اندومتریوز: علائم، علل و بهترین روش‌های درمانی

آندومتریوز یک بیماری مزمن و پیشرونده است که در آن سلول‌های شبیه به بافت پوشاننده داخلی رحم یا آندومتر، در خارج از این عضو شروع به رشد می‌کنند. این بافت نابجا معمولاً در حفره لگن و روی اندام‌هایی مانند تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ و بافت‌های نگهدارنده رحم رشد می‌کند، اما می‌تواند در سایر نقاط بدن نیز مشاهده شود.

این سلول‌های آندومتریوز، درست مانند بافت داخل رحم، به پیام‌های هورمونی ترشح‌شده از تخمدان‌ها پاسخ می‌دهند. در نتیجه، این بافت نابجا نیز هر ماه هم‌زمان با چرخه قاعدگی ضخیم شده و پس از قطع جریان خونریزی می‌کند، اما راهی برای خروج از بدن ندارد. با گذشت زمان، این خونریزی‌های داخلی و تجمع بافت می‌تواند منجر به ایجاد التهاب شدید، تشکیل بافت‌های اسکار و زخم در اندام‌ها شود و حتی باعث چسبیدن اندام‌های داخلی به یکدیگر شود که به آن چسبندگی (Adhesion) می‌گویند. آندومتریوز بیماری بسیار دردناکی است و می‌تواند به‌طور جدی بر توانایی باروری تأثیر بگذارد. همچنین می‌تواند مشارکت کامل فرد در فعالیت‌های روزمره مانند تحصیل، کار و فعالیت‌های ورزشی را مختل کند و کیفیت زندگی را کاهش دهد.

آمارها نشان می‌دهد که این بیماری شیوع قابل توجهی دارد؛ به عنوان مثال، از هر ۱۰ تا ۱۲ زن ایرانی یک نفر ممکن است در طول زندگی خود به این عارضه مبتلا شود. این بیماری اغلب تا زمان یائسگی یا پس از آن ادامه پیدا می‌کند و در حال حاضر هیچ درمان قطعی برای ریشه‌کنی آن وجود ندارد. با این حال، روش‌های درمانی بسیار مؤثر و متنوعی برای کنترل و تسکین علائم آزاردهنده این بیماری در دسترس متخصصان و بیماران قرار دارد.

علائم آندومتریوز چیست؟

تجربه علائم آندومتریوز از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت است و شدت علائم لزوماً با میزان پیشرفت و گستردگی بیماری ارتباط مستقیمی ندارد. بلکه محل قرارگیری توده‌های آندومتریوز تعیین‌کننده اصلی نوع و شدت علائم خواهد بود. شایع‌ترین علائمی که زنان مبتلا به آندومتریوز تجربه می‌کنند عبارتند از:

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

دردهای مزمن لگنی و شکمی: فرد معمولاً دردهای شدیدی در ناحیه شکم یا لگن را هم قبل و هم در طول دوره قاعدگی خود احساس می‌کند.
- درد ممکن است هنگام یا بعد از برقراری رابطه زناشویی یا هنگام دفع ادرار و مدفوع نیز بروز کند.
این دردها ممکن است تا قسمت‌های ران یا ساق پا نیز گسترش پیدا کنند و اغلب با گذشت زمان به تدریج بدتر می‌شوند.
- در برخی از زنان، این دردها به‌قدری شدید و ناتوان‌کننده است که آنها را از شرکت در کلاس‌های درسی، محل کار یا فعالیت‌های ورزشی باز می‌دارد.
خونریزی‌های غیرعادی قاعدگی: دوره‌های قاعدگی معمولاً سنگین‌تر از حد معمول هستند و ممکن است با دفع لخته‌های خونی بزرگ همراه شوند.
- خونریزی طولانی‌تر از حد طبیعی یا شروع لکه‌بینی و خونریزی قبل از آغاز دوره اصلی قاعدگی نیز می‌تواند از نشانه‌های آندومتریوز باشد.
مشکلات ادراری و گوارشی: ممکن است خونریزی‌هایی از مثانه یا روده مشاهده شود، یا فرد تغییراتی در دفع ادرار و اجابت مزاج خود، مانند نیاز مکرر به دفع ادرار، تجربه کند.
احساس نفخ شدید: این نفخ ممکن است با درد همراه باشد یا به‌تنهایی رخ دهد و به دلیل التهاب در حفره لگن ایجاد می‌شود.
خستگی مفرط: احساس کوفتگی و خستگی شدید و غیرقابل توضیح، به‌ویژه در زمان نزدیک شدن و حین دوره قاعدگی، یکی از علائم شایع است.
مشکلات روانی مرتبط با درد: تجربه اضطراب، افسردگی یا تحریک‌پذیری که به‌طور مستقیم با درد مزمن و غیرقابل تحمل آندومتریوز در ارتباط است.
مشکل در باردار شدن (ناباروری): این بیماری یکی از دلایل اصلی ناباروری در زنان است که مراجعه به متخصص را ضروری می‌سازد.

