حساسیت به سولفیت، یا به عبارت دقیقتر، حساسیت نسبت به سولفیتها، واکنشی غیرطبیعی به سولفیتهایی است که بهطور طبیعی در برخی غذاها یافت میشوند و همچنین به عنوان نگهدارندهها و افزودنیها در برخی محصولات استفاده میشوند. بیشتر واکنشهای ناشی از سولفیتها را میتوان با آنتیهیستامینهای بدون نسخه درمان کرد؛ اما در موارد نادر، ممکن است برای درمان حمله آسم از آلبوترول استفاده شود یا برای درمان آنافیلاکسی نیاز به اپینفرین باشد.
سولفیتها به عنوان ترکیبات شیمیایی هم بهصورت طبیعی در برخی مواد غذایی وجود دارند و هم به شکل صنعتی برای استفاده در نگهداری غذا یا تقویت طعم تولید میشوند. حتی در برخی داروهای تزریقی نیز از سولفیتها به عنوان نگهدارنده استفاده میشود که این موضوع اهمیت شناخت حساسیت به این ترکیبات را بیشتر میکند.
غذاها و داروهای حاوی سولفیت
واکنش به سولفیتها با آلرژی به سولفا تفاوت دارد و این دو حساسیت کاملاً از نظر ساختاری و مکانیسم ایمنی متفاوت هستند. آلرژی به سولفا مربوط به سولفونامیدها (داروهای سولفا) است، در حالی که واکنش به سولفیتها به ترکیبات سولفیتی موجود در غذاهایی مانند شراب و ملاس مربوط میشود و این دو هیچ ارتباطی به هم ندارند.1
سولفیتها ترکیباتی شیمیایی هستند که هم به صورت طبیعی در برخی مواد غذایی وجود دارند و هم به طور مصنوعی تولید شده و به عنوان نگهدارنده یا تقویتکننده طعم در صنایع غذایی به کار میروند. این ترکیبات حتی در داروهای تزریقی نیز به عنوان نگهدارنده استفاده میشوند که میتواند برای افراد حساس به سولفیتها مشکلساز باشد.2
Illustration by Joshua Seong. © Verywell, 2018.
سولفیتها چیستند؟
افزایش واکنشهای حساسیتی به سولفیتها باعث شد سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) در سال ۱۹۸۶ استفاده از آنها در میوهها و سبزیجات تازه را ممنوع کند. امروزه تولیدکنندگان مواد غذایی موظفاند در برچسب محصولات خود اعلام کنند که اگر میزان سولفیتها در محصولشان بیش از ۱۰ قسمت در میلیون (ppm) باشد، این موضوع را به اطلاع مصرفکننده برسانند.3
مواد غذایی که بیش از ۱۰۰ قسمت در میلیون سولفیت دارند عبارتند از: آبلیمو (غیر یخزده)، آبلیمو ترش (غیر یخزده)، میوههای خشک به جز کشمشهای تیره و آلو خشک، آب انگور (انواع سفید، سفید گازدار، صورتی گازدار و قرمز گازدار)، ملاس، پیازهای ترشی، کلم ترش و آب آن، و شراب.2 این میزان بالا از سولفیت میتواند در افراد حساس علائم جدی ایجاد کند و باید از مصرف آنها خودداری کرد.
مواد غذایی با میزان متوسط سولفیت
غذاهایی که بین ۵۰ تا ۹۹ قسمت در میلیون سولفیت دارند شامل سیبزمینی خشک شده، تاپینگهای میوه، سسها و گریویها، گیلاسهای ماراشینو و سرکه شراب هستند.2 این مواد غذایی ممکن است برای افرادی که حساسیت متوسط به سولفیت دارند، مشکلزا باشند و باید دقت بیشتری در مصرف آنها داشت.
