صرع کانونی: علائم، علل، و درمان.

صرع کانونی (Focal Epilepsy) شامل تشنج‌های مکرر کانونی است که تنها یک ناحیه مشخص از مغز را تحت تأثیر قرار می‌دهند. این تشنج‌ها معمولاً در مقایسه با تشنج‌هایی که هر دو طرف مغز را درگیر می‌کنند (تشنج‌های عمومی)، شدت متفاوتی دارند.

صرع یک اختلال عصبی است که در ایالات متحده حدود ۳ میلیون بزرگسال و ۴۷۰ هزار کودک را درگیر کرده است. متخصصان مراقبت‌های بهداشتی در صورتی صرع را تشخیص می‌دهند که فرد حداقل دو یا چند تشنج تحریک‌نشده (یعنی تشنج‌هایی که علت شناخته‌شده‌ای ندارند، مانند تب شدید یا عوارض دارویی) را تجربه کند. صرع کانونی شایع‌ترین نوع صرع است. افرادی که به این نوع صرع مبتلا هستند، تشنج‌های کانونی را تجربه می‌کنند که ممکن است باعث از دست دادن هوشیاری آن‌ها بشود یا نشود. برخی تحقیقات نشان می‌دهند که تشنج‌های کانونی تا ۶۱٪ از افراد مبتلا به صرع را شامل می‌شوند.

در این مقاله، نگاهی عمیق‌تر به صرع کانونی، از جمله علائم، علل احتمالی و گزینه‌های درمانی آن خواهیم انداخت.

صرع کانونی چیست؟

صرع کانونی شامل تکرار تشنج‌هایی است که عمدتاً از نوع تشنج کانونی هستند. این شایع‌ترین شکل صرع در کودکان و بزرگسالان محسوب می‌شود. تقریباً دو سوم از موارد صرع که در دوران کودکی ایجاد می‌شوند، از نوع صرع کانونی هستند.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

در طول یک تشنج کانونی، ممکن است هوشیار باشید (کانونی آگاه) یا ممکن است هوشیاری شما مختل شده باشد (کانونی با اختلال هوشیاری).

تشنج‌های کانونی آگاه (Focal Aware Seizures): این نوع فقط یک ناحیه از مغز شما را درگیر می‌کند و باعث از دست دادن هوشیاری نمی‌شود. این تشنج‌ها در حدود ۶ تا ۱۲٪ از افراد مبتلا به صرع رخ می‌دهند.
تشنج‌های کانونی با اختلال هوشیاری (Focal Impaired Awareness Seizures): این نوع بر بخش بزرگ‌تری از مغز شما تأثیر می‌گذارد و سبب از دست دادن یا اختلال در هوشیاری می‌شود. این نوع تشنج در حدود ۳۶٪ از موارد مشاهده می‌شود.

تفاوت بین تشنج و صرع چیست؟

تشنج به معنای یک تخلیه الکتریکی کنترل‌نشده و ناگهانی در مغز شما است که می‌تواند علائمی مانند موارد زیر را ایجاد کند:

سفتی یا گرفتگی عضلات
از دست دادن کنترل عضلانی
حرکات پرشی و تکان‌دهنده (Clonic)
از دست دادن هوشیاری

صرع یک بیماری مزمن است که شامل تشنج‌های مکرر می‌شود. برای تشخیص صرع، فرد باید حداقل دو تشنج غیرقابل تحریک را در فاصله زمانی بیش از ۲۴ ساعت تجربه کرده باشد، یا پس از یک تشنج، احتمال زیادی برای تکرار تشنج‌های بعدی وجود داشته باشد.

علائم صرع کانونی چیست؟

صرع کانونی می‌تواند باعث تشنج‌های کانونی آگاه یا کانونی با اختلال هوشیاری شود.

تشنج‌های کانونی آگاه

هنگام تشنج کانونی آگاه، شما هوشیاری خود را از دست نمی‌دهید. این تشنج‌ها معمولاً کمتر از ۲ دقیقه طول می‌کشند. در طول این مدت، ممکن است احساس کنید که متوقف شده‌اید و قادر به پاسخ دادن به دیگران نیستید. علائم به محل شروع تشنج بستگی دارد، اما می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

تغییرات ناگهانی در حواس پنج‌گانه مانند چشایی یا بویایی (به نام آئورا یا پیش درآمد تشنج)
انقباض یا پرش غیرارادی عضلانی در یک بخش از بدن
حرکات تکراری چشم
احساس یا حسی عجیب در سر
بی‌حسی یا احساس سوزن‌سوزن شدن (گزگز) در اندام‌ها
اختلالات ادراکی (مثلاً احساس اینکه دست یا پای شما کوچک‌تر یا بزرگ‌تر از حد معمول است)
توهمات بینایی یا شنوایی
احساس دژاوو (آشناپنداری)
احساس ترس یا شادی ناگهانی و شدید
احساس دیدن چراغ‌های چشمک‌زن

تشنج‌های کانونی با اختلال هوشیاری

اگر دچار تشنج با اختلال هوشیاری باشید، آگاهی و هوشیاری شما تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. ممکن است بتوانید صدای افراد را بشنوید، اما نتوانید گفتار آن‌ها را به‌طور کامل درک کنید یا قادر به پاسخگویی نباشید. علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:

خیرگی یا نگاه خالی
حرکات تکراری دهان (مانند لیسیدن لب یا جویدن)
پلک زدن سریع
حرکات تکراری دست یا انگشت (مانند ور رفتن با لباس)
خندیدن، گریه کردن یا جیغ زدن بدون دلیل مشخص (که به آن آتوماتیسم گفته می‌شود)

چه زمانی تشنج، یک وضعیت اورژانسی است؟

بیشتر تشنج‌ها به مراقبت فوری پزشکی نیاز ندارند. اما مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری (CDC) توصیه می‌کنند اگر شما یا فردی که با او هستید، دچار وضعیت‌های زیر شدید، حتماً به دنبال مراقبت‌های اورژانسی باشید:

اولین تشنج را تجربه می‌کند.
دارای یک بیماری زمینه‌ای مانند دیابت، بیماری قلبی یا بارداری است و دچار تشنج می‌شود.
تشنج در آب رخ می‌دهد (مانند حین شنا).
در حین تشنج دچار آسیب فیزیکی می‌شود.
مدت کوتاهی پس از اولین تشنج، دچار تشنج دوم می‌شود.
تشنج بیش از ۵ دقیقه طول می‌کشد (وضعیت صرعی یا Status Epilepticus).
پس از تشنج در تنفس با مشکل مواجه است.

چه چیزی باعث صرع کانونی می‌شود؟

علت دقیق صرع کانونی اغلب مشخص نیست (صرع ایدیوپاتیک)، اما پتانسیل علل آن شامل موارد زیر است:

عوامل ژنتیکی: وجود سابقه خانوادگی صرع یا جهش‌های ژنی خاص.
سکته مغزی (Cerebrovascular Accident): به‌ویژه سکته‌هایی که به بافت مغزی آسیب می‌زنند.
عفونت‌های مغزی: مانند مننژیت یا آنسفالیت.
آسیب تروماتیک مغز (TBI): ضربه شدید به سر که منجر به آسیب ساختاری شود.
تومورهای مغزی: رشد غیرطبیعی بافت که بر فعالیت الکتریکی مغز تأثیر می‌گذارد.
ناهنجاری‌های عروقی: خوشه‌های غیرطبیعی رگ‌های خونی در مغز (مانند ناهنجاری شریانی وریدی).
سوء مصرف مواد مخدر یا الکل: مصرف طولانی‌مدت یا قطع ناگهانی مصرف برخی مواد.
عوارض جانبی داروها: قطع ناگهانی یا شروع برخی داروهای خاص.
اختلالات غدد درون‌ریز: اختلالاتی که بر عملکرد هورمونی مغز تأثیر می‌گذارند.
عدم تعادل الکترولیت‌ها: سطوح غیرطبیعی سدیم، پتاسیم یا کلسیم.
بیماری‌های خودایمنی: شرایطی که در آن‌ها سیستم ایمنی به بافت‌های مغز حمله می‌کند.

صرع کانونی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشکان نمی‌توانند تنها با انجام یک آزمایش، صرع را تشخیص دهند. آن‌ها با پرسیدن سابقه پزشکی شخصی و خانوادگی و انجام ترکیبی از آزمایش‌ها، به تشخیص می‌رسند:

۱. الکتروانسفالوگرام (EEG)

EEG روتین: ثبت فعالیت الکتریکی مغز.
مانیتورینگ ویدئویی EEG طولانی‌مدت: ثبت فعالیت مغز و رفتار بیمار به‌طور همزمان، به‌ویژه در طول تشنج.

۲. معاینه عصبی

این معاینه شامل ارزیابی دقیق موارد زیر است:

رفلکس‌ها
حواس پنج‌گانه
قدرت عضلانی و تون عضلات
توانایی راه رفتن و حرکت هماهنگ
عملکردهای شناختی و ذهنی

۳. تست‌های تصویربرداری

توموگرافی کامپیوتری (CT Scan): برای شناسایی خونریزی‌ها یا تومورهای بزرگ.
تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI): دقیق‌ترین روش برای شناسایی ضایعات ساختاری کوچک در مغز (مانند اسکار هیپوکامپ یا تومورها).
آزمایش خون: برای رد کردن علل متابولیک، عفونی یا توکسیک.

۴. تست‌های پیش از جراحی (در صورت نیاز)

متخصصان مراقبت‌های بهداشتی ممکن است از آزمایش‌های زیر برای برنامه‌ریزی گزینه‌های درمانی تهاجمی‌تر مانند جراحی استفاده کنند:

اسکن توموگرافی گسیل پوزیترون (PET Scan): برای اندازه‌گیری متابولیسم گلوکز در مغز.
اسکن توموگرافی کامپیوتری انتشار تک فوتون (SPECT Scan): برای اندازه‌گیری جریان خون در زمان تشنج.
مانیتورینگ داخل جمجمه‌ای (Intracranial Monitoring): که شامل قرار دادن الکترودها به‌طور مستقیم در مغز برای دقیق‌ترین مکان‌یابی محل شروع تشنج است.

درمان صرع کانونی چیست؟

درمان صرع کانونی معمولاً شامل ترکیبی از داروها و در موارد مقاوم، روش‌های تهاجمی‌تر است.

۱. داروهای ضدتشنج (AEDs)

درمان خط اول: داروهای ضدتشنج (Anti-Epileptic Drugs – AEDs) درمان اولیه صرع کانونی هستند. این داروها در کنترل تشنج‌ها در حدود ۷۰٪ از افراد مبتلا به صرع مؤثر واقع می‌شوند.
انتخاب دارو: انواع بسیاری از داروهای ضدتشنج موجود است و ممکن است لازم باشد قبل از یافتن دارویی که برای شما مؤثر و با حداقل عوارض جانبی باشد، چندین نوع را امتحان کنید.

۲. عمل جراحی

کاندیدای جراحی: افرادی که پس از امتحان حداقل دو داروی ضدتشنج بهبودی در تشنج‌های خود ندارند (صرع مقاوم به دارو)، ممکن است از جراحی سود ببرند.
انواع جراحی: رایج‌ترین جراحی برای درمان صرع کانونی شامل برداشتن بخشی از نواحی مغز مانند لوب تمپورال، هیپوکامپ و آمیگدال است.
میزان موفقیت: این روش دارای نرخ موفقیت بالایی بوده و در ۶۰ تا ۷۰٪ از موارد می‌تواند منجر به رهایی کامل از تشنج شود.

۳. رژیم کتوژنیک

درمان مکمل/جایگزین: برخی از کودکانی که به داروهای ضدتشنج پاسخ نمی‌دهند، پس از پیروی از رژیم کتوژنیک (که شامل محدود کردن شدید کربوهیدرات‌ها و استفاده از چربی به عنوان سوخت است)، بهبود قابل توجهی را تجربه می‌کنند. کتون‌ها دارای اثرات ضدتشنجی اثبات‌شده‌ای هستند.

۴. نورومدولاسیون (Neuromodulation)

نورومدولاسیون شامل استفاده از دستگاه‌های پزشکی برای تحریک اعصابی است که بر نواحی از مغز درگیر در فعالیت تشنجی تأثیر می‌گذارند. انواع نورومدولاسیون عبارتند از:

تحریک عصب واگ (VNS): تحریک الکتریکی عصب واگ در ناحیه گردن.
تحریک عمیق مغزی (DBS): تحریک هسته قدامی تالاموس.
تحریک عصبی پاسخگو (RNS): دستگاهی که فعالیت تشنجی را تشخیص داده و بلافاصله پالس‌های الکتریکی برای متوقف کردن آن ارسال می‌کند.

چگونه به فردی که تشنج کانونی دارد کمک کنیم؟

کمک‌های اولیه معمولاً برای تشنج‌های کانونی آگاه لازم نیست، زیرا معمولاً باعث از دست دادن هوشیاری نمی‌شوند و فرد کنترل بیشتری بر بدن خود دارد. روش‌های کلی برای کمک به فردی که تشنج کانونی را تجربه می‌کند عبارتند از:

حذف اشیاء مضر: دور کردن هرگونه شیء آسیب‌رسان از دسترس فرد.
دور نگه داشتن از خطرات محیطی: اطمینان از اینکه فرد از شعله‌های آتش، آب و مناطق ناامن دور است.
کمک به نشستن: کمک به فرد برای نشستن یا دراز کشیدن ایمن برای جلوگیری از افتادن.
حفظ آرامش و نظارت: بمانید و با آرامش او را زیر نظر بگیرید تا تشنج پایان یابد و فرد به‌طور کامل هوشیار شود.

عوامل خطر صرع کانونی چیست؟

جمعیت‌شناسی: در برخی مناطق، صرع در میان اقلیت‌های قومی و افراد دارای وضعیت اجتماعی-اقتصادی پایین‌تر شایع‌تر است. این نابرابری‌ها ممکن است به دلیل دسترسی کمتر به مراقبت‌های بهداشتی، تشخیص دیرهنگام یا مدیریت نامناسب شرایط زمینه‌ای رخ دهد.
جنسیت: صرع، مردان را کمی بیشتر از زنان مبتلا می‌کند.
سن: صرع کانونی در میان کودکان و بزرگسالان بالای ۶۵ سال شایع‌تر است.
نوع شایع در کودکان: شایع‌ترین نوع کانونی در دوران کودکی، صرع خوش‌خیم رولاندی (Benign Rolandic Epilepsy) است که معمولاً بین سنین ۵ تا ۱۰ سالگی رخ می‌دهد و اغلب با بلوغ برطرف می‌شود.

چشم‌انداز افراد مبتلا به صرع کانونی چیست؟

صرع کانونی اغلب در صورت درمان صحیح با دارو یا جراحی، چشم‌انداز خوبی دارد. تشنج‌های کانونی در مقایسه با تشنج‌های عمومی که هر دو طرف مغز را درگیر می‌کنند، شانس کمتری برای ایجاد آسیب یا اختلالات شناختی پایدار دارند.

بسیاری از کودکانی که مبتلا به صرع کانونی تشخیص داده می‌شوند، پس از مدتی بهبود می‌یابند و در طول زندگی خود بدون تشنج باقی می‌مانند. به‌طور متوسط، کودکان مبتلا به صرع کانونی در طول ۷ سال، ۸۰٪ کاهش در فعالیت تشنجی را تجربه می‌کنند.

سوالات متداول

آیا با صرع کانونی می‌توان کیفیت زندگی بالایی داشت؟

بله، بسیاری از افراد مبتلا به صرع کانونی می‌توانند با مصرف منظم داروها و پیروی از توصیه‌های پزشکی، کیفیت زندگی بالایی داشته باشند. بسیاری از افرادی که صرع آن‌ها به داروها پاسخ نمی‌دهد، با جراحی یا نورومدولاسیون بهبودی چشمگیری پیدا می‌کنند.

صرع کانونی چه احساسی دارد؟

تجربه صرع کانونی بسته به اینکه کدام قسمت از مغز تحت تأثیر قرار گرفته است، می‌تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد. افراد اغلب تجربه‌هایی مانند:

احساس گرفتگی یا سفتی عضلات در یک اندام خاص
توهمات حسی (مثلاً دیدن چراغ‌های چشمک‌زن)
احساس بی‌حسی یا سوزن‌سوزن شدن (گزگز) در اندام‌ها
آئوراهای احساسی (مانند ترس ناگهانی)

را توصیف می‌کنند.

آیا در طول تشنج، هوشیاری خود را از دست خواهم داد؟

شما در طول تشنج‌های کانونی آگاه هوشیار باقی می‌مانید، اما در طول تشنج‌های کانونی با اختلال هوشیاری ممکن است هوشیاری شما مختل شود یا کاملاً از دست برود.

خلاصه

صرع کانونی شامل تشنج‌های کانونی مکرر است که تنها یک ناحیه از مغز شما را تحت تأثیر قرار می‌دهند. این شایع‌ترین نوع صرع در بزرگسالان و کودکان است. بسیاری از افراد مبتلا به صرع کانونی با مصرف داروهای ضدتشنج، بهبودی تشنج‌ها را تجربه می‌کنند. ممکن است لازم باشد قبل از یافتن دارویی که برای شما مؤثر است، چندین نوع را امتحان کنید. گزینه‌های دیگر شامل جراحی، رژیم کتوژنیک و نورومدولاسیون هستند که می‌توانند به کنترل مؤثر تشنج کمک کنند.

Source link

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: