شالازیون چیست و چه شکلی دارد؟ تفاوت با گل‌مژه و روش درمان

اگر روی پلک چشم خود یک برجستگی کوچک، سفت و معمولاً بدون درد مشاهده کرده‌اید، ممکن است با شالازیون مواجه باشید. شالازیون نوعی توده یا کیست پلکی است که در اثر بسته‌شدن یکی از غدد چربی پلک ایجاد می‌شود و برخلاف گل‌مژه، معمولاً ناشی از عفونت نیست.

شالازیون اغلب خطرناک نیست و در بسیاری از موارد به‌مرور زمان برطرف می‌شود؛ بااین‌حال، گاهی برای مدت طولانی باقی می‌ماند یا به‌طور مکرر عود می‌کند. شناخت ظاهر و علائم آن می‌تواند به تشخیص تفاوت شالازیون با گل‌مژه و تصمیم‌گیری درباره زمان مراجعه به چشم‌پزشک کمک کند.

شالازیون چه شکلی است؟

شالازیون معمولاً به شکل یک برجستگی گرد و نسبتاً سفت در پلک دیده می‌شود. بیشتر موارد در قسمت داخلی پلک بالایی ایجاد می‌شوند، اما پلک پایین نیز می‌تواند درگیر شود.

این برجستگی اغلب:

• درد قابل‌توجهی ندارد.
• ممکن است اندازه‌ای از یک دانه کوچک تا توده‌ای محسوس داشته باشد.
• معمولاً با قرمزی شدید همراه نیست.
• ممکن است پوست اطراف آن کمی متورم شود.
• در برخی موارد ابتدا با کمی درد یا التهاب شروع می‌شود، اما با فروکش‌کردن التهاب، درد کاهش می‌یابد و یک توده سفت باقی می‌ماند.

از آنجا که شالازیون و گل‌مژه هر دو می‌توانند به صورت برجستگی روی پلک ظاهر شوند، تشخیص آنها صرفاً با نگاه‌کردن همیشه آسان نیست.

تفاوت شالازیون و گل‌مژه چیست؟

مهم‌ترین تفاوت این دو، علت ایجاد و میزان التهاب و درد است.

گل‌مژه معمولاً با علائم التهابی بیشتری همراه است. درد، حساسیت به لمس، تورم پلک، اشک‌ریزش، احساس وجود جسم خارجی در چشم، سوزش و گاهی حساسیت به نور می‌توانند در گل‌مژه دیده شوند.

از طرف دیگر، شالازیون بیشتر به شکل یک توده نسبتاً سفت و کم‌درد یا بدون درد باقی می‌ماند.

گاهی نیز یک گل‌مژه پس از فروکش‌کردن عفونت می‌تواند به انسداد پایدار غده چربی و ایجاد شالازیون منجر شود.

شالازیون چگونه ایجاد می‌شود؟

در پلک‌ها غددی به نام غدد میبومین وجود دارند. این غدد ماده‌ای چرب ترشح می‌کنند که بخشی از لایه اشکی چشم را تشکیل می‌دهد و به کاهش تبخیر اشک کمک می‌کند.

اگر ترشحات این غدد غلیظ شوند یا مجرای آنها مسدود شود، چربی درون غده تجمع پیدا می‌کند و ممکن است واکنش التهابی ایجاد شود. نتیجه این فرایند می‌تواند شکل‌گیری شالازیون باشد.

برخی بیماری‌ها و مشکلات التهابی پلک نیز می‌توانند احتمال ایجاد یا عود شالازیون را افزایش دهند، از جمله:

بلفاریت مزمن

بلفاریت به التهاب لبه پلک گفته می‌شود و می‌تواند با قرمزی، پوسته‌ریزی، تحریک و ایجاد دلمه در اطراف مژه‌ها همراه باشد.

روزاسه

روزاسه یک بیماری التهابی پوستی است که در برخی افراد چشم و پلک‌ها را نیز درگیر می‌کند و می‌تواند زمینه را برای مشکلات غدد میبومین و عود شالازیون فراهم کند.

درماتیت سبورئیک

این بیماری پوستی که بیشتر پوست سر و نواحی چرب صورت را درگیر می‌کند، ممکن است در اطراف ابروها و پلک‌ها نیز دیده شود و با التهاب لبه پلک ارتباط داشته باشد.

بنابراین، شالازیون‌های مکرر همیشه صرفاً یک مشکل موضعی و تصادفی نیستند و گاهی لازم است بیماری زمینه‌ای پلک نیز بررسی شود.

آیا شالازیون خودبه‌خود خوب می‌شود؟

بله. بسیاری از شالازیون‌ها بدون درمان تهاجمی برطرف می‌شوند، اما این روند ممکن است سریع نباشد.

بر اساس داده‌های گزارش‌شده در منابع پزشکی، بخشی از شالازیون‌ها طی حدود یک تا سه ماه به‌تدریج برطرف می‌شوند. بنابراین باقی‌ماندن یک برجستگی برای چند هفته لزوماً به معنای جدی‌بودن آن نیست.

کمپرس گرم؛ اولین اقدام ساده

کمپرس گرم یکی از رایج‌ترین اقدامات اولیه برای شالازیون است. گرما می‌تواند ترشحات غلیظ‌شده غده را نرم‌تر کند و به بازشدن مجرای مسدودشده کمک کند.

برای این کار:

1. یک پارچه تمیز را با آب گرم مرطوب کنید.
2. اجازه دهید دمای آن به حدی برسد که برای پوست پلک راحت باشد.
3. پارچه را حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه روی پلک بسته قرار دهید.
4. این کار را می‌توان حدود ۳ تا ۵ بار در روز تکرار کرد.

آب نباید آن‌قدر داغ باشد که باعث سوختگی پوست حساس اطراف چشم شود.

ماساژ ملایم پلک

پس از کمپرس گرم، ماساژ بسیار ملایم پلک می‌تواند در برخی افراد به تخلیه ترشحات غده کمک کند. این کار باید با دست کاملاً تمیز و بدون فشار شدید انجام شود.

فشار دادن، سوراخ‌کردن یا ترکاندن شالازیون در خانه توصیه نمی‌شود. این کار می‌تواند التهاب و خطر عفونت را افزایش دهد و به بافت پلک یا اطراف چشم آسیب بزند.

آیا برای شالازیون آنتی‌بیوتیک لازم است؟

معمولاً خیر.

شالازیون در اصل یک انسداد غده چربی و واکنش التهابی است و نه یک عفونت باکتریایی ساده؛ بنابراین استفاده خودسرانه از قطره یا پماد آنتی‌بیوتیک معمولاً راه‌حل اصلی نیست.

اگر پزشک احتمال عفونت یا مشکل دیگری را مطرح کند، ممکن است درمان دارویی مناسب تجویز شود. در موارد مقاوم نیز گزینه‌هایی مانند تزریق کورتیکواستروئید یا تخلیه جراحی می‌توانند مطرح شوند.

به همین دلیل بهتر است قطره‌های چشمی، به‌ویژه داروهای حاوی آنتی‌بیوتیک یا کورتیکواستروئید، بدون ارزیابی پزشک مصرف نشوند.

چه زمانی شالازیون به جراحی نیاز دارد؟

بیشتر شالازیون‌ها به جراحی احتیاج ندارند. اما اگر توده برای مدت طولانی باقی بماند، بزرگ باشد، بینایی را مختل کند، چندین شالازیون روی یک پلک ایجاد شود یا درمان‌های اولیه مؤثر نباشند، چشم‌پزشک ممکن است تخلیه آن را پیشنهاد کند.

یکی از روش‌های رایج، برش و کورتاژ است. در این روش پس از بی‌حس‌کردن ناحیه، پزشک معمولاً از سمت داخلی پلک به شالازیون دسترسی پیدا کرده و محتویات آن را تخلیه می‌کند.

این روش معمولاً سرپایی انجام می‌شود. پس از آن ممکن است مقداری درد، تورم یا کبودی ایجاد شود و پزشک برای دوره کوتاهی مراقبت‌های موضعی را توصیه کند.

مانند هر اقدام پزشکی، عوارض احتمالی نیز وجود دارند؛ از جمله خونریزی، عفونت، باقی‌ماندن اسکار، تغییر شکل جزئی پلک، آسیب مژه‌ها یا عود شالازیون. به همین دلیل تصمیم برای جراحی باید بر اساس اندازه، مدت باقی‌ماندن توده، علائم و معاینه چشم‌پزشکی گرفته شود.

آیا شالازیون می‌تواند دوباره ایجاد شود؟

بله. برخی افراد، به‌خصوص در صورت وجود التهاب مزمن پلک یا اختلال عملکرد غدد میبومین، مستعد ایجاد شالازیون‌های مکرر هستند.

برای کاهش احتمال عود می‌توان بهداشت پلک را جدی گرفت:

• پیش از لمس چشم یا گذاشتن لنز، دست‌ها را به‌خوبی بشویید.
• لنزهای تماسی را مطابق دستورالعمل استفاده و ضدعفونی کنید.
• لنزهای یک‌بارمصرف را بیشتر از مدت توصیه‌شده استفاده نکنید.
• آرایش چشم را پیش از خواب کاملاً پاک کنید.
• لوازم آرایش چشم را به‌طور منظم تعویض کنید و با دیگران به اشتراک نگذارید.
• در صورت داشتن بلفاریت یا شالازیون‌های مکرر، درباره روش مناسب پاک‌سازی لبه پلک با چشم‌پزشک مشورت کنید.

در افرادی که مرتباً شالازیون ایجاد می‌کنند، بررسی بیماری‌های زمینه‌ای پلک اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

آیا امگا ۳ یا روغن بذر کتان از شالازیون پیشگیری می‌کند؟

در برخی افراد مبتلا به مشکلات غدد میبومین یا التهاب سطح چشم، مکمل‌های حاوی اسیدهای چرب امگا ۳ مورد بررسی قرار گرفته‌اند؛ بااین‌حال، شواهد موجود برای اینکه مصرف امگا ۳ یا روغن بذر کتان را به‌عنوان یک روش قطعی برای پیشگیری از شالازیون توصیه کنیم، کافی نیست.

بنابراین بهتر است این مکمل‌ها به‌عنوان درمان عمومی شالازیون در نظر گرفته نشوند. اگر شالازیون‌ها به‌طور مکرر عود می‌کنند، ابتدا باید علت زمینه‌ای بررسی شود.

چه زمانی باید به چشم‌پزشک مراجعه کرد؟

اگر برجستگی پلک با مراقبت‌های اولیه برطرف نشد یا به‌مرور بزرگ‌تر شد، بهتر است توسط پزشک یا متخصص چشم بررسی شود.

مراجعه پزشکی اهمیت بیشتری دارد اگر:

• توده بزرگ‌تر می‌شود.
• درد قابل‌توجه پیدا می‌کند.
• بینایی را مختل یا میدان دید را مسدود می‌کند.
• پلک یا چشم به‌طور واضح قرمز و متورم می‌شود.
• ترشح یا دلمه قابل‌توجه ایجاد می‌شود.
• سوزش، خارش یا اشک‌ریزش شدید وجود دارد.
• به نور حساس شده‌اید.
• توده پس از برطرف‌شدن دوباره در همان محل یا به‌طور مکرر ایجاد می‌شود.

همچنین اگر یک توده پلکی به‌طور مداوم باقی بماند یا به شکل غیرمعمول عود کند، معاینه تخصصی اهمیت دارد؛ زیرا هر برجستگی پلک الزاماً شالازیون نیست و در موارد غیرمعمول باید سایر علل نیز بررسی شوند.

آیا شالازیون روی بینایی اثر می‌گذارد؟

شالازیون‌های کوچک معمولاً تأثیر قابل‌توجهی بر بینایی ندارند. اما اگر توده بزرگ باشد یا روی سطح چشم فشار وارد کند، ممکن است به‌طور موقت باعث تاری دید یا تغییر کیفیت دید شود.

در چنین شرایطی، به‌خصوص اگر اختلال بینایی جدید یا قابل‌توجه ایجاد شده باشد، بهتر است معاینه چشم‌پزشکی انجام شود.

پرسش‌های متداول

آیا شالازیون همان گل‌مژه است؟

خیر. هر دو می‌توانند به صورت برجستگی پلک دیده شوند، اما شالازیون عمدتاً به انسداد غده چربی پلک مربوط است، درحالی‌که گل‌مژه معمولاً یک عفونت موضعی و دردناک است.

آیا می‌توان شالازیون را ترکاند؟

خیر. فشار دادن یا سوراخ‌کردن آن در خانه می‌تواند باعث التهاب، عفونت یا آسیب به بافت پلک شود.

شالازیون چقدر طول می‌کشد تا خوب شود؟

مدت زمان متفاوت است. برخی موارد خودبه‌خود برطرف می‌شوند و ممکن است این روند چند هفته تا چند ماه طول بکشد. باقی‌ماندن طولانی‌مدت یا عود مکرر نیازمند ارزیابی چشم‌پزشکی است.

آیا کمپرس گرم واقعاً مفید است؟

کمپرس گرم یکی از اقدامات اولیه رایج برای کمک به نرم‌شدن ترشحات غده و بهبود تخلیه آن است. استفاده منظم و ایمن از کمپرس گرم می‌تواند در مواردی به کوچک‌شدن شالازیون کمک کند.

آیا شالازیون خطرناک است؟

در اغلب موارد شالازیون یک ضایعه خوش‌خیم و غیرسرطانی است. بااین‌حال، هر توده پلکی که ماندگار، غیرمعمول یا عودکننده باشد باید توسط پزشک بررسی شود.

جمع‌بندی

شالازیون معمولاً به شکل یک برجستگی نسبتاً سفت و بدون درد روی پلک ظاهر می‌شود و علت اصلی آن انسداد غدد چربی پلک است. در مقابل، گل‌مژه معمولاً دردناک‌تر، قرمزتر و التهابی‌تر است و اغلب با عفونت ارتباط دارد.

در موارد خفیف، کمپرس گرم و مراقبت مناسب از پلک می‌تواند به روند بهبود کمک کند؛ اما نباید توده را فشار داد یا در خانه تخلیه کرد. اگر شالازیون بزرگ شود، دردناک شود، روی بینایی اثر بگذارد، علائم عفونت ایجاد کند یا پس از مدتی برطرف نشود و به‌خصوص اگر مکرراً عود کند، ارزیابی توسط چشم‌پزشک ضروری است.

در نهایت، در شالازیون‌های مکرر بهتر است فقط خود توده درمان نشود؛ بلکه مشکلات زمینه‌ای مانند التهاب مزمن پلک و اختلال عملکرد غدد میبومین نیز بررسی شوند.