مواد غذایی که ممکن است بین ۱۰ تا ۴۹ قسمت در میلیون سولفیت داشته باشند عبارتند از: دیپ آووکادو یا گواکاموله، انواع پنیر، نوشیدنیهای سیب و سرکه سیب، صدفهای کنسرو شده یا در شیشه، سوپ صدف، نوشیدنیهای الکلی مانند کوریدال، شربت ذرت، مخلوطهای کیک ذرت یا مافین، نشاسته ذرت، سبزیجات خشک، قارچ تازه، هومینی، آبمیوهها و نوشابههای وارداتی، مرباها و ژلههای وارداتی، سوسیسها و گوشتهای وارداتی، شربت افرا، پکتین، فلفلهای ترشی، ترشیها و چاشنیها، سیبزمینی منجمد و میگو تازه.2
داروهای تزریقی حاوی سولفیت
برخی از داروهای تزریقی که حاوی سولفیت هستند شامل آمیکاسین، آرامین (متارامینول)، سلستون (بتامتازون)، کمپازین (پروکلرپرازین)، دکادرون (دگزامتازون)، دمرول (مپریدین)، گارامایسین (جنتامایسین)، ایزوپرل (ایزوپروترنول)، لوووِد (نوراپینفرین)، نووکائین (پروکائین)، پرومتازین هیدروکلراید و توبرامایسین میشوند.2 اپینفرین (آدرنالین) نیز یکی از این داروهاست که به عنوان دارویی نجاتبخش برای آنافیلاکسی محسوب میشود و حتی اگر فرمولاسیون بدون سولفیت آن موجود نباشد، استفاده از آن منع ندارد.
اپینفرین یکی از مهمترین داروها در شرایط اورژانسی آنافیلاکسی است و به سرعت میتواند علائم شدید را معکوس کند. با این وجود، در مواردی که بیمار حساسیت به سولفیت دارد، در صورت عدم وجود فرمولاسیون بدون سولفیت، استفاده از اپینفرین ضروری و بدون منع است، زیرا جان بیمار در خطر است.
نامهای دیگر سولفیتها
سولفیتها به شکلهای مختلفی در محصولات غذایی به عنوان افزودنی وجود دارند که از جمله آنها میتوان به سدیم سولفیت، سدیم بیسولفیت، سدیم متابیسولفیت، پتاسیم بیسولفیت، پتاسیم متابیسولفیت و دیاکسید گوگرد اشاره کرد.2 افرادی که حساسیت به سولفیت دارند باید برچسب مواد غذایی را برای شناسایی این ترکیبات به دقت بررسی کنند.
شناخت نامهای مختلف سولفیتها به مصرفکنندگان کمک میکند تا از مواجهه ناخواسته با این ترکیبات پرهیز کنند و بتوانند غذاها و محصولات ایمنتری را انتخاب نمایند. حساسیت به هر یک از این ترکیبات ممکن است علائم مشابه ایجاد کند و توجه به لیست مواد تشکیلدهنده ضروری است.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
تقریباً ۴ درصد از جمعیت ایالات متحده نسبت به سولفیتها حساسیت دارند.1 این حساسیت میتواند در هر کسی رخ دهد، اما بیشتر در افراد مبتلا به آسم مشاهده میشود که بین ۳ تا ۱۰ درصد آنها ممکن است تحت تأثیر قرار گیرند.4 افراد مبتلا به آسم کنترل نشده، بیشترین خطر را برای تشدید علائم پس از مواجهه با سولفیتها دارند.
علاوه بر این، افرادی که دچار سایر آلرژیهای غذایی هستند ممکن است خطر حساسیت به سولفیتها در آنها بالاتر باشد.5 بنابراین شناخت وضعیت پزشکی فرد و سابقه آلرژیها در تشخیص و پیشگیری از مشکلات احتمالی نقش مهمی دارد.
علائم حساسیت به سولفیت
آلرژی واقعی شامل واکنش سیستم ایمنی است که توسط آزادسازی یک آنتیبادی به نام ایمونوگلوبولین E (IgE) مشخص میشود. این آزادسازی باعث شروع واکنشی میشود که بدن با هورمون هیستامین و مواد التهابی دیگر پر میشود و علائم آلرژی ظاهر میشوند.6
اما حساسیت به سولفیتها معمولاً بر پایه مکانیزم IgE نیست و علائم آن بیشتر مربوط به دستگاه تنفسی است که شبیه علائم آسم مانند خسخس سینه، تنگی قفسه سینه، سرفه، تنگی نفس، آبریزش یا گرفتگی بینی میباشد.7 این علائم میتوانند بسیار شبیه به آلرژی غذایی واقعی باشند و تفکیک آنها دشوار است.
