رژیم کتوژنیک راهکاری برای کاهش استرس و تقویت سلامت روان: نتایج مطالعات جدید

رژیم کتوژنیک به دلیل پتانسیل خود در بهبود سلامت جسمی و روانی، همواره مورد توجه بوده است. مطالعه‌ای جدید نشان می‌دهد که پیروی از این رژیم غذایی ممکن است با بهبود خلق‌وخو و رفاه روانی در جمعیت عمومی نیز مرتبط باشد. این یافته‌ها مسیر جدیدی را در درک تأثیر متابولیسم بر سلامت روان باز می‌کنند.

مقدمه: تأثیر رژیم کتو بر سلامت روان

رژیم کتوژنیک که با مصرف زیاد چربی، کربوهیدرات پایین و پروتئین متوسط مشخص می‌شود، پیش از این به دلیل فواید متابولیکی و روان‌شناختی خود شناخته شده است. به عنوان مثال، یک مطالعه پایلوت اخیر در دانشکده پزشکی استنفورد نیز بهبود علائم را در بیمارانی که مبتلا به بیماری‌های شدید روانی بودند، پس از یک دوره ۴ ماهه رژیم کتوژنیک همراه با درمان استاندارد، گزارش داد.

در ادامه این تحقیقات، مطالعه جدیدی که در مجله Nutrition منتشر شد، به بررسی چگونگی تأثیر رژیم کتو بر ابعاد مختلف سلامت روان در جمعیت عمومی جهان پرداخته است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که پیروی از یک رژیم کتوژنیک ممکن است با بهبود سلامت روانی و عاطفی در جمعیت عمومی مرتبط باشد و این مزایا با گذشت زمان و طولانی‌تر شدن دوره رژیم، افزایش می‌یابد.

نحوه تأثیر رژیم کتو بر سلامت روان

محققان دانشگاه نورثامبریا در انگلستان، با هدف کشف چگونگی تأثیر رژیم کتو بر جنبه‌های مختلف سلامت روان، از جمله خلق‌وخو (آرامش، رضایت و هوشیاری)، استرس شناختی و عاطفی، علائم افسردگی و اضطراب، و احساس تنهایی، یک مطالعه تطبیقی انجام دادند. پژوهشگران، نتایج سلامت روان افراد پیرو رژیم کتوژنیک را با نتایج افرادی که از رژیم‌های غذایی دیگر پیروی می‌کردند، با استفاده از داده‌های جمع‌آوری‌شده از دو نظرسنجی آنلاین، مقایسه کردند.

این مطالعه با جذب شرکت‌کنندگان از طریق رسانه‌های اجتماعی، داده‌های دو گروه مجزا را تحلیل کرد: گروه سال ۲۰۲۱ (شامل ۱۴۷ شرکت‌کننده) و گروه سال ۲۰۲۲ (شامل ۲۷۶ شرکت‌کننده). تمام شرکت‌کنندگان بالای ۱۸ سال سن داشتند و عاری از اختلالات بالینی تشخیص داده‌شده خلق‌وخو، اضطراب و اختلالات عصبی بودند. اطلاعات عادات غذایی از طریق یک پرسشنامه فراوانی غذاهای ۴۵ آیتمی که مصرف یک هفته را پوشش می‌داد، جمع‌آوری شد.

طبقه‌بندی غذاها و شاخص‌های بررسی‌شده

برای شناسایی الگوهای رژیم کتوژنیک، غذاها بر اساس سازگاری با این رژیم دسته‌بندی شدند:

• سازگار با کتوژنیک: گوشت، مرغ، ماهی و غذاهای دریایی، برخی لبنیات، تخم‌مرغ، توفو، تمپه، آجیل، بیشتر سبزیجات، چای و قهوه.
• قابل قبول در کتوژنیک: میوه‌ها (تازه یا منجمد)، بیشتر آب‌میوه‌ها، شربت‌ها، نوشیدنی‌های کم‌کالری، برخی جایگزین‌های گوشت، پنیر کاتیج (Cottage Cheese) و کره‌های لبنی یا غیرلبنی.
• ناسازگار با کتوژنیک: میوه‌های کنسروشده در شربت یا خشک‌شده، غلات، سیب‌زمینی، لوبیا و حبوبات، میان‌وعده‌های قندی و نوشیدنی‌ها، چیپس و میان‌وعده‌های شور، ماست‌های کم‌چرب و طعم‌دار و گوشت، مرغ یا ماهی آردی.

در این تحلیل، افرادی که حداقل به مدت یک هفته رژیم کتوژنیک را گزارش کرده بودند، به عنوان پیروان رژیم کتو در نظر گرفته شدند و بقیه شرکت‌کنندگان در گروه «رژیم‌های دیگر» قرار گرفتند.

کاهش استرس، اضطراب و افسردگی با رژیم کتو

نتایج نظرسنجی نشان داد که ۲۲۰ شرکت‌کننده در هر دو گروه، به رژیم کتوژنیک پایبند بوده‌اند و انگیزه‌های اصلی آن‌ها برای اتخاذ این رژیم، بهبود سلامت کلی و کاهش وزن بوده است. نکته قابل توجه این بود که بیش از ۷۰ درصد از شرکت‌کنندگان سطح کتون‌های خود را پایش نمی‌کردند، به همین دلیل وضعیت واقعی کتوزیس در آن‌ها نامشخص باقی ماند.