البته باید توجه داشت که لزوماً همه افرادی که به آندومتریوز مبتلا هستند، این علائم را تجربه نمی‌کنند و درصدی از زنان ممکن است کاملاً بدون علامت باشند.

چه چیزی باعث آندومتریوز می‌شود؟

با وجود تحقیقات گسترده، علت دقیق بروز آندومتریوز هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است. با این حال، چندین نظریه مطرح شده و برخی عوامل خطر وجود دارند که احتمال ابتلای زنان به این بیماری را افزایش می‌دهند. یکی از نظریه‌های اصلی عبارت است از:

قاعدگی رتروگراد (برگشت‌دهنده): در این حالت، به‌جای اینکه تمام خون و بافت قاعدگی از طریق واژن از بدن خارج شود، مقداری از آن به‌سمت عقب، از طریق لوله‌های فالوپ، به داخل حفره لگن جریان می‌یابد.
- این خون برگشتی می‌تواند حاوی سلول‌های آندومتر باشد که در خارج از رحم، روی سطوح اندام‌های لگنی می‌چسبند و شروع به رشد می‌کنند و بافت آندومتریوز را تشکیل می‌دهند.
متاپلازی (تغییر بافت): این پدیده زمانی رخ می‌دهد که بافت‌های نرمال لگن، تحت تأثیر عوامل ناشناخته‌ای، به‌طور مستقیم به بافت آندومتریوز تبدیل می‌شوند.
سابقه خانوادگی: اگر یکی از بستگان درجه یک یک زن (مانند مادر یا خواهر) به آندومتریوز مبتلا باشد، احتمال ابتلای او بین ۷ تا ۱۰ برابر بیشتر از سایر زنان خواهد بود.
اختلال در سیستم ایمنی: ضعف یا مشکل در عملکرد سیستم ایمنی بدن می‌تواند باعث شود که بدن نتواند سلول‌های آندومتر را که در خارج از رحم رشد کرده‌اند، شناسایی و از بین ببرد.

سایر عوامل احتمالی که به بروز یا پیشرفت آندومتریوز کمک می‌کنند، عبارت‌اند از:

تجربه دوره‌های قاعدگی بسیار طولانی و خونریزی‌های سنگین و شدید.
داشتن چرخه‌های قاعدگی کوتاه یا تکرر دوره‌ها.
شروع اولین قاعدگی (منارک) در سنین پایین، معمولاً قبل از ۱۱ سالگی.
به تأخیر انداختن اولین بارداری تا سنین بالاتر.
وزن پایین بدن یا شاخص توده بدنی (BMI) پایین.
مصرف الکل و نوشیدنی‌های الکلی.

آندومتریوز چگونه تشخیص داده می‌شود؟

متأسفانه، آندومتریوز اغلب به‌اشتباه نادیده گرفته می‌شود یا با سایر دردهای لگنی اشتباه گرفته می‌شود و ممکن است چندین سال طول بکشد تا تشخیص قطعی صورت گیرد؛ به‌طوری‌که میانگین زمان تشخیص در برخی کشورها حدود هفت سال گزارش شده است. بسیاری از زنان تنها زمانی متوجه ابتلای خود به این بیماری می‌شوند که به‌دلیل ناباروری به پزشک مراجعه می‌کنند یا هنگام انجام یک عمل جراحی دیگر، به‌طور تصادفی این بافت‌ها کشف می‌شوند. برای تشخیص، پزشک متخصص ابتدا در مورد علائم و سوابق چرخه‌های قاعدگی فرد سؤال می‌کند.

تنها راه قطعی برای تأیید آندومتریوز، انجام عمل لاپاراسکوپی است که نوعی جراحی کم‌تهاجمی به شمار می‌آید. در این روش، پزشکان می‌توانند به‌طور مستقیم داخل شکم و لگن را بررسی کرده و توده‌های آندومتریوز را جستجو کنند. همچنین، برای تأیید نهایی، پزشک اقدام به گرفتن بیوپسی می‌کند که در آن نمونه کوچکی از بافت مشکوک برای بررسی‌های پاتولوژی به آزمایشگاه ارسال می‌شود. با این حال، تحقیقات و دانش فزاینده‌ای وجود دارد که نشان می‌دهد انجام سونوگرافی‌های تخصصی و دقیق توسط متخصصان مجرب می‌تواند در بسیاری از موارد (اگرچه نه در همه موارد) به تشخیص قابل اعتماد این بیماری کمک کند و نیاز به لاپاراسکوپی را کاهش دهد.

آندومتریوز بسته به میزان گستردگی و شدت بیماری، به چهار مرحله یا درجه مختلف طبقه‌بندی می‌شود:

مرحله I (خفیف): در این درجه، نقاط کوچکی از بافت آندومتریوز به‌صورت پراکنده در داخل حفره لگن مشاهده می‌شود.
مرحله II و III (متوسط): بیماری شیوع بیشتری پیدا کرده و بافت‌های آندومتریوز علاوه بر لگن، در تخمدان‌ها و سایر قسمت‌های لگن نیز دیده می‌شوند. در این مراحل ممکن است بافت اسکار و چسبندگی‌های قابل توجهی نیز ایجاد شده باشد.
مرحله IV (شدید): این مرحله پیشرفته‌ترین شکل بیماری است که در آن، بیماری به بیشتر اندام‌های واقع در حفره لگنی سرایت کرده و چسبندگی‌های وسیع و کیست‌های بزرگ آندومتریوز (آندومتریوما) شکل گرفته است.

چه زمانی باید به پزشکم مراجعه کنم؟

اگر علائم ذکرشده را تجربه می‌کنید یا به هر دلیلی مشکوک به آندومتریوز هستید، باید در اسرع وقت برای ارزیابی علائم خود با پزشک عمومی یا متخصص زنان صحبت کنید. ابزارهایی مانند ابزار ارزیابی و آگاهی آندومتریوز (RATE) برای کمک به خود و متخصصان سلامتتان در شناسایی و ارزیابی زودهنگام علائم مرتبط با آندومتریوز ایجاد شده‌اند. استفاده از این ابزارها و مشورت به‌موقع می‌تواند به دستیابی به تشخیص سریع‌تر و آغاز درمان مؤثرتر کمک شایانی کند.

آندومتریوز چگونه درمان می‌شود؟

در صورت تشخیص آندومتریوز، مراقبت‌های شما توسط یک متخصص زنان یا فوق تخصص در این زمینه مدیریت خواهد شد. درمان آندومتریوز معمولاً شامل ترکیبی از داروها، مداخلات جراحی و درمان‌های تکمیلی مانند فیزیوتراپی کف لگن و مشاوره روان‌شناسی است. طرح درمان کاملاً بر اساس عوامل فردی تعیین می‌شود که عبارت‌اند از:

نوع و شدت علائم آزاردهنده شما.
میزان و مرحله پیشرفت بیماری آندومتریوز.
تصمیم شما در مورد تمایل به بارداری در آینده.

دارو درمانی:

درمان‌های دارویی آندومتریوز عمدتاً شامل درمان‌های مبتنی بر هورمون مانند قرص‌های ضدبارداری خوراکی، ایمپلنت‌های هورمونی، یا استفاده از دستگاه داخل رحمی (IUD) آزادکننده پروژستین است.
این درمان‌های هورمونی می‌توانند درد را تا حد زیادی کاهش داده و رشد سلول‌های آندومتر نابجا را کُند کنند.
توجه داشته باشید که درمان‌های هورمونی تنها تا زمانی مؤثر خواهند بود که مصرف شوند، بنابراین پس از قطع دارو، احتمال عود مجدد آندومتریوز وجود دارد.
همچنین، داروهای تسکین‌دهنده درد مانند داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) برای کنترل دردهای حاد و مزمن تجویز می‌شوند.

جراحی:

هدف اصلی از درمان جراحی، برداشتن و حذف هرچه بیشتر بافت آندومتریوز از حفره لگن است.
گزینه‌های مختلفی برای جراحی وجود دارد که شایع‌ترین آن جراحی لاپاراسکوپی است. در این روش، برش‌های کوچکی در شکم ایجاد می‌شود تا امکان بررسی و برداشتن دقیق بافت‌های آندومتر فراهم شود.
درمان جراحی ممکن است با دارو درمانی ترکیب شود تا نتایج بهتری حاصل شود.
در موارد بسیار شدید و مقاوم به درمان و زمانی که سایر گزینه‌ها بی‌نتیجه بوده‌اند، ممکن است عمل هیسترکتومی برای برداشتن کامل رحم به بیمار پیشنهاد شود.

درمان‌های تکمیلی و کمکی:

فیزیوتراپیست متخصص در کف لگن می‌تواند به مدیریت مشکلاتی مانند درد ناشی از اسپاسم عضلات لگن، و همچنین مشکلات مثانه و روده کمک کند.
روانشناس بالینی یا متخصص مدیریت درد می‌تواند به شما در یادگیری استراتژی‌های مقابله با درد مزمن و تأثیرات روانی آن کمک کند.

باید توجه داشت که حتی با درمان کامل و موفقیت‌آمیز آندومتریوز، ممکن است درد به‌طور کامل از بین نرود و همچنین احتمال عود بیماری وجود دارد. بنابراین، ضروری است که حتماً با پزشک خود در مورد مزایا و معایب هر طرح درمانی به‌طور کامل صحبت کنید. اگر با آندومتریوز زندگی می‌کنید، مراقبت از سلامت عمومی خود از اهمیت بالایی برخوردار است؛ اطمینان حاصل کنید که خواب کافی دارید، به‌طور منظم ورزش می‌کنید و میزان استرس خود را تا حد ممکن کاهش می‌دهید.

در نهایت، اگرچه اکثر زنان مبتلا به آندومتریوز بدون کمک پزشکی باردار می‌شوند، اما تقریباً از هر ۳ زن یک نفر با مشکل ناباروری یا کاهش قدرت باروری مواجه است. خوشبختانه، روش‌های کمک باروری مانند لقاح آزمایشگاهی (IVF) می‌توانند به بسیاری از این زنان برای دستیابی به بارداری کمک کنند.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: