آب مروارید یک ناحیه ابری در چشم شما است که در آن عدسی شفاف که نور را متمرکز میکند، کدر میشود و باعث تار یا کمنور شدن دید شما میگردد.1 این وضعیت بهصورت تدریجی پیشرفت میکند و معمولاً در طول زمان به آرامی ایجاد میشود.2 پزشکانی که در تشخیص و درمان بیماریهای چشمی تخصص دارند، مانند اپتومتریستها یا چشمپزشکان، مسئول تشخیص آب مروارید هستند.34 همچنین این پزشکان ممکن است بیماریهای چشمی دیگری مانند گلوکوم را که علائم مشابهی دارند، رد کنند تا تشخیص دقیقتری ارائه دهند.56
این تشخیص شامل بررسی دقیق سابقه پزشکی و علائم بیمار است و در آن، علاوه بر تمرکز روی علائم، عوامل خطری که ممکن است ریسک ابتلا به آب مروارید را افزایش دهند نیز بررسی میشود. چنین عواملی شامل سن، آسیبهای قبلی چشم، میزان قرار گرفتن در معرض نور خورشید بدون استفاده از عینک آفتابی، سیگار کشیدن، بیماریهای مزمنی مانند دیابت، سابقه خانوادگی آب مروارید و مصرف داروهایی مثل استروئیدها هستند که هر یک میتوانند به صورت علمی بر روند ایجاد آب مروارید تأثیرگذار باشند.72
بررسی علائم و سابقه پزشکی
در جلسه اول معاینه، پزشک شما احتمالاً درباره علائم مشاهده شده سوال خواهد کرد و شما باید هرگونه نشانه مرتبط با آب مروارید مانند تاری دید، دید کدر یا کمنور، حساسیت بیشتر به نور و مشکلات دید در شب را به طور دقیق گزارش دهید.72 این اطلاعات برای درک بهتر وضعیت بینایی شما و تشخیص اولیه بسیار مهم هستند.
سابقه پزشکی شما نیز از جمله موارد کلیدی است که پزشک به آن توجه خواهد کرد تا خطر ابتلا به آب مروارید را بهتر ارزیابی کند. پزشک با استفاده از دانش علمی میداند که این عوامل خطرزا به ساختارهای چشم آسیب رسانده یا روند پیری طبیعی عدسی را تسریع میکنند و همین موضوع میتواند منجر به ایجاد یا تشدید آب مروارید شود.72

peakSTOCK / Getty Images
آزمون تیزبینی دید (Visual Acuity Test)
آزمون تیزبینی دید میزان وضوح دید شما را در فواصل مختلف اندازهگیری میکند و معمولاً با استفاده از چارتهایی انجام میشود که شامل ردیفهایی از حروف است که به تدریج کوچکتر میشوند. در این آزمون، پزشک ممکن است از شما بخواهد در فاصله مشخصی بنشینید یا بایستید و حروف را بلند بخوانید تا میزان دید شما را ارزیابی کند.8
چشم پزشکان هر چشم را به صورت جداگانه و گاهی با عینک و بدون آن تست میکنند تا تشخیص دهند که آیا مشکلات بینایی ناشی از نیاز به عینک است یا به دلیل وجود آب مروارید میباشد. این روش علمی به پزشکان کمک میکند که عوامل قابل اصلاح و غیرقابل اصلاح را تشخیص دهند.8
آزمون تیزبینی دید به تنهایی برای تأیید آب مروارید کافی نیست، اما نقطه شروع مهمی برای ارزیابی پزشک محسوب میشود.
آب مروارید معمولاً باعث کاهش تدریجی دید میشود و نه افت ناگهانی آن، بنابراین انجام آزمونهای مرتب تیزبینی دید برای پیگیری تغییرات بینایی شما بسیار حیاتی است. این بررسیهای دورهای به تشخیص زودهنگام کمک میکنند و میتوانند روند درمان را بهبود ببخشند.82
معاینه اسلیت لامپ (Slit-Lamp Exam)
اسلیت لامپ یک میکروسکوپ ویژه با نور روشن است که به پزشک شما امکان میدهد قسمتهای مختلف چشم مانند قرنیه، عنبیه، عدسی و شبکیه را تحت بزرگنمایی بالا بررسی کند و هر گونه مشکل یا تغییر غیرطبیعی را شناسایی نماید.9 در این معاینه، ممکن است قطرههای چشمی برای گشاد کردن مردمک چشم شما ریخته شود تا ساختارهای درونی چشم واضحتر دیده شوند.9
این روش معاینه با امکان تنظیم شدت و زاویه نور، به پزشک اجازه میدهد اندازه، شکل و محل کدورت عدسی را به دقت ببیند و علائم اولیه آب مروارید یا سایر بیماریهای چشم را که ممکن است بر دید شما تأثیر بگذارند، شناسایی کند.109
معاینه شبکیه (Retinal Exam)
در معاینه شبکیه نیز قطرههای گشادکننده مردمک استفاده میشود تا دید بهتری از ساختارهای داخلی چشم مانند عدسی، شبکیه و عصب بینایی به دست آید. پس از گشاد شدن مردمکها، پزشک با استفاده از ابزاری به نام افتالموسکوپ که دارای نور روشن و لنز بزرگنمایی است، این ساختارها را به دقت بررسی میکند.1112
اگرچه استفاده از قطره گشادکننده ممکن است باعث تاری دید و حساسیت بیشتر به نور شود، اما این مرحله برای تعیین شدت آب مروارید و ارزیابی کلی سلامت چشم اهمیت بالایی دارد. این معاینه به ویژه در تشخیص آب مرواریدهایی که در پشت عدسی تشکیل میشوند و میتوانند مشکلاتی مانند حساسیت به خیرگی و دشواری در خواندن ایجاد کنند (که به آنها آب مروارید زیرکپسولی خلفی گفته میشود) بسیار موثر است.13
تونومتری (آزمون فشار چشم)
تونومتری فشار داخل چشم یا فشار داخل چشمی را اندازهگیری میکند و به تشخیص گلوکوم، بیماریای که میتواند بینایی را مختل کند، کمک مینماید. گاهی آب مروارید میتواند باعث تغییراتی در چشم شود که به طور غیرمستقیم خطر ابتلا به گلوکوم را افزایش میدهد.14
انواع مختلفی از آزمایش تونومتری وجود دارد که ممکن است چشم پزشک از آنها استفاده کند؛ از جمله:
- تونومتری بدون تماس (پف هوا): در این روش، شما روبروی دستگاه نشسته و چانه خود را روی تکیهگاه قرار میدهید تا سر شما ثابت بماند. دستگاه یک پف سریع هوا به قرنیه میزند که باعث کمی صاف شدن آن میشود و نور منعکس شده میزان فشار داخل چشم را محاسبه میکند. این آزمون بیدرد است ولی ممکن است کمی شما را غافلگیر کند.
- تونومتری گلدمن اپلانیشن: دقیقترین روش اندازهگیری فشار چشم است که نیاز به قطره بیحسکننده دارد. پزشک نوک ابزاری به نام تونومتر را نزدیک چشم شما میآورد و فشار مورد نیاز برای صاف کردن قرنیه را اندازهگیری میکند. این روش سریع و بدون درد است.
- تونومتری دستی: برخی چشمپزشکان از ابزاری شبیه قلم استفاده میکنند که به طور مختصر به قرنیه تماس پیدا میکند و فوراً فشار چشم را ثبت میکند. مانند روش گلدمن، در این آزمون نیز قبل از اندازهگیری از قطرههای بیحسکننده استفاده میشود.
غربالگری برای شرایط مرتبط
اگرچه آب مروارید یکی از علل رایج تغییرات بینایی است، بیماریهای چشمی دیگری نیز میتوانند علائمی مشابه ایجاد کنند. بنابراین پزشکان ممکن است آزمایشهای اضافی برای بررسی و رد سایر بیماریهای چشمی انجام دهند که بر سلامت و عملکرد چشم تأثیر میگذارند. این بیماریها عبارتند از:
- دژنراسیون ماکولا: دژنراسیون ماکولای وابسته به سن (AMD) باعث تاری یا تغییر شکل دید مرکزی میشود و معمولاً بر دید کلی و وضوح دید تأثیر نمیگذارد. آزمایشی به نام توپوگرافی انسجام نوری میتواند به تشخیص این بیماری کمک کند.17
- گلوکوم: ممکن است فرد همزمان دچار گلوکوم و آب مروارید باشد، به همین دلیل پزشکان با استفاده از تونومتری به بررسی کاهش دید ناشی از گلوکوم میپردازند. گلوکوم معمولاً باعث کاهش تدریجی دید محیطی میشود.18
- رتینوپاتی دیابتی: بیماران دیابتی ممکن است دچار رتینوپاتی دیابتی شوند که باعث آسیب به رگهای خونی شبکیه و علائمی مانند تاری دید و مشاهده نقاط شناور در میدان دید میشود. معاینه با قطره گشادکننده مردمک به تشخیص یا رد این بیماری کمک میکند.19
خلاصه سریع
برای تشخیص آب مروارید، متخصصان مراقبت از چشم مانند اپتومتریستها و چشمپزشکان معمولاً سابقه پزشکی و علائم شما را بررسی میکنند تا خطر ابتلای شما را بسنجند. سپس از چندین آزمون شامل آزمون تیزبینی دید، معاینه اسلیت لامپ، معاینه چشم با مردمک گشاد شده و تونومتری برای تأیید تشخیص استفاده میکنند.
از آنجایی که بیماریهای چشمی دیگری نیز میتوانند علائمی مشابه آب مروارید داشته باشند، پزشک شما ممکن است آزمایشهای اضافی را برای رد این بیماریها انجام دهد تا تشخیص نهایی و درمان مناسبتر ارائه شود.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- American Optometric Association. Cataract.
- National Eye Institute. Cataracts.
- American Academy of Ophthalmology. Frequency of ocular examination.
- American Academy of Ophthalmology. What is an ophthalmologist vs. optometrist?.
- Nizami AA, Gurnani B, Gulani AC. Cataract. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2024.
- Health in Aging. Cataracts: Diagnosis and tests.
- American Academy of Ophthalmology. What are cataracts?.
- American Academy of Ophthalmology. Visual acuity.
- American Academy of Ophthalmology. What is a slit lamp?.
- Son KY, Ko J, Kim E, et al. Deep learning-based cataract detection and grading from slit-lamp and retro-illumination photographs: Model development and validation study. Ophthalmol Sci. 2022;2(2):100147. doi:10.1016/j.xops.2022.100147
- American Academy of Ophthalmology. What are dilating eye drops?.
- MedlinePlus. Ophthalmoscopy.
- Richardson RB, Ainsbury EA, Prescott CR, Lovicu FJ. Etiology of posterior subcapsular cataracts based on a review of risk factors including aging, diabetes, and ionizing radiation. Int J Radiat Biol. 2020;96(11):1339-1361. doi:10.1080/09553002.2020.1812759
- National Glaucoma Research. Glaucoma and cataracts.
- MedlinePlus. Tonometry.
- Bader J, Zeppieri M, Havens SJ. Tonometry. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2023.
- National Eye Institute. Age-related macular degeneration (AMD).
- American Optometric Association. Glaucoma.
- National Eye Institute. Diabetic retinopathy.
- https://www.health.com/how-do-you-know-if-you-have-cataracts-8787579
