سندروم صرع مرتبط با عفونت تب‌دار (FIRES): تشنجات مقاوم به درمان با منشاء ناشناخته

سندروم صرع مرتبط با عفونت تب‌دار (FIRES) یک زیرگونه از وضعیت پزشکی جدی به نام وضعیت صرعی مقاوم با شروع جدید (NORSE) محسوب می‌شود. NORSE به شرایطی اطلاق می‌گردد که یک فرد سالم، بدون سابقه قبلی تشنج، به طور ناگهانی دچار حملات صرعی می‌شود. این تشنج‌ها طی چند روز از نظر مدت و فراوانی افزایش می‌یابند و در نهایت به وضعیتی به نام وضعیت صرعی (Status Epilepticus) منجر می‌شوند.

در وضعیت صرعی، فرد یا یک تشنج طولانی‌مدت را تجربه می‌کند یا مجموعه‌ای از تشنج‌ها را پشت سر می‌گذارد که در فواصل بین آن‌ها هوشیاری خود را به دست نمی‌آورد. این وضعیت ممکن است روزها، هفته‌ها یا حتی ماه‌ها به طول انجامد. افراد مبتلا به زیرگونه FIRES از NORSE نیز در روزها یا هفته‌های پیش از اولین تشنج خود، تب را تجربه می‌کنند.

🔍 مروری بر سندروم FIRES

FIRES توسط مرکز ملی پیشبرد علوم ترجمه‌ای (NCATS) به عنوان زیرگونه‌ای از NORSE تعریف شده است. ویژگی متمایز FIRES این است که فرد مبتلا، بین ۲ روز تا ۲ هفته قبل از شروع تشنجات، دچار تب می‌شود. این تب ممکن است در زمان شروع وضعیت صرعی وجود داشته باشد یا نداشته باشد، اما در هر صورت، ناشی از یک عفونت فعال در مغز نیست.

متخصصان پزشکی قبلاً تصور می‌کردند که FIRES فقط کودکان را درگیر می‌کند، اما اکنون مشخص شده است که این وضعیت می‌تواند افراد در هر سنی را تحت تأثیر قرار دهد. با این حال، بیشتر موارد در کودکان بین سنین ۴ تا ۹ سالگی رخ می‌دهد. طبق گزارش NCATS، FIRES یک بیماری نادر است و کمتر از ۵۰۰۰ نفر را در ایالات متحده تحت تأثیر قرار می‌دهد.

علل احتمالی FIRES

FIRES زیرگونه‌ای از NORSE کریپتوژنیک است. اصطلاح “کریپتوژنیک” نشان‌دهنده آن است که تشنج‌ها بدون یک علت مشخص و شناخته