحت نظارت پزشک انجام شود.
تیم مراقبت سلامت همچنین علت زمینهای کاهش وزن را بررسی میکند. به عنوان مثال، درمان بیاشتهایی ممکن است شامل درمان روانشناختی و داروهایی مانند ضدافسردگیها برای رفع علت اصلی اختلال خوردن باشد.
- Nutrients: “Health Risk and Underweight”
- Centers for Disease Control and Prevention: “Calculating BMI”
- World Health Organization: “Moderate and Severe Thinness, Underweight, Overweight, Obesity”
- Centers for Disease Control and Prevention: “BMI Frequently Asked Questions”
- MedlinePlus: “Anorexia”
- MedlinePlus: “Malabsorption Syndromes”
- Cleveland Clinic: “Malnutrition”
- Journal of Clinical Medicine: “A Comprehensive Review of Complications and New Findings Associated with Anorexia Nervosa”
- Cleveland Clinic: “Lanugo”
- Cleveland Clinic: “Refeeding Syndrome”
- https://www.everydayhealth.com/weight-loss/how-much-weight-can-you-lose-before-your-body-starts-to-shut-down/
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
