خوشبینی سمی (Toxic Positivity) یک مشکل روانشناختی واقعی است که شامل خوشبینی بیش از حد در تمام موقعیتها میشود. این پدیده معمولاً ناشی از اجتناب عاطفی است؛ یعنی تمایل به کنار زدن یا به حداقل رساندن تمام استرسهای درونی. این حالت، تعمیم افراطی یک سیستم باور شاد و خوشبینانه برای همه موقعیتهاست.
چرا برخی افراد بیش از حد خوشبین میشوند؟
خوشبینی به خودی خود صفت بدی نیست؛ تحقیقات نشان میدهد که تفکر مثبت با مزایای سلامتی مانند کاهش اضطراب و نگرانی، سیستم ایمنی قویتر و حتی طول عمر بیشتر مرتبط است¹²³. مشکل زمانی ایجاد میشود که جنبههایی از روانشناسی مثبتگرا به افراط کشیده میشوند و احساسات منفی به طور مداوم نادیده گرفته و شناسایی نمیشوند.
به طور کلی، افرادی که به طور مداوم بیش از حد مثبت هستند، ممکن است مستعد اجتناب عاطفی باشند. این یک استراتژی مقابلهای است که شامل کنار زدن یا به حداقل رساندن استرسهای درونی است⁴. دلیل این رفتار میتواند ناشی از “تحمل پایین پریشانی” (low distress tolerance) باشد که به معنای ناتوانی در “نشستن با” ناراحتی و ناخوشایندی است.
چگونه بفهمیم خوشبینی شما سمی شده است؟
برخی احساسات و رفتارها ممکن است نشاندهنده سمی بودن نگاه به طور کلی مثبت شما باشند:
- سرکوب احساسات منفی خود: احساس میکنید نیاز دارید احساسات منفی خود را سرکوب کنید⁵.
- ناراحتی از احساسات دیگران: در مواجهه با ابراز غم، اضطراب، خشم یا ترس دیگران احساس ناراحتی میکنید.
- اولویت دادن به راهحل بر همدلی: اگر کسی برای درد دل پیش شما میآید، تمایل دارید به جای حضور و گوش دادن همدلانه، فوراً مشاوره دهید یا مشکل را حل کنید⁶.
- عبارات کلیشهای: اگر مکرراً از عباراتی مانند “همه چیز خوب خواهد شد”، “میتوانست بدتر باشد”، یا “به جنبه روشن نگاه کن” استفاده میکنید (بهویژه زمانی که خودتان با احساسات منفی در تقلا هستید)، ممکن است از احساسات واقعی اجتناب کنید⁶.
- نادیده گرفتن واقعیتهای سخت: ترویج پیامهای خوشبینی در مواجهه با تراژدیها یا شرایط وخیم (مانند بیماری، از دست دادن شغل، یا بیعدالتی نژادی) میتواند حس ناامیدی و یأس واقعی افراد درگیر را انکار کند و آنها را منزوی سازد⁴.
واکنش طرف مقابل: به نحوه پاسخگویی فرد به نصیحت یا تلاش شما برای حل مسئله توجه کنید؛ اگر عصبانی، تحریکپذیر یا ناامید به نظر میرسند، خوشبینی مصرانه شما ممکن است نقش داشته باشد. کودکان ممکن است گریه کنند یا رفتار نامناسب از خود نشان دهند، و بزرگسالان ممکن است با نگاه کردن به جای دیگر، تغییر موضوع، یا قطع کردن مکالمه به صورت غیرکلامی واکنش نشان دهند.
تأثیرات منفی خوشبینی بیش از حد
نگرش منحصراً مثبت شما میتواند پیامدهای منفی جدی، هم برای روابط شما و هم برای سلامت روان خودتان، داشته باشد:
- روابط سطحی: افراد ممکن است از داشتن مکالمات معنادار با شما اجتناب کنند و روابط شما میتواند سطحی شود. اگر هیچکس احساسات واقعی خود را به اشتراک نگذارد، رابطه رشد نخواهد کرد⁶. به دلیل خوشبینی محکم شما، ممکن است احساس کنید دیگران شما را درک نمیکنند یا حتی منزوی شدهاید.