واکنشهای جدی و نادر
اگرچه حساسیت به سولفیتها واکنشهای آنفیلاکسی IgE-محور نیست، اما به ندرت میتواند باعث واکنشهای جدی و تهدیدکننده حیات شود که تشخیص آنها از آنافیلاکسی IgE-محور دشوار است. این واکنشها یا آنافیلاکسی نیستند، یا توسط عوامل دیگری غیر از سولفیتها ایجاد شدهاند.8
به همین دلیل در مواجهه با علائم شدید ناشی از سولفیتها، باید فوراً مراقبتهای پزشکی اورژانسی دریافت شود تا از بروز عوارض خطرناک مانند شوک، کما، نارسایی قلبی یا تنفسی و حتی مرگ جلوگیری شود.9
چه زمانی باید با اورژانس تماس گرفت؟
آنافیلاکسی نیازمند مراقبتهای فوری اورژانسی است. علائم معمولاً ظرف ۳۰ دقیقه پس از مصرف ماده محرک ظاهر میشوند و میتوانند شامل سرخی پوست، تپش قلب سریع، خسخس، کهیر، سرگیجه، ناراحتی معده و مشکل در بلعیدن باشند.8
عدم درمان به موقع این وضعیت میتواند عواقب بسیار جدی داشته باشد، بنابراین در صورت بروز چنین علائمی، تماس سریع با اورژانس حیاتی است و تاخیر میتواند باعث تشدید شرایط و خطر مرگ شود.9
تشخیص
حساسیت به سولفیت در تستهای معمول آلرژی پوستی و خونی قابل شناسایی نیست. برای رد یا تأیید این حساسیت، آلرژیشناس ممکن است آزمایش چالش دهانی انجام دهد که در آن مقادیر افزایشی سولفیتها خورانده میشود و عملکرد ریه، ضربان قلب و فشار خون تحت نظر قرار میگیرد. کاهش قابل توجه عملکرد ریه تأیید کننده تشخیص است.10
این آزمایش باید تحت نظارت پزشکی انجام شود تا در صورت بروز آنافیلاکسی، درمان اورژانسی سریعاً ارائه شود. در صورتی که سابقه بالینی قوی باشد، ممکن است انجام چالش دهانی منتفی شود و توصیه به پرهیز کامل شود.
گزینههای درمانی
اگر به حساسیت به سولفیت مبتلا شدهاید، بهترین درمان پرهیز کامل از غذاها و داروهای حاوی سولفیت است. خواندن دقیق برچسب محصولات به شما کمک میکند تا از مواجهه ناخواسته جلوگیری کنید.
در صورت مواجهه تصادفی، درمان بسته به شدت حساسیت شما متفاوت است و معمولاً شامل موارد زیر میشود:6
- آنتیهیستامینها: داروهایی که بدون نسخه یا با نسخه در دسترس هستند و اثرات هیستامین را مسدود میکنند، مانند آلاگرا (فکسوفنادین)، کلاری تین (لوراتادین) و زیرتک (سیتریزین).
- استنشاقکنندههای نجات: داروهایی موسوم به برونکودیلاتور که حاوی آلبوترول است و راههای هوایی را باز کرده و علائم آسم را تسکین میدهد.
- کورتیکواستروئیدها: داروهایی که التهاب را سریع کاهش میدهند و معمولاً دوره کوتاهی از پردنیزون برای موارد شدید استفاده میشود.
- سدیم کرومولین: دارویی خوراکی به صورت کپسول که میتواند در کاهش علائم آسم شدید ناشی از سولفیتها مفید باشد.
- اپینفرین (آدرنالین): هورمونی مصنوعی که با خود تزریق اپیپن تجویز میشود و برای افراد در معرض خطر آنافیلاکسی جهت معکوس کردن سریع علائم به کار میرود.
