علل و عوامل خطر سرطان رحم

سرطان رحم زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های موجود در رحم، که یک اندام توخالی در دستگاه تولیدمثل زنان برای رشد جنین در دوران بارداری است، دچار جهش شده و به‌طور کنترل‌نشده‌ای رشد می‌کنند. این جهش‌های سلولی معمولاً در لایه داخلی رحم به نام آندومتر آغاز می‌شوند، که مسئول پذیرش تخم بارور شده در دوران بارداری است.

اکثر موارد سرطان رحم در آندومتر شروع می‌شوند، به همین دلیل این بیماری اغلب به‌عنوان «سرطان آندومتر» نیز شناخته می‌شود که یکی از شایع‌ترین سرطان‌های دستگاه تولیدمثلی زنان محسوب می‌گردد.

عدم تعادل هورمونی

برخی از تحقیقات نشان می‌دهند که هورمون‌ها و جهش‌های ژنی ممکن است در ایجاد سرطان رحم نقش داشته باشند، اگرچه هنوز نیاز به پژوهش‌های بیشتری برای درک دقیق این ارتباط وجود دارد. فرض بر این است که ناهماهنگی در سطوح هورمون‌های جنسی می‌تواند زمینه‌ساز رشد غیرطبیعی سلول‌های رحم گردد.

سلول‌های آندومتر دارای گیرنده‌هایی برای هورمون‌های جنسی مانند استروژن و پروژسترون هستند و این هورمون‌ها نقش کلیدی در رشد این سلول‌ها دارند. اگر این رشد به‌شکل غیرقابل کنترل ادامه یابد، ممکن است منجر به بروز سرطان شود، چرا که تنظیم طبیعی تقسیم سلولی به‌هم می‌ریزد.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

بسیاری از عوامل خطر مرتبط با سرطان رحم به سطوح هورمون‌ها در بدن مربوط می‌شوند. در بیشتر موارد، افزایش سطوح استروژن در بدن با بروز سرطان رحم ارتباط دارد، هرچند هنوز رابطه علت و معلولی قطعی بین این موارد مشخص نشده است.

جهش‌های ژنی

سرطان زمانی ایجاد می‌شود که سلول‌ها بدون کنترل رشد و تقسیم می‌شوند که اغلب ناشی از جهش در DNA سلولی است. این تغییرات ژنتیکی می‌توانند نحوه تقسیم و تکثیر سلول‌ها را دگرگون کنند و آن‌ها را به سلول‌های سرطانی تبدیل کنند.

خطر ابتلا به سرطان رحم در صورت بروز جهش‌های ژنی در سلول‌های این اندام افزایش می‌یابد، زیرا این جهش‌ها ممکن است سبب تکثیر سلول‌هایی شوند که سیستم ایمنی دیگر قادر به کنترل آن‌ها نیست.

جهش‌های ژنی ممکن است در اثر عوامل مختلفی ایجاد شوند، از جمله:

خطاهای طبیعی هنگام تقسیم سلولی
مواجهه با مواد شیمیایی یا عوامل سرطان‌زا
جهش‌های ژنتیکی ارثی

تحقیقات نشان داده‌اند برخی افراد دچار جهش‌های ارثی هستند که احتمال ابتلا به سرطان رحم را افزایش می‌دهند. به‌طور خاص، جهش در ژن‌هایی مانند PTEN، KRAS و TP53 ممکن است به‌عنوان عوامل مؤثر در ایجاد سرطان رحم شناخته شوند.

آیا سرطان رحم ارثی است؟

سرطان رحم در برخی افراد ممکن است جنبه ارثی داشته باشد. این بدان معناست که برخی از جهش‌های ژنتیکی مسئول بیماری می‌توانند از طریق والدین به فرزندان منتقل شوند و خطر ابتلا را افزایش دهند.

یکی از شایع‌ترین شرایط ارثی مرتبط با سرطان رحم، “سرطان کولورکتال غیرپولیپی ارثی” (HNPCC) یا “سندروم لینچ” نام دارد که زمینه‌ساز انواع مختلفی از سرطان‌ها، از جمله سرطان رحم می‌شود.