- کاهش تابآوری و سلامت روان ضعیف: مطالعات، خوشبینی افراطی را با تابآوری پایینتر، مشکل در مدیریت احساسات، مشکلات سلامت جسمی و روانی ضعیف، و سایر مسائل مرتبط دانستهاند⁷.
- افزایش استرس: اگر به طور مزمن احساسات واقعی خود را نادیده بگیرید، بدون شک استرس شما افزایش مییابد و مشکلات سلامت روان نیز بیشتر خواهند شد⁶.
چگونه خوشبینی مصرانه خود را تعدیل کنیم؟
اگر مشکوک هستید که نگاه مثبت ثابت شما به قلمروی سمی منحرف شده است، متخصصان پیشنهاد میکنند تعادل بهتری بین اصالت و خوشبینی برقرار کنید:
- پذیرش تمام احساسات: هنگامی که یک اتفاق ناخوشایند پیش میآید، سعی کنید به تمام احساسات خود، حتی احساسات منفی، فکر کنید. خوشبینی به معنای نادیده گرفتن یا انکار مسائل منفی نیست؛ بلکه به معنای پذیرش آنها ضمن داشتن اعتماد به نفس برای غلبه بر آنها است⁴.
- گوش دادن فعال و همدلانه: وقتی افراد احساسات خود را با شما در میان میگذارند، بهترین رویکرد این است که گوش دهید و سعی کنید آنها را درک کنید، به جای اینکه فوراً راهحل ارائه دهید. از قضاوت احساسات منفی یا برخورد با آنها به عنوان چیزی که باید “رفع” شود، خودداری کنید⁶.
- پرسیدن سؤالات باز: اگر در پیدا کردن کلمات برای تسکین عزیزان خود مشکل دارید، سؤالات باز در مورد احساس آنها بپرسید و پاسخشان را تکرار کنید، مثلاً: “به نظر میرسد که احساس پریشانی میکنی. با توجه به تمام چیزهایی که از سر میگذرانی، این منطقی است.”
- اجتناب از خوشبینی کورکورانه: از خوشبینی کلی دوری کنید و بپذیرید که گاهی اوقات عیبی ندارد که شاد نباشیم. میتوانید از عباراتی مانند “اشکالی ندارد که الان همه چیز مرتب نباشد” یا “گاهی اوقات زندگی واقعاً ناعادلانه است و اشکالی ندارد که ناراحت باشی” استفاده کنید. این جملات بر اهمیت همدلی بر شادمانی و حمایت اصیل و غیرقضاوتی تأکید میکنند. این امر به شما کمک میکند تا از تله خوشبینی سمی دوری کرده و در عین حال مراقبت و دلسوزی واقعی نشان دهید.
- Eagleson C, Hayes S, Mathews A, Perman G, Hirsch CR. The power of positive thinking: pathological worry is reduced by thought replacement in generalized anxiety disorder. Behav Res Ther. 2016;78:13-18. doi:10.1016/j.brat.2015.12.017
- Shankar P, Dinesh P, Preetha S. Impact of positive thoughts on immunity. Indian J Forensic Med Toxicol. 2020;14(4):5364-5371. doi:10.37506/ijfmt.v14i4.12462
- Buigues C, Queralt A, De Velasco JA, et al. Psycho-social factors in patients with cardiovascular disease attending a family-centred prevention and rehabilitation programme: EUROACTION model in Spain. Life (Basel). 2021;11(2):89. doi:10.3390/life11020089
- Penn Arts & Sciences: Positive Psychology Center. Frequently asked questions.
- Musgrave G, Gross SA, Klein M. The dark side of optimism: musical dreams, belief, and gambling. Musicae Scientiae. 2024;28(4):634-648. doi:10.1177/10298649241230673
- https://www.health.com/toxic-positivity-signs-11695254
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
