طی نتایج یک پژوهش جدید که روی موشها انجام شده است، رژیمهای کتوژنیک (Keto) ممکن است فرآیند پیری سلولی را در اندامهای حیاتی بدن مانند قلب و کلیهها تسریع کنند. این یافتهها که در مجله علمی Science Advances منتشر شده، نگرانیهایی را در مورد عواقب طولانیمدت پیروی از این رژیم غذایی پرچرب مطرح میکند.
مقدمه
با افزایش نرخ چاقی در جوامع غربی، بسیاری از مردم به دنبال رژیمهای غذایی سریع برای کاهش وزن هستند که رژیم کتوژنیک یکی از محبوبترین آنها به شمار میرود¹. این رژیم که به طور سنتی برای مدیریت صرع استفاده میشده، بر مصرف مقادیر بالای چربی و کاهش شدید کربوهیدراتها متمرکز است. در حالی که پیروان رژیم کتو ممکن است در مدت کوتاهی وزن قابل توجهی از دست بدهند، متخصصان سلامت نسبت به خطرات بالقوه این سبک غذایی ابراز نگرانی کردهاند. پژوهشگران در مرکز UTHealth سن آنتونیو، تگزاس، اخیراً تأثیر این رژیمها را بر فرآیند پیری سلولی در اندامهای داخلی موشها مورد بررسی قرار دادهاند. نتایج این تحقیقات نشان میدهد که موشهایی که از رژیمهای کتوژنیک پیروی میکردند، نرخ پیری سلولی بالاتری را در اندامهای بدن خود تجربه کردند.
خصوصیات رژیم کتوژنیک چیست؟
رژیم کتوژنیک یک برنامه غذایی است که بر مصرف درشتمغذیها با نسبتهای خاصی تمرکز دارد تا بدن را به وضعیت کتوز برساند. در این حالت، بدن به جای سوزاندن گلوکز از چربیها به عنوان منبع اصلی سوخت استفاده میکند. در این رژیم غذایی، میزان مصرف درشتمغذیها شامل ۵۵ تا ۶۰ درصد کالری از چربیها، ۳۰ تا ۳۵ درصد از پروتئین و تنها ۵ تا ۱۰ درصد از کربوهیدراتها (معادل ۲۰ تا ۵۰ گرم کربوهیدرات در روز) است². این مقدار مصرف کربوهیدرات بسیار کمتر از ۲۷۵ گرمی است که توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) توصیه میشود.
لازم به ذکر است که سازمان FDA توصیه میکند که افراد میزان مصرف چربیهای اشباع شده (مانند چربیهای موجود در گوشت گاو، کره و گوشت خوک) را به کمتر از ۱۰ درصد کالری روزانه برسانند. در مقابل، این سازمان بر مصرف چربیهای غیراشباع (مانند چربیهای موجود در ماهی، آووکادو و گردو) تأکید دارد، چرا که این چربیها میتوانند به مدیریت سطح کلسترول خون کمک کنند.
جزئیات طراحی مطالعه بر روی موشها
این مطالعه با هدف بررسی تأثیر رژیمهای غذایی پرچرب بر سلامت اندامها و پیری سلولی، بر روی موشها انجام شد. یک گروه به عنوان گروه کنترل عمل کرد و رژیم غذایی آنها شامل ۱۷ درصد کالری از چربی، ۲۵ درصد از پروتئین و ۵۸ درصد از کربوهیدرات بود. گروه آزمایشی، رژیمی بسیار پرچرب، حاوی ۹۰.۵ درصد کالری از چربی، ۹.۲ درصد از پروتئین و تنها ۰.۳ درصد از کربوهیدرات مصرف کردند که به طور قابل ملاحظهای بالاتر از توصیههای استاندارد کتوژنیک بود.
چربی اصلی مورد استفاده در رژیم غذایی گروه آزمایشی، Crisco بود که حاوی ۸۴ درصد چربی غیراشباع و ۱۴ درصد چربی اشباع بود. موشها مصرف این رژیمهای غذایی تعیین شده را از سن ۳۵ تا ۴۲ روزگی آغاز کردند و به مدت ۷ یا ۲۱ روز ادامه دادند. پس از اتمام دوره مطالعه، محققان موشها را مورد ارزیابی قرار دادند تا اثرات بیولوژیکی رژیم غذایی بر بدن آنها را بررسی کنند.
رژیم کتوژنیک و تسریع پیری سلولی در موشها
دانشمندان نشانگرهای مختلف سلامتی موشها از جمله سطوح کتونها، گلوکز، حساسیت به انسولین، تریگلیسیرید، لیپوپروتئین با چگالی پایین (LDL) و لیپوپروتئین با چگالی بالا (HDL) را مورد بررسی قرار دادند. علاوه بر این، نمونههایی از بافتهای قلب، کبد و کلیههای موشها نیز برای یافتن شواهدی از آسیب دیدگی مورد آزمایش قرار گرفتند. نتایج حاکی از آن بود که رژیم کتوژنیک به طور خاص در برخی از اندامهای اصلی بدن، از جمله قلب و کلیهها، به فرآیند پیری سلولی کمک کرده است.
موشهای گروه Crisco دارای تجمع سلولهای سالخورده (Senescent Cells) بودند؛ این سلولها، سلولهای پیری هستند که تقسیم خود را متوقف کردهاند، اما به جای مرگ، در بافتها باقی میمانند. بر اساس اطلاعات موجود، پیری سلولی یک فرآیند آسیبرسان است که به بیماریهای چندسیستمی و پیری عمومی منجر میشود³. این سلولهای پیر انباشته شده، با ترشح مواد شیمیایی التهابی میتوانند باعث التهاب، آسیب به اندامها و کمک به توسعه تومورها شوند.
بررسی انواع چربی و برگشتپذیری پیری اندامها
محققان کنجکاو بودند که بدانند رژیم غذایی کتوژنیک حاوی چربیهای متفاوت چه تأثیری خواهد داشت، بنابراین یک گروه دیگر از موشها را با رژیم غذایی کتوژنیک بر پایه کره کاکائو آزمایش کردند. کره کاکائو حاوی درصد بالاتری از چربی اشباع (۶۰ درصد) نسبت به Crisco است. نتایج این آزمایش نشان داد که گروه مصرفکننده کره کاکائو نیز شواهدی از آسیب اندام و پیری سلولی را بروز دادند و این امر نشان میدهد که پیری اندامها در انواع مختلف رژیمهای کتوژنیک رخ میدهد.
با بررسی عمیقتر، محققان دریافتند که فرآیند پیری سلولی به احتمال زیاد با پروتئینهای AMPK و p53 مرتبط است. وقتی محققان مسیرهای این دو پروتئین را مسدود کردند، موشها دیگر همان سطوح پیری سلولی را نشان ندادند که این امر یک بینش مکانیسمی مهم را فراهم میکند. علاوه بر این، دانشمندان در تلاش برای یافتن پاسخ سؤال برگشتپذیری این آسیب، موشهای دیگری را به مدت معینی تحت رژیم کتوژنیک قرار دادند و پس از قطع رژیم، مشاهده کردند که نشانگرهای پیری سلولی با گذشت زمان کاهش مییابد. این یافته نشان میدهد که آسیبهای ناشی از رژیمهای کتوژنیک ممکن است برگشتپذیر باشند، چه از طریق داروهایی که پروتئینهای خاص را مسدود میکنند و چه از طریق پیروی متناوب از رژیم غذایی.
آیا این یافتهها قابل تعمیم به انسانها هستند؟
متخصصان تغذیه بر اهمیت این یافتهها تأکید کردهاند، چرا که این پژوهش یک درک مکانیسمی از چگونگی تأثیر رژیمهای کتوژنیک در بلندمدت بر پیری سلولی و اختلال در اندامهای حیاتی مانند قلب و کلیهها ارائه میدهد. به گفته متخصصان، این موضوع نیاز به در نظر گرفتن دقیق مدت زمان و ترکیب رژیم غذایی در هنگام توصیه رژیمهای کتوژنیک را، به ویژه برای افرادی که از قبل مشکلات اندامی دارند یا در معرض بیماریهای مزمن هستند، برجسته میسازد.