مدیریت بیماری
شناسایی محرکها: با پزشک یا آلرژیشناس مشورت کنید تا محرکهای خاص خود را شناسایی کرده و برنامه مدیریتی شخصیسازی شدهای تدوین کنید.
بررسی برچسب مواد: لیست مواد تشکیلدهنده روی تمام غذاها و نوشیدنیها را با دقت بررسی کنید تا موارد حاوی سولفیت را بشناسید و از آنها اجتناب کنید.
نکات مهم در مدیریت حساسیت به سولفیت
- اطلاعرسانی حساسیت: هنگام غذا خوردن بیرون، حساسیت خود به سولفیت را به کارکنان رستوران اطلاع دهید و درباره مواد به کار رفته در غذا سوال کنید.
- همراه داشتن آنتیهیستامین: همیشه یک آنتیهیستامین برای مقابله با واکنشهای خفیف همراه خود داشته باشید.
- دریافت کمک اورژانسی: اگر علائم واکنش به سولفیت، به ویژه مشکلات تنفسی شدید، ظاهر شد، فوراً به مراکز درمانی مراجعه کنید.
خلاصه نکات کلیدی
برخی افراد نسبت به سولفیتهای موجود در برخی غذاها و داروها حساسیت دارند که میتواند باعث علائم شبیه آسم شود و در موارد نادر، واکنشهای شدید و تهدیدکننده حیات ایجاد کند که تشخیص آنها از آنافیلاکسی دشوار است.
برای افراد حساس به سولفیت، مهمترین اقدام اجتناب از مصرف غذاها و داروهای حاوی این ترکیبات است. قانون ایالات متحده الزام کرده است که تولیدکنندگان مواد غذایی در برچسب محصولات خود اعلام کنند که آیا سولفیت وجود دارد یا خیر.
در صورت مواجهه تصادفی با سولفیتها، درمان میتواند شامل استفاده از آنتیهیستامینها، کورتیکواستروئیدها، استنشاقکنندههای نجات یا اپینفرین باشد تا علائم تسکین یابند و از بروز عوارض جدی جلوگیری شود.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Giles A, Foushee J, Lantz E, Gumina G. Sulfonamide allergies. Pharmacy (Basel). 2019;7(3):132. doi:10.3390/pharmacy7030132
- U.S. Food and Drug Administration. Appendix: FDA guide to foods and drugs with sulfites.
- U.S. Food and Drug Administration. CFR - Code of Federal Regulations Title 21.
- Lien KW, Hsieh DPH, Huang HY, Wu CH, Ni SP, Ling MP. Food safety risk assessment for estimating dietary intake of sulfites in the Taiwanese population. Toxicol Rep. 2016;3:544–51. doi:10.1016/j.toxrep.2016.06.003
- Bahna SL, Burkhardt JG. The dilemma of allergy to food additives. Allergy Asthma Proc. 2018;39(1):3-8. doi:10.2500/aap.2018.39.4092
- American Academy of Allergy, Asthma & Immunology. Allergic reactions.
- Silva D, Carolino F, Pereira AM, Santos N, Coimbra A, Placido JL. Sulfite hypersensitivity – retrospective study in a food allergy unit. Clin Transl Allergy. 2015 Mar 30;5(Suppl 3):P65. doi:10.1186/2045-7022-5-S3-P65
- Australasian Society of Clinical Immunology and Allergy. Sulfite Sensitivity.
- Fischer D, Van der Leek TK, Ellis AK, Kim H. Anaphylaxis. Allergy Asthma Clin Immunol. 2018;14(Suppl 2):54. doi:10.1186/s13223-018-0283-4
- Australasian Society of Immunologist and Allergists. Sulfite sensitivity.
- https://www.verywellhealth.com/sulfite-allergy-82911
Additional Reading
- Sampson HA, Aceves S, Bock SA, et al. Food allergy: a practice parameter update-2014. J Allergy Clin Immunol. 2014;134(5):1016-25.e43. doi:10.1016/j.jaci.2014.05.013
- U.S. Food & Drug Administration. Guidance for industry: food labeling guide. PDF available for download.
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
