ارتباط آلرژی با بیماری‌های تیروئید؛ چه می‌دانیم؟

آلرژی بینی و بیماری‌های تیروئید در نگاه اول دو مشکل کاملاً متفاوت به نظر می‌رسند؛ یکی بیشتر با عطسه، آبریزش بینی و گرفتگی بینی شناخته می‌شود و دیگری با تغییر عملکرد غده تیروئید. با این حال، هر دو با فعالیت سیستم ایمنی ارتباط دارند و پژوهش‌ها از وجود ارتباط میان رینیت آلرژیک و برخی بیماری‌های خودایمنی تیروئید خبر می‌دهند.

این ارتباط به این معنا نیست که هر فرد مبتلا به آلرژی حتماً دچار بیماری تیروئید می‌شود یا اینکه آلرژی مستقیماً علت بیماری تیروئید است. با این حال، در افرادی که عوامل خطر بیماری‌های خودایمنی تیروئید را دارند، توجه به عملکرد تیروئید می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند.

رینیت آلرژیک چه علائمی دارد؟

«تب یونجه» یا رینیت آلرژیک زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی به موادی مانند گرده گیاهان، کپک یا مایت‌های گردوغبار واکنش نشان دهد.

علائم معمول آن عبارت‌اند از:

عطسه‌های مکرر
آبریزش یا گرفتگی بینی
ترشح پشت حلق
سرفه
سردرد یا احساس فشار در ناحیه سینوس‌ها
اشک‌ریزش و خارش چشم‌ها

بیشتر مواد حساسیت‌زا از طریق بینی استنشاق می‌شوند یا با مخاط چشم تماس پیدا می‌کنند؛ به همین دلیل علائم نیز عمدتاً در همین نواحی دیده می‌شوند.

رینیت آلرژیک را می‌توان به دو الگوی اصلی تقسیم کرد:

آلرژی فصلی: در زمان‌هایی از سال که میزان برخی مواد حساسیت‌زا، به‌ویژه گرده گیاهان، افزایش پیدا می‌کند، علائم تشدید می‌شوند.

آلرژی دائمی: علائم در طول سال وجود دارند و معمولاً با موادی مانند مایت‌های گردوغبار یا برخی آلرژن‌های محیطی مرتبط هستند.

آلرژی بینی چه ارتباطی با بیماری تیروئید دارد؟

بخشی از شواهد موجود نشان می‌دهد که میان رینیت آلرژیک و بیماری‌های خودایمنی تیروئید یا AITD ارتباط آماری وجود دارد.

در یکی از مطالعات انجام‌شده در سال ۲۰۱۵، حدود ۲۰۰۰ فرد مبتلا به رینیت آلرژیک بررسی شدند. بیش از ۱۶ درصد آنها به تیروئیدیت هاشیموتو مبتلا بودند؛ بیماری‌ای خودایمنی که از مهم‌ترین علل کم‌کاری تیروئید محسوب می‌شود. در همان گزارش، شیوع هاشیموتو در جمعیت عمومی حدود ۱.۵ درصد ذکر شده بود.

این اختلاف قابل توجه است، اما باید در تفسیر آن احتیاط کرد. چنین یافته‌ای وجود یک ارتباط را نشان می‌دهد و به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که رینیت آلرژیک باعث هاشیموتو می‌شود.

ارتباط با بیماری گریوز

ارتباط مشابهی میان رینیت آلرژیک و بیماری گریوز نیز گزارش شده است. گریوز یک بیماری خودایمنی است که می‌تواند موجب پرکاری تیروئید شود و در بسیاری از موارد پرکاری تیروئید نقش دارد.

همچنین رینیت آلرژیک ممکن است در کنار سایر بیماری‌های مرتبط با سیستم ایمنی، از جمله موارد زیر، دیده شود:

اگزما
آسم
برخی بیماری‌های خودایمنی
برخی انواع آلرژی غذایی

از سوی دیگر، احتمال ارتباط میان بیماری‌های خودایمنی تیروئید و برخی از این اختلالات نیز مطرح شده است.

چرا ممکن است این دو بیماری با یکدیگر مرتبط باشند؟

علت دقیق این ارتباط هنوز مشخص نیست. هم آلرژی و هم بیماری‌های خودایمنی با تنظیم و پاسخ سیستم ایمنی ارتباط دارند، اما مسیرهای ایمنی در این دو وضعیت یکسان نیستند.

در آلرژی، سیستم ایمنی نسبت به موادی که معمولاً برای بدن بی‌خطر هستند واکنش بیش‌ازحد نشان می‌دهد. در بیماری‌های خودایمنی تیروئید، مانند هاشیموتو و گریوز، سیستم ایمنی علیه اجزای بدن خود فرد واکنش نشان می‌دهد.

بنابراین، نباید این دو وضعیت را یک بیماری یا حتی دو شکل از یک اختلال دانست. آنچه در مطالعات دیده شده، بیشتر به همراهی یا ارتباط آماری میان آنها مربوط است و مکانیسم دقیق آن همچنان موضوع پژوهش است.

چه زمانی بررسی تیروئید اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؟

صرف ابتلا به آلرژی بینی به این معنا نیست که همه افراد باید آزمایش تیروئید انجام دهند. با این حال، اگر فرد علاوه بر رینیت آلرژیک، عوامل خطر بیماری‌های خودایمنی تیروئید را داشته باشد، ارزیابی عملکرد تیروئید می‌تواند منطقی‌تر باشد.

مهم‌ترین عوامل خطر ذکرشده عبارت‌اند از:

سابقه خانوادگی بیماری‌های خودایمنی تیروئید
ابتلا به یک بیماری خودایمنی دیگر، مانند آرتریت روماتوئید
دیابت نوع ۱
وجود علائم یا یافته‌های بالینی مشکوک به اختلال عملکرد تیروئید

نوع آزمایش و ضرورت انجام آن باید بر اساس علائم، سابقه پزشکی و ارزیابی پزشک تعیین شود؛ بنابراین ارتباط میان آلرژی و بیماری تیروئید به معنای انجام خودسرانه مجموعه‌ای از آزمایش‌های تیروئیدی نیست.

داروهای آلرژی در افراد مبتلا به بیماری تیروئید

یکی از نکات مهم برای افراد مبتلا به بیماری تیروئید، انتخاب داروی مناسب برای کنترل علائم آلرژی است.

برخی افراد برای رینیت آلرژیک از آنتی‌هیستامین‌ها یا داروهای ضداحتقان بدون نسخه استفاده می‌کنند. بعضی از فرآورده‌های ضداحتقان در برچسب خود درباره مصرف در افراد مبتلا به بیماری تیروئید هشدار می‌دهند.

علت این مسئله تا حدی به عوارض دارویی مربوط می‌شود. برای مثال، در فردی که سطح هورمون‌های تیروئیدی بالاست، برخی داروهای ضداحتقان می‌توانند احتمال بروز علائمی مانند لرزش، تپش قلب یا احساس عصبی بودن را افزایش دهند.

از سوی دیگر، اثر خواب‌آور برخی آنتی‌هیستامین‌ها ممکن است در افرادی که سطح هورمون‌های تیروئیدی پایینی دارند، بیشتر مورد توجه قرار گیرد.

البته اگر بیماری تیروئید به‌خوبی کنترل شده باشد، احتمال بروز برخی از این مشکلات ممکن است کمتر باشد؛ با این حال، انتخاب دارو همچنان باید بر اساس شرایط فردی و سایر داروهای مصرفی انجام شود.

آیا همه داروهای آلرژی برای بیماران تیروئیدی مشکل‌ساز هستند؟

خیر. همه داروهای مورد استفاده برای رینیت آلرژیک محدودیت یکسانی ندارند.

برای مثال، برخی درمان‌های موضعی بینی مانند کرومولین سدیم و داروهایی از گروه مهارکننده‌های گیرنده لوکوترین مانند مونته‌لوکاست به‌طور معمول تداخل شناخته‌شده‌ای با داروهای تیروئیدی ندارند.

با این حال، «نداشتن تداخل شناخته‌شده» به معنای مناسب بودن دارو برای همه افراد نیست. انتخاب درمان باید بر اساس نوع و شدت آلرژی، بیماری‌های همراه و داروهای مصرفی انجام شود.

داروهای تیروئید و علائم شبیه آلرژی

لووتیروکسین، که برای درمان کم‌کاری تیروئید و بیماری هاشیموتو استفاده می‌شود، معمولاً ارتباط مستقیمی با داروهای آلرژی ندارد.

با این حال، برخی افراد ممکن است نسبت به مواد غیرفعال موجود در یک فرآورده دارویی حساسیت یا عدم تحمل داشته باشند. در چنین شرایطی، علائم ایجادشده ممکن است با برخی علائم آلرژیک اشتباه گرفته شوند.

در بیماری گریوز نیز داروهای ضدتیروئید معمولاً تداخل شناخته‌شده‌ای با داروهای رایج آلرژی ندارند؛ با این وجود، پزشک باید از تمام داروهای مصرفی بیمار، از جمله داروهای بدون نسخه و مکمل‌ها، اطلاع داشته باشد.

نکته مهم: اگر هم‌زمان تحت نظر متخصص غدد و متخصص آلرژی یا گوش، حلق و بینی هستید، فهرست کامل داروها، مکمل‌ها و درمان‌های خود را در اختیار هر دو پزشک قرار دهید. این کار احتمال تداخل یا تکرار غیرضروری درمان‌ها را کاهش می‌دهد.

اگر هم آلرژی دارید و هم بیماری خودایمنی تیروئید

مدیریت هم‌زمان دو بیماری به کنترل عوامل محرک آلرژی و پیگیری مناسب بیماری تیروئید نیاز دارد.

برخی پژوهش‌ها احتمال می‌دهند که واکنش‌های آلرژیک و التهاب مرتبط با آنها بتوانند در برخی افراد بر بیماری‌های خودایمنی تأثیر بگذارند؛ با این حال، شواهد موجود برای اینکه آلرژی را علت مستقیم بیماری خودایمنی تیروئید بدانیم کافی نیست.

بنابراین، رویکرد عملی این است که کنترل هر دو وضعیت به‌صورت جداگانه اما هماهنگ دنبال شود.

راه‌های کاهش تماس با مواد حساسیت‌زا

اگر عامل آلرژی مشخص باشد، کاهش مواجهه با آن می‌تواند به کنترل علائم کمک کند. توصیه‌های رایج عبارت‌اند از:

در روزهایی که میزان گرده گیاهان بالاست، پنجره‌های خانه و خودرو را بسته نگه دارید و در صورت نیاز از تهویه مناسب یا کولر استفاده کنید.
هنگام حضور در فضای باز، به‌ویژه در فصل‌های پرگرده، استفاده از عینک یا عینک آفتابی می‌تواند تماس گرده با چشم‌ها را کاهش دهد.
برای افرادی که به مایت‌های گردوغبار حساس هستند، استفاده از روکش‌های مخصوص و ضدنفوذ برای تشک و بالش می‌تواند میزان مواجهه را کاهش دهد.
در محیط‌های مستعد رشد کپک، رطوبت را کنترل کنید؛ استفاده از دستگاه رطوبت‌گیر در برخی فضاها می‌تواند مفید باشد.
پس از تماس با حیوانات، پیش از لمس صورت و چشم‌ها دست‌ها را بشویید.
از سایر محرک‌های شناخته‌شده مانند دود سیگار، برخی مواد شوینده و دود اگزوز خودرو دوری کنید.

آیا باید برای آلرژی، تیروئید را هم بررسی کرد؟

رابطه میان رینیت آلرژیک و بیماری‌های خودایمنی تیروئید، یافته‌ای قابل توجه است، اما نباید آن را بیش از حد تفسیر کرد.

اگر فرد فقط علائم آلرژی فصلی دارد و هیچ عامل خطر یا نشانه‌ای از بیماری تیروئید ندارد، وجود آلرژی به‌تنهایی به معنای ابتلا به بیماری تیروئید نیست. در مقابل، وجود سابقه خانوادگی بیماری خودایمنی تیروئید، بیماری خودایمنی دیگر یا علائم مشکوک می‌تواند دلیل قوی‌تری برای ارزیابی پزشکی باشد.

همچنین بسیاری از علائم بیماری‌های تیروئید غیراختصاصی هستند. تغییرات وزن، خستگی، تغییر ضربان قلب، اختلال تحمل گرما یا سرما و تغییرات خواب می‌توانند علل مختلفی داشته باشند و نباید صرفاً بر اساس وجود آلرژی به بیماری تیروئید نسبت داده شوند.

پرسش‌های متداول

آیا آلرژی باعث کم‌کاری تیروئید می‌شود؟

شواهد موجود بیشتر از وجود ارتباط میان رینیت آلرژیک و بیماری‌های خودایمنی تیروئید مانند هاشیموتو خبر می‌دهند، اما این ارتباط به معنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست. نمی‌توان گفت که آلرژی به‌تنهایی باعث کم‌کاری تیروئید می‌شود.

آیا افراد مبتلا به هاشیموتو بیشتر دچار آلرژی می‌شوند؟

برخی پژوهش‌ها وجود هم‌زمانی میان بیماری‌های خودایمنی تیروئید و اختلالات آلرژیک را گزارش کرده‌اند، اما این موضوع به معنای آن نیست که هر فرد مبتلا به هاشیموتو الزاماً آلرژی خواهد داشت.

آیا داروهای ضدحساسیت برای بیماران تیروئیدی بی‌خطر هستند؟

بسته به نوع دارو، وضعیت عملکرد تیروئید و سایر داروهای مصرفی، شرایط متفاوت است. به‌خصوص برخی داروهای ضداحتقان ممکن است در افراد مبتلا به پرکاری تیروئید باعث تشدید برخی عوارض مانند لرزش یا عصبی بودن شوند. بنابراین بهتر است پیش از مصرف منظم داروهای بدون نسخه، بیماری تیروئید خود را به داروساز یا پزشک اطلاع دهید.

آیا آلرژی می‌تواند بیماری خودایمنی تیروئید را تشدید کند؟

احتمال تأثیر برخی فرآیندهای ایمنی مرتبط با آلرژی بر بیماری‌های خودایمنی مطرح شده است، اما شواهد فعلی برای نتیجه‌گیری قطعی درباره اینکه آلرژی مستقیماً باعث تشدید بیماری تیروئید می‌شود کافی نیست.

جمع‌بندی

رینیت آلرژیک و بیماری‌های خودایمنی تیروئید از نظر نوع اختلال یکسان نیستند، اما هر دو با عملکرد سیستم ایمنی ارتباط دارند و مطالعات، همراهی میان آنها را گزارش کرده‌اند.

این یافته برای همه افراد مبتلا به آلرژی به معنای نیاز به آزمایش تیروئید نیست. سابقه خانوادگی بیماری خودایمنی تیروئید، ابتلا به سایر بیماری‌های خودایمنی یا وجود علائم مشکوک، اهمیت ارزیابی تیروئید را بیشتر می‌کند.

از طرف دیگر، در صورت ابتلا هم‌زمان به آلرژی و بیماری تیروئید، انتخاب دارو باید با توجه به عملکرد تیروئید و سایر درمان‌های فرد انجام شود؛ به‌ویژه در مورد داروهای ضداحتقان که ممکن است در برخی بیماران عوارض بیشتری ایجاد کنند.

در نهایت، بهترین رویکرد این است که آلرژی و بیماری تیروئید را دو مسئله مرتبط اما مستقل در نظر بگیریم: محرک‌های آلرژی تا حد امکان کنترل شوند، درمان تیروئید طبق نظر پزشک ادامه پیدا کند و هر دو وضعیت با اطلاع کامل پزشکان از داروها و بیماری‌های همراه مدیریت شوند.