سال‌هاست که به ما گفته می‌شود جویدن مداوم آدامس‌های حاوی شکر خطر پوسیدگی دندان را افزایش می‌دهد. با این حال، یک مطالعه جدید نشان داده است که در شرایطی خاص، آدامس شیرین ممکن است به‌طور موقت به کاهش فشار خون کمک کند؛ البته نه به دلیل خود آدامس، بلکه به‌دلیل تغییری که در شیمی بزاق دهان ایجاد می‌کند.

این یافته به معنای توصیه مصرف آدامس‌های شیرین برای درمان فشار خون نیست. پژوهشگران تأکید می‌کنند که این اثر تنها در شرایط خاص و در کنار مصرف مواد غذایی سرشار از نیترات مشاهده شده و نمی‌تواند جایگزین درمان‌های استاندارد فشار خون باشد.

چگونه آدامس شیرین اسیدیته دهان را تغییر می‌دهد؟

مطالعه‌ای که در سال ۲۰۲۶ منتشر شد، بررسی کرد که اسیدیته بزاق دهان چگونه بر توانایی بدن برای تبدیل نیترات غذایی به ترکیبات کاهنده فشار خون تأثیر می‌گذارد.

در این پژوهش، شرکت‌کنندگان ابتدا آب چغندر قرمز که سرشار از نیترات طبیعی است نوشیدند. سپس گروهی آدامس حاوی شکر و گروه دیگر آدامس بدون شکر جویدند.

نتایج نشان داد که جویدن آدامس شیرین، نسبت به آدامس بدون شکر، بزاق را اسیدی‌تر می‌کند. این تغییر محیط دهان باعث شد تبدیل نیترات به اکسید نیتریک با کارایی بیشتری انجام شود.

به بیان ساده، آدامس شیرین نقش اصلی را ایفا نمی‌کند، بلکه اسیدی‌تر شدن بزاق شرایط مناسب‌تری برای فعال شدن این مسیر زیستی فراهم می‌کند.

مسیر نیترات، نیتریت و اکسید نیتریک چیست؟

نیترات‌ها ترکیبات طبیعی حاوی نیتروژن و اکسیژن هستند که در بسیاری از سبزیجات یافت می‌شوند و برای سلامت قلب و عروق اهمیت دارند.

مهم‌ترین منابع غذایی نیترات عبارت‌اند از:

• چغندر قرمز
• اسفناج
• آروگولا
• کاهو
• کرفس
• برخی سبزیجات برگ سبز

پس از مصرف این مواد غذایی، حدود یک‌چهارم نیترات جذب‌شده وارد بزاق می‌شود. در سطح زبان، به‌ویژه در قسمت پشتی آن، باکتری‌های مفیدی زندگی می‌کنند که نیترات را به نیتریت تبدیل می‌کنند.

این مرحله بسیار مهم است، زیرا سلول‌های بدن انسان به‌تنهایی قادر به انجام این تبدیل نیستند و برای آن به باکتری‌های طبیعی دهان وابسته هستند.

پس از بلع، نیتریت در محیط اسیدی معده و همچنین در جریان خون به اکسید نیتریک تبدیل می‌شود. اکسید نیتریک یک مولکول بسیار مهم است که باعث شل شدن عضلات دیواره رگ‌های خونی می‌شود.

وقتی رگ‌ها گشادتر شوند:

• جریان خون راحت‌تر عبور می‌کند.
• مقاومت عروق کاهش می‌یابد.
• فشار خون تا حدی پایین می‌آید.

نتایج این مطالعه چه بود؟

در این پژوهش، افرادی که پس از نوشیدن آب چغندر آدامس شیرین جویدند، حدود ۴۵ درصد نیتریت بیشتری در بزاق داشتند.

همچنین میزان نیتریت موجود در خون آن‌ها نیز تقریباً ۲۵ درصد بیشتر از افرادی بود که آدامس بدون شکر مصرف کرده بودند.

مهم‌تر از همه اینکه فشار خون این افراد نیز اندکی کاهش یافت.

به‌طور متوسط:

• فشار خون سیستولی (عدد بالا) حدود ۳ میلی‌متر جیوه کاهش یافت.
• فشار خون دیاستولی (عدد پایین) حدود ۲ میلی‌متر جیوه کمتر شد.

البته این اثر موقتی بود و طی چند ساعت به‌تدریج از بین رفت.

آیا این یافته در زندگی روزمره کاربرد دارد؟

پژوهشگران تأکید کرده‌اند که هدف این مطالعه، بررسی درمان فشار خون نبوده است. در واقع، آن‌ها می‌خواستند بدانند اسیدی‌تر شدن بزاق دهان چگونه مسیر تبدیل نیترات به اکسید نیتریک را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

بنابراین، نتایج این مطالعه را نباید به این صورت تفسیر کرد که افراد مبتلا به فشار خون بالا باید آدامس شیرین بجوند.

آنچه واقعاً اهمیت دارد، عملکرد این مسیر زیستی است. هر عاملی که بتواند تبدیل نیترات غذایی به اکسید نیتریک را بهبود دهد، ممکن است در آینده به توسعه روش‌های جدید برای حمایت از سلامت قلب و عروق کمک کند.

آیا این اثر در درازمدت هم باقی می‌ماند؟

هنوز مشخص نیست که این کاهش فشار خون در صورت مصرف طولانی‌مدت نیز ادامه پیدا کند.

برخی مطالعات نشان داده‌اند مصرف روزانه آب چغندر به مدت حدود دو هفته، اسیدیته بزاق را کاهش می‌دهد. همچنین مصرف طولانی‌مدت نیترات ممکن است ترکیب باکتری‌های طبیعی دهان را تغییر دهد.

این تغییرات می‌توانند باعث شوند اثرات مشاهده‌شده در کوتاه‌مدت، در طولانی‌مدت تکرار نشوند.

به همین دلیل، پژوهشگران تأکید می‌کنند که هنوز برای توصیه چنین روشی به‌عنوان یک راهکار درمانی زود است و به مطالعات بیشتری نیاز وجود دارد.

میزان کاهش فشار خون چقدر اهمیت دارد؟

کاهش حدود ۳ میلی‌متر جیوه در فشار خون سیستولی و ۲ میلی‌متر جیوه در فشار خون دیاستولی از نظر علمی واقعی است، اما نسبتاً محدود محسوب می‌شود.

برای مقایسه، داروهای رایج کنترل فشار خون معمولاً فشار خون سیستولی را حدود ۵ تا ۱۰ میلی‌متر جیوه یا حتی بیشتر کاهش می‌دهند و اثر آن‌ها نیز ماندگارتر است.

بنابراین، آدامس شیرین نمی‌تواند جایگزین درمان دارویی یا اصلاح سبک زندگی باشد.

مهم‌ترین محدودیت این روش چیست؟

بزرگ‌ترین مشکل این روش، وجود شکر در آدامس است.

مصرف مداوم آدامس‌های شیرین می‌تواند خطرات زیر را افزایش دهد:

• پوسیدگی دندان
• آسیب به مینای دندان
• بیماری‌های لثه
• افزایش قند خون، به‌ویژه در افراد مبتلا به دیابت
• دریافت کالری اضافی در صورت مصرف مکرر

هر قطعه آدامس شیرین معمولاً حدود ۶ گرم شکر دارد و مصرف چندباره آن در طول روز می‌تواند مقدار قابل توجهی شکر وارد رژیم غذایی کند.

آیا این یافته کاربرد دیگری هم دارد؟

به گفته پژوهشگران، شاید مهم‌ترین کاربرد آینده این کشف نه در کنترل فشار خون، بلکه در بهبود عملکرد ورزشی باشد.

پیش از این نیز مطالعات متعددی نشان داده‌اند که نیترات موجود در چغندر و سبزیجات برگ سبز می‌تواند تحمل فعالیت بدنی، کارایی عضلات و عملکرد ورزشی را افزایش دهد.

اگر بتوان مسیر تولید اکسید نیتریک را به شکل مؤثرتری فعال کرد، احتمال دارد این اثرات نیز تقویت شوند؛ هرچند برای تأیید این موضوع به تحقیقات بیشتری نیاز است.

بهترین راه طبیعی برای افزایش اکسید نیتریک چیست؟

به جای اتکا به آدامس شیرین، می‌توان با انتخاب مواد غذایی مناسب و رعایت سبک زندگی سالم، تولید طبیعی اکسید نیتریک را تقویت کرد.

راهکارهای مؤثر عبارت‌اند از:

• مصرف منظم چغندر قرمز
• افزایش مصرف سبزیجات برگ سبز
• فعالیت بدنی منظم
• حفظ سلامت دهان و دندان
• پرهیز از مصرف بیش از حد دهان‌شویه‌های ضدباکتری، مگر با تجویز پزشک، زیرا ممکن است باکتری‌های مفید دهان را نیز از بین ببرند.
• رعایت رژیم غذایی سرشار از میوه، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل

این اقدامات علاوه بر کمک به سلامت عروق، فواید گسترده‌تری برای سلامت عمومی نیز دارند.

جمع‌بندی

مطالعه جدید نشان می‌دهد که جویدن آدامس حاوی شکر پس از مصرف مواد غذایی غنی از نیترات، مانند آب چغندر، می‌تواند با اسیدی‌تر کردن بزاق دهان، تولید اکسید نیتریک را افزایش داده و به کاهش موقتی فشار خون کمک کند.

با این حال، این اثر محدود، کوتاه‌مدت و وابسته به شرایط خاص مطالعه بوده است. پژوهشگران تأکید می‌کنند که مصرف آدامس شیرین به هیچ عنوان به‌عنوان روشی برای کنترل فشار خون توصیه نمی‌شود، زیرا خطر پوسیدگی دندان و افزایش دریافت قند از مزایای احتمالی آن بیشتر است. بهترین راه برای حفظ فشار خون سالم همچنان رعایت رژیم غذایی متعادل، فعالیت بدنی منظم، کنترل وزن، محدود کردن مصرف نمک و پیروی از توصیه‌های پزشک است.

سؤالات متداول

آیا جویدن آدامس شیرین فشار خون را درمان می‌کند؟

خیر. کاهش فشار خون مشاهده‌شده در این مطالعه اندک و موقتی بود و آدامس شیرین نمی‌تواند جایگزین دارو یا درمان‌های استاندارد شود.

چرا آب چغندر در این پژوهش استفاده شد؟

چغندر یکی از غنی‌ترین منابع طبیعی نیترات است و برای فعال شدن مسیر تولید اکسید نیتریک در بدن، گزینه مناسبی برای چنین مطالعاتی محسوب می‌شود.

آیا آدامس بدون شکر همین اثر را دارد؟

در این مطالعه، آدامس بدون شکر باعث اسیدی شدن بزاق به اندازه آدامس شیرین نشد و در نتیجه اثر کمتری بر تولید اکسید نیتریک و کاهش فشار خون داشت.

آیا بهتر است برای کاهش فشار خون آدامس شیرین بجویم؟

خیر. پژوهشگران چنین توصیه‌ای نمی‌کنند. مصرف منظم سبزیجات غنی از نیترات، رعایت رژیم غذایی سالم، کاهش مصرف نمک، ورزش منظم و پیگیری درمان پزشکی، راهکارهای مؤثرتر و ایمن‌تری برای کنترل فشار خون هستند.