انتخاب روش درمان سرطان دهانه رحم به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ مهمترین آنها مرحله بیماری، وضعیت سلامت عمومی و تمایل فرد به حفظ قدرت باروری و امکان بارداری در آینده است.
در مراحل اولیه، جراحی بهتنهایی میتواند در بسیاری از موارد درمان مؤثری باشد؛ بهطوریکه بیش از ۹۰ درصد سرطانهای دهانه رحم در مراحل اولیه با جراحی بهتنهایی قابل درمان هستند. در مراحل پیشرفتهتر، معمولاً از ترکیبی از پرتودرمانی، شیمیدرمانی و درمانهای دارویی استفاده میشود.
در این مقاله، روشهای اصلی درمان سرطان دهانه رحم و کاربرد هرکدام را بررسی میکنیم.
۱. جراحی؛ یکی از روشهای اصلی درمان در مراحل اولیه
جراحی یکی از رایجترین روشهای درمان سرطان دهانه رحم، بهویژه در مراحل اولیه بیماری است.
بر اساس دادههای گزارششده، نزدیک به ۵۷ درصد افراد مبتلا به سرطان دهانه رحم در سطح جهان تحت جراحی قرار میگیرند. در مراحل پیشرفتهتر، ممکن است جراحی در کنار شیمیدرمانی، پرتودرمانی یا سایر روشهای درمانی استفاده شود.
نوع جراحی از روشهای محدود و کمتهاجمی تا جراحیهای گسترده لگنی متفاوت است و بر اساس مرحله سرطان و شرایط فرد انتخاب میشود.
بیوپسی مخروطی (Cone Biopsy)
در این روش که با نام کونیزاسیون نیز شناخته میشود، پزشک قطعهای مخروطیشکل از بافت دهانه رحم را با استفاده از تیغ جراحی خارج میکند.
این روش معمولاً در اتاق عمل و تحت بیهوشی عمومی انجام میشود و میتواند برای برخی موارد سرطان دهانه رحم در مراحل اولیه کاربرد داشته باشد.
هیسترکتومی (Hysterectomy)
هیسترکتومی به معنای برداشتن رحم است و در برخی موارد برای درمان سرطان دهانه رحم، بهویژه در افرادی که قصد بارداری در آینده ندارند، استفاده میشود.
این جراحی میتواند از طریق برش شکمی یا روش لاپاراسکوپی انجام شود. در روش لاپاراسکوپی، جراح از برشهای کوچک برای دسترسی به ناحیه جراحی استفاده میکند.
انواع اصلی هیسترکتومی عبارتاند از:
- هیسترکتومی کامل: رحم و دهانه رحم برداشته میشوند، اما تخمدانها و لولههای فالوپ باقی میمانند.
- هیسترکتومی رادیکال: رحم، دهانه رحم، بخشی از واژن و بافتهای اطراف برداشته میشوند. بسته به شرایط و وسعت جراحی، ممکن است تخمدانها و لولههای فالوپ نیز خارج شوند.
انتخاب نوع جراحی به مرحله سرطان، سن، وضعیت سلامت عمومی و تمایل فرد به بارداری در آینده بستگی دارد.
نکته مهم این است که پس از برداشتن رحم، امکان حمل بارداری وجود ندارد؛ اما اگر تخمدانها حفظ شده باشند، ممکن است همچنان تخمک تولید کنند.
تراکلکتومی (Trachelectomy)
تراکلکتومی رادیکال یا سرویککتومی رادیکال، روشی است که در آن دهانه رحم و بافتهای اطراف آن برداشته میشوند، اما رحم حفظ میشود.
این روش برای برخی افراد مبتلا به سرطان دهانه رحم در مراحل اولیه که تمایل به بارداری در آینده دارند، میتواند گزینه مناسبی باشد.
در بارداریهای بعدی، پزشک ممکن است با استفاده از بخیه مخصوص، دهانه رحم را بسته نگه دارد تا امکان ادامه بارداری فراهم شود.
البته حفظ رحم به معنای تضمین باروری یا بارداری موفق نیست و انتخاب این روش به ویژگیهای تومور و شرایط بالینی فرد بستگی دارد.
اکستیرپاسیون کامل لگن (Total Pelvic Exenteration)
این جراحی یکی از گستردهترین و تهاجمیترین روشهای جراحی است و معمولاً برای سرطان دهانه رحم پیشرفته یا موارد عود بیماری که به درمانهای قبلی پاسخ ندادهاند، در نظر گرفته میشود.
در این عمل ممکن است اندامها و بافتهای مختلف لگن، از جمله موارد زیر برداشته شوند:
- دهانه رحم و واژن
- تخمدانها
- بخش انتهایی روده بزرگ
- راستروده
- مثانه
- غدد لنفاوی مجاور
پس از جراحی، برای خروج ادرار و مدفوع از بدن، مسیرهای جدیدی ایجاد میشود که به آنها استوما گفته میشود. مواد دفعی از طریق این مسیرها وارد کیسههای مخصوص پزشکی میشوند.

۲. پرتودرمانی (Radiation Therapy)
بیش از نیمی از افراد مبتلا به سرطان دهانه رحم در طول درمان خود پرتودرمانی دریافت میکنند.
پرتودرمانی معمولاً در برخی مراحل اولیهتر، از جمله مرحله 1A2 به بعد، و همچنین در مراحل پیشرفتهتر کاربرد دارد. این روش اغلب همراه با سایر درمانها، بهویژه شیمیدرمانی، استفاده میشود.
دو روش اصلی پرتودرمانی عبارتاند از:
پرتودرمانی خارجی (External Beam Radiation Therapy)
در این روش، دستگاهی خارج از بدن پرتوهای پرانرژی را به ناحیه سرطانی هدایت میکند.
یکی از تکنیکهای مورد استفاده، پرتودرمانی با شدت تعدیلشده (IMRT) است. این روش امکان تنظیم شدت پرتو در نواحی مختلف را فراهم میکند و میتواند آسیب به بافتهای سالم اطراف را کاهش دهد.
براکیتراپی یا پرتودرمانی داخلی (Brachytherapy)
در این روش، مواد رادیواکتیو در داخل یا نزدیکی دهانه رحم قرار داده میشوند تا پرتو مستقیماً به ناحیه هدف برسد.
در بسیاری از بیمارانی که به پرتودرمانی نیاز دارند، از ترکیب پرتودرمانی خارجی و براکیتراپی استفاده میشود.
پرتودرمانی میتواند بر باروری و توانایی بارداری در آینده تأثیر منفی بگذارد؛ بنابراین، افرادی که قصد حفظ باروری دارند باید پیش از شروع درمان درباره گزینههای احتمالی با تیم درمان مشورت کنند.
۳. شیمیدرمانی (Chemotherapy)
شیمیدرمانی از داروهایی استفاده میکند که سلولهای در حال تکثیر سریع، از جمله سلولهای سرطانی، را هدف قرار میدهند.
این روش برای برخی موارد سرطان دهانه رحم در مراحل 1B و 2A و همچنین مراحل پیشرفتهتر کاربرد دارد.
نوع داروی شیمیدرمانی بر اساس ویژگیهای سرطان، شرایط جسمی بیمار و پاسخ احتمالی به درمان انتخاب میشود.
شیمیپرتودرمانی (Chemoradiation)
یکی از کاربردهای مهم شیمیدرمانی، ترکیب آن با پرتودرمانی است که به آن شیمیپرتودرمانی گفته میشود.
در این روش، بیمار شیمیدرمانی و پرتودرمانی خارجی را بهصورت همزمان دریافت میکند و در برخی موارد، براکیتراپی نیز در ادامه درمان انجام میشود.
ترکیب این دو روش میتواند اثربخشی درمان را در برخی مراحل سرطان دهانه رحم افزایش دهد.
۴. درمان هدفمند (Targeted Therapy)
درمانهای هدفمند از داروهایی استفاده میکنند که مولکولها یا مسیرهای زیستی مشخصی را در سلولهای سرطانی هدف قرار میدهند. هدف این درمانها، مهار رشد، کاهش تکثیر یا از بین بردن سلولهای سرطانی است.
این داروها بیشتر در درمان سرطانهای پیشرفته دهانه رحم کاربرد دارند و اغلب در کنار شیمیدرمانی یا سایر روشهای درمانی تجویز میشوند.
انتخاب درمان هدفمند به ویژگیهای زیستی تومور وابسته است. به همین دلیل، ممکن است نمونهای از سلولهای سرطانی بررسی شود تا مشخص شود کدام داروها احتمالاً برای بیمار مؤثرتر هستند.
این داروها بسته به نوعشان به شکل قرص، تزریق یا انفوزیون وریدی تجویز میشوند.
۵. ایمونوتراپی (Immunotherapy)
ایمونوتراپی با استفاده از داروهایی به سیستم ایمنی کمک میکند سلولهای سرطانی را بهتر شناسایی کرده و با آنها مقابله کند.
یکی از داروهای مورد استفاده در برخی موارد سرطان دهانه رحم، پمبرولیزوماب (Pembrolizumab) با نام تجاری کیترودا (Keytruda) است.
این دارو ممکن است در موارد تهاجمیتر یا سرطانهایی که به خارج از ناحیه لگن گسترش یافتهاند، مورد استفاده قرار گیرد.
در مقاله به کاربرد آن در مراحل 2B، 3، 4A و 4B اشاره شده است؛ بااینحال، تجویز ایمونوتراپی صرفاً بر اساس مرحله سرطان انجام نمیشود.
یکی از عوامل مهم در انتخاب پمبرولیزوماب، وجود نشانگر زیستی PD-L1 در تومور است. بنابراین، بررسی ویژگیهای مولکولی و نشانگرهای زیستی سرطان برای تصمیمگیری درباره این درمان اهمیت دارد.
ایمونوتراپی ممکن است در ترکیب با شیمیدرمانی، پرتودرمانی یا سایر روشهای درمانی استفاده شود.
درمان سرطان دهانه رحم در دوران بارداری
سرطان دهانه رحم در دوران بارداری نسبتاً نادر است؛ اما تشخیص آن در این دوره میتواند انتخاب روش درمان را پیچیدهتر کند.
بسیاری از روشهای درمانی متداول ممکن است در دوران بارداری قابل استفاده نباشند یا خطراتی برای جنین ایجاد کنند.
برنامه درمانی باید با توجه به عوامل زیر بهصورت فردی تنظیم شود:
- نوع و مرحله سرطان
- سن بارداری و زمان باقیمانده تا زایمان
- وضعیت سلامت مادر و جنین
- تمایل مادر درباره ادامه بارداری
- فوریت شروع درمان سرطان
در چنین شرایطی، تصمیمگیری باید با مشارکت متخصصان سرطانشناسی زنان، طب مادر و جنین و سایر اعضای تیم درمان انجام شود.
پیش از شروع درمان، چه سؤالاتی از پزشک بپرسیم؟
انتخاب روش درمان سرطان دهانه رحم یک تصمیم کاملاً فردمحور است. علاوه بر مرحله بیماری و وضعیت سلامت عمومی، تمایل به حفظ باروری و پیامدهای احتمالی درمان نیز باید در نظر گرفته شوند.
پیش از تصمیمگیری، بهتر است درباره موارد زیر با پزشک صحبت کنید:
- درمان پیشنهادی چه تأثیری بر باروری آینده یا توانایی حمل بارداری خواهد داشت؟
- پیشآگهی بیماری من چیست و این درمان چه تأثیری بر آن دارد؟
- چه عوارض جانبی کوتاهمدت و بلندمدتی ممکن است تجربه کنم؟
- اگر درمان پیشنهادی را انجام ندهم، چه خطراتی وجود دارد؟
- چه گزینههای درمانی جایگزینی برای شرایط من وجود دارد؟
جمعبندی
درمان سرطان دهانه رحم بر اساس مرحله بیماری، ویژگیهای تومور، وضعیت سلامت فرد و تمایل او به حفظ باروری انتخاب میشود.
- در مراحل اولیه، جراحی ممکن است بهتنهایی برای درمان کافی باشد.
- در مراحل پیشرفتهتر، پرتودرمانی و شیمیدرمانی، بهتنهایی یا بهصورت ترکیبی، کاربرد دارند.
- درمان هدفمند و ایمونوتراپی در برخی موارد پیشرفته و بر اساس ویژگیهای زیستی تومور مورد استفاده قرار میگیرند.
- در افرادی که قصد بارداری در آینده دارند، روشهایی مانند تراکلکتومی ممکن است امکان حفظ رحم را فراهم کنند.
نکته کلیدی: تشخیص زودهنگام سرطان دهانه رحم و انتخاب درمان متناسب با ویژگیهای فردی، نقش مهمی در مدیریت بیماری دارد. همچنین، اگر حفظ باروری برای بیمار اهمیت دارد، این موضوع باید پیش از آغاز درمان و نه پس از آن، با تیم پزشکی مطرح شود.
- National Cancer Institute. Cervical cancer treatment.
- Allanson ER, Zafar SN, Anakwenze CP, Schmeler KM, Trimble EL, Grover S. The global burden of cervical cancer requiring surgery: database estimates. Infect Agent Cancer.2024 Feb 26;19(1):5. doi:10.1186/s13027-023-00562-3
- Memorial Sloan Kettering Cancer Center. Cervical cancer surgery.
- American Cancer Society. Treatment options for cervical cancer, by stage.
- Wang S, Yang X, Gao Z, et al. The risk of radiation-associated second cancer in patients with cervical cancer following radiotherapy from 1975 to 2019. Oncologist. 2025 Nov 11;30(11):oyaf334. doi:10.1093/oncolo/oyaf334
- American Cancer Society. Targeted drug therapy for cervical cancer.
- National Cancer Institute. Cervical cancer treatment during pregnancy.
- https://www.verywellhealth.com/how-cervical-cancer-is-treated-12207673