در هر دو گروه، پیروان رژیم کتوژنیک وضعیت روانی بهتری را گزارش کردند، از جمله:

• خلق‌وخوی بهتر: وضعیت‌های روحی برتر شامل آرامش، رضایت و هوشیاری بیشتر.
• کاهش علائم: کاهش اضطراب و افسردگی.
• کاهش احساسات منفی: کمتر شدن احساس استرس و تنهایی (اگرچه کاهش تنهایی از نظر آماری پس از تعدیل اختلافات گروهی معنی‌دار نبود).

این مزایای روانی بدون توجه به سطح کتون‌های گزارش‌شده ظاهر شد، که نشان می‌دهد پایداری در عادات غذایی ممکن است به رفاه روانی کمک کند، صرف‌نظر از تغییرات متابولیکی حاد. شرکت‌کنندگان به طور متوسط در گروه اول ۲۴ ماه و در گروه دوم ۴۴ ماه از رژیم کتوژنیک پیروی کرده بودند. نویسندگان مطالعه اشاره کردند که برخلاف برخی تحقیقات قبلی، پایبندی طولانی‌مدت به رژیم کتوژنیک با خلق‌وخوی بهتر همبستگی مثبت داشت.

مکانیسم احتمالی کتو در بهبود خلق‌وخو و رفاه روانی

دکتر یاسمین ساهنه، روانپزشک متخصص که در این مطالعه دخیل نبوده است، توضیح داد که چگونه رژیم کتوژنیک ممکن است رفاه روانی را بهبود بخشد. او خاطرنشان کرد که این رژیم می‌تواند سطح گاما آمینوبوتیریک اسید (GABA) را افزایش دهد؛ این ماده باعث ترویج آرامش می‌شود و اثراتی مشابه با بنزودیازپین‌ها دارد که برای درمان اضطراب استفاده می‌شوند.

دکتر ساهنه همچنین توضیح داد که رژیم کتوژنیک ممکن است بر انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند دوپامین و سروتونین که تنظیم‌کننده خلق‌وخو هستند، و همچنین بر میکروبیوم روده که بر رفتار و پاسخ به استرس تأثیر می‌گذارد، اثر بگذارد. با این حال، او تأکید کرد که مطالعات آینده برای تکمیل داده‌های خوداظهاری، باید از نشانگرهای بیولوژیکی، به ویژه سطوح انتقال‌دهنده‌های عصبی، هورمون‌های استرس مانند کورتیزول و ترکیب میکروبیوم روده استفاده کنند.

توصیه‌های احتیاطی و رژیم‌های جایگزین

کیاران کمپبل، متخصص تغذیه با سابقه روانشناسی، نیز که در این تحقیق شرکت نداشته، با این نظر موافق است که تحقیقات بیشتری در مورد اثرات بلندمدت رژیم کتو بر سلامت روان مورد نیاز است. او اشاره کرد که برخی مطالعات دیگر «هیچ مزیت بلندمدتی» بر خلق‌وخو یا شناخت نشان نمی‌دهند که با یافته‌های این مطالعه در مورد افزایش مزایا در طول زمان، در تضاد است. همچنین، تحقیقات در مورد سطوح کورتیزول در طول رژیم کتوژنیک هنوز به نتایج قطعی نرسیده است.

دکتر ساهنه بر اهمیت مشورت با متخصصان مراقبت‌های بهداشتی، به ویژه برای افرادی که بیماری‌های پیچیده دارند یا تغییرات عمده رژیم غذایی را در نظر دارند، تأکید کرد. کمپبل نیز بیان کرد: «در حالی که این رژیم شواهدی از فواید برای سلامت روان نشان می‌دهد، ما هنوز در نقطه‌ای نیستیم که بتوانیم با اطمینان رژیم کتوژنیک را برای اختلالات خلقی یا بهبود سلامت روان در جمعیت عمومی توصیه کنیم.»

رویکردهای تغذیه‌ای جایگزین برای بهبود سلامت روان

به جای رژیم کتوژنیک، یک رژیم غذایی متعادل، مبتنی بر غذاهای کامل و با رویکرد گیاهی توصیه می‌شود. هم دکتر ساهنه و هم کمپبل رژیم‌های مدیترانه‌ای یا DASH را پیشنهاد می‌کنند، زیرا شواهد مستند بیشتری برای بهبود سلامت روان دارند و خطرات کمتری با آن‌ها مرتبط است.

دکتر ساهنه افزود که این رژیم‌ها می‌توانند همراه با درمان‌های روانپزشکی سنتی برای افراد مبتلا به بیماری‌های روانی توصیه شوند. کمپبل در پایان خاطرنشان کرد که محدود کردن غذاهای فوق‌فرآوری‌شده و مصرف کربوهیدرات‌های سالم و اسیدهای چرب امگا-۳ نیز می‌تواند به طور مستقل به بهبود خلق‌وخو و حمایت از سلامت روان کمک کند.