متخصصان معتقدند که گام بعدی در تأیید این نتایج، انجام آزمایشهای طولانیمدت بر روی انسانها است. همچنین باید توجه داشت که در حالی که رژیمهای کتوژنیک مزایای اثبات شدهای دارند، به ویژه در مدیریت صرع و کاهش وزن، اثرات بلندمدت آنها هنوز به طور کامل درک نشده است و ممکن است شامل خطرات سلامتی قابل توجهی باشند. متخصصان تأکید میکنند که هر فردی که قصد دارد این رژیم را شروع کند، باید این کار را زیر نظر و راهنماییهای پزشکی انجام دهد. علاوه بر این، باید مطالعاتی در جمعیتهای متنوع و با مقایسه رژیم کتو با سایر رژیمهای غذایی برای درک کاملتر تأثیرات آن در درازمدت صورت پذیرد.
سؤالات متداول (FAQ)
پیری سلولی (Cellular Senescence) دقیقاً به چه معناست؟
پیری سلولی به فرآیندی اطلاق میشود که در آن سلولها پس از رسیدن به یک سن مشخص یا تحمل آسیب، تقسیم خود را متوقف میکنند اما نمیمیرند. این سلولهای پیر در بافتها تجمع یافته و مواد شیمیایی التهابی ترشح میکنند که میتواند منجر به آسیب اندامها، التهاب مزمن و تسریع پیری عمومی در سطح سیستمهای مختلف بدن شود.
آیا این مطالعه نشان میدهد که تمام انواع رژیم کتوژنیک باعث آسیب میشوند؟
این مطالعه دو نوع رژیم کتوژنیک پرچرب را بر پایه Crisco (با چربی غیراشباع بالا) و کره کاکائو (با چربی اشباع بالا) آزمایش کرد. نتایج نشان داد که هر دو نوع رژیم منجر به شواهدی از پیری سلولی در قلب و کلیهها شدند. با این حال، با توجه به تنوع رژیمهای کتو، نیاز به مطالعات بیشتری بر روی انواع مختلف ترکیب چربیها وجود دارد تا تأثیرات جامع این رژیمها بر سلامت اندامها مشخص شود.
آیا آسیبهای ناشی از رژیم کتوژنیک در این مطالعه برگشتپذیر بودند؟
بله، یافتههای این پژوهش نشان داد که پیری سلولی مشاهده شده در موشها ممکن است برگشتپذیر باشد. پس از قطع رژیم کتوژنیک و بازگشت به رژیم غذایی استاندارد، نشانگرهای پیری سلولی با گذشت زمان در موشها کاهش یافتند. این امر امیدواریهایی را برای مدیریت این عارضه از طریق پیروی متناوب از رژیم یا مداخلات دارویی خاص (مسدودکنندههای پروتئینهای AMPK و p53) ایجاد میکند.
آیا نتایج این پژوهش بر روی موشها مستقیماً برای انسانها قابل استناد است؟
اگرچه این یافتهها بینشهای مکانیسمی مهمی را ارائه میدهند و زنگ خطری برای عواقب طولانیمدت رژیم کتوژنیک در انسانها هستند، اما برای تأیید اینکه آیا این اثرات پیری سلولی به همان شکل در انسانها رخ میدهند، به مطالعات طولانیمدت و جامع انسانی نیاز است. متخصصان توصیه میکنند که افراد این رژیم را حتماً تحت نظارت پزشکی دنبال کنند.
جمعبندی
تحقیق بر روی موشها نشان میدهد که رژیم کتوژنیک با تسریع فرآیند پیری سلولی در اندامهای حیاتی مانند قلب و کلیهها مرتبط است. این فرآیند که با تجمع سلولهای سالخورده و التهاب همراه است، به نظر میرسد از طریق مسیرهای پروتئینی AMPK و p53 تنظیم میشود. با وجود نگرانیها، محققان دریافتند که پیری سلولی ناشی از این رژیم ممکن است برگشتپذیر باشد. این یافتهها بر اهمیت بررسی دقیق و طولانیمدت رژیمهای کتو در انسانها تأکید میکنند و متخصصان توصیه میکنند که هرگونه تغییر اساسی در رژیم غذایی، به ویژه برای دورههای طولانی، باید با مشورت و نظارت پزشک صورت گیرد تا خطرات احتمالی کاهش یابند.
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