سندروم لینچ با جهش در یکی یا چند ژن زیر مرتبط است:

MLH1
MSH2
MLH3
MSH6
TGBR2
PMS1
PMS2

اختلال در عملکرد این ژن‌ها باعث ناتوانی سلول‌ها در ترمیم DNA آسیب‌دیده می‌شود، که در نهایت منجر به جهش‌های سلولی و رشد بی‌رویه آن‌ها خواهد شد. طبق مطالعات، تا ۷۰٪ از افراد مبتلا به سندروم لینچ ممکن است در طول عمر خود به سرطان رحم دچار شوند، در حالی‌که این نرخ در جمعیت عمومی تنها حدود ۳٪ است.9

SeventyFour / Getty Images

چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به سرطان رحم هستند؟

بر اساس سن، جنس و نژاد، احتمال بروز سرطان رحم در برخی افراد بیشتر از دیگران است. بررسی این عوامل کمک می‌کند تا افراد در معرض خطر بالاتر تحت غربالگری و پیشگیری‌های دقیق‌تری قرار گیرند.

افزایش سن به‌عنوان مهم‌ترین عامل شناخته می‌شود؛ خطر سرطان رحم پس از یائسگی به‌طور چشمگیری بالا می‌رود. بیشتر تشخیص‌ها در افراد بالای ۵۰ سال صورت می‌گیرد و کسانی که وارد دوره یائسگی شده‌اند، در معرض بالاتری هستند.

همچنین تنها افرادی که رحم دارند (اعم از زنان و برخی افراد تراجنسیتی) می‌توانند به این نوع سرطان دچار شوند. علاوه‌بر‌این، در میان گروه‌های نژادی، افراد سیاه‌پوست نسبت به دیگر گروه‌ها نرخ بالاتری از ابتلا به انواع مهاجم‌تر این بیماری را دارند، که ممکن است با شیوع بالاتر چاقی و دیابت مرتبط باشد؛ با این‌حال برای توضیح دقیق این تفاوت‌ها، تحقیقات بیشتری مورد نیاز است.11،12

عوامل خطر

در حالی‌که علت دقیق سرطان رحم هنوز مشخص نشده، پژوهشگران عوامل خطر متعددی را شناسایی کرده‌اند که احتمال بروز این بیماری را افزایش می‌دهند.

داشتن یک یا چند عامل خطر به‌معنای ابتلای قطعی به سرطان رحم نیست، همان‌طور که بسیاری از افراد بدون هیچ عامل خطر نیز ممکن است به آن دچار شوند. همچنین، برخی عوامل خطر قابل کنترل و کاهش هستند که با تغییر سبک زندگی می‌توان اثر آن‌ها را محدود کرد.

چاقی

چاقی به‌عنوان یکی از قوی‌ترین عوامل خطر برای سرطان رحم شناخته می‌شود، چرا که چربی بدن می‌تواند سطح هورمون‌ها، به‌ویژه استروژن را افزایش دهد. سلول‌های چربی می‌توانند برخی از هورمون‌ها را به استروژن تبدیل کنند و بدین ترتیب باعث رشد بیش از حد سلول‌های آندومتر شوند.

بر اساس پژوهش‌ها، خطر سرطان آندومتر در افراد چاق تا سه برابر بیشتر است. بنابراین کاهش وزن از طریق رژیم و ورزش ممکن است به‌عنوان اقدامی مؤثر برای کاهش خطر در نظر گرفته شود.13

تغییرات هورمونی

سطح و تعادل هورمون‌ها نقش حیاتی در سلامت بافت رحم دارند. نسبت مناسب بین استروژن و پروژسترون از رشد بیش‌ازحد آندومتر جلوگیری می‌کند، و در صورت برهم‌خوردن این تعادل، خطر سرطان افزایش می‌یابد.

عوامل تأثیرگذار بر هورمون‌ها عبارتند از:

هورمون‌درمانی جایگزین (HRT): استفاده از استروژن بدون پروژسترون در دوران یائسگی خطر سرطان را بالا می‌برد.
تعداد چرخه‌های قاعدگی: شروع زودهنگام قاعدگی (قبل از ۱۲ سالگی) یا یائسگی دیرهنگام خطر را افزایش می‌دهد.
عدم بارداری: بارداری باعث افزایش پروژسترون شده و تعادل هورمونی را بهبود می‌بخشد.
مصرف تاموکسیفن: دارویی برای درمان سرطان سینه که ممکن است رشد آندومتر را تحریک کند، ولی به‌طور کلی خطر ناشی از آن پایین است.
تومورهای تخمدان: برخی از این تومورها استروژن تولید می‌کنند که منجر به افزایش سطح آن در بدن می‌شود.
سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS): افراد مبتلا به PCOS معمولاً سطح بالایی از استروژن و آندروژن دارند و در عوض سطح پروژسترون آن‌ها پایین است.

عوامل سبک زندگی

سبک زندگی از جمله تغذیه و فعالیت فیزیکی نقش مهمی در خطر ابتلا دارد. رژیم غذایی پرچرب و پرکالری نه‌تنها به چاقی منجر می‌شود، بلکه مستقیماً در بروز برخی سرطان‌ها نقش دارد.

بی‌تحرکی، به‌ویژه نشستن‌های طولانی‌مدت، نیز با افزایش خطر سرطان رحم در ارتباط بوده است، زیرا فعالیت بدنی به تعادل هورمون‌ها و حفظ وزن سالم کمک می‌کند.9

دیابت

افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ دو برابر بیشتر از سایرین در معرض ابتلا به سرطان رحم هستند. اگرچه دلیل دقیق این ارتباط مشخص نیست، اما احتمال دارد چاقی که در میان مبتلایان به دیابت نوع ۲ شایع‌تر است، عامل میانی باشد.9

سابقه سرطان سینه یا تخمدان

داشتن سابقه سرطان سینه یا تخمدان خطر ابتلا به سرطان رحم را افزایش می‌دهد، زیرا این سرطان‌ها عوامل خطر مشترک زیادی دارند. همچنین پرتودرمانی به ناحیه لگن، که گاهی در درمان سرطان تخمدان به‌کار می‌رود، می‌تواند خطر بروز سرطان رحم را افزایش دهد.9

هیپرپلازی آندومتر

هیپرپلازی آندومتر وضعیتی است که در آن آندومتر بیش‌ازحد رشد می‌کند و در صورت عدم درمان می‌تواند منجر به سرطان شود. در ۸ تا ۲۹ درصد افراد مبتلا به این وضعیت، سرطان آندومتر بروز می‌کند، به‌ویژه اگر سلول‌های غیرطبیعی (آتپیکال) وجود داشته باشند.149

عواملی که ممکن است خطر را کاهش دهند

برخی شرایط و اقدامات می‌توانند خطر ابتلا به سرطان رحم را کاهش دهند:

بارداری: داشتن چندین بارداری خطر ابتلا به سرطان آندومتر را کاهش می‌دهد.
دستگاه داخل رحمی (IUD): استفاده از IUD غیرهورمونی ممکن است با کاهش خطر همراه باشد.
قرص‌های ضدبارداری خوراکی: استفاده مداوم از قرص‌های ضدبارداری می‌تواند به کاهش خطر ابتلا در بلندمدت کمک کند.

جمع‌بندی سریع

سرطان رحم یکی از انواع سرطان‌هایی است که در بافت‌های رحم ایجاد می‌شود. اگرچه علت دقیق آن مشخص نیست، اما اختلالات هورمونی و جهش‌های ژنی از جمله دلایل اصلی در نظر گرفته می‌شوند.

عوامل خطر عبارت‌اند از: سن بالا، چاقی، اختلالات هورمونی مانند PCOS یا تومورهای تخمدان، درمان‌های هورمونی، سبک زندگی ناسالم، دیابت، و سابقه برخی سرطان‌های دیگر. شناسایی و مدیریت این عوامل می‌تواند به کاهش احتمال بروز سرطان کمک کند.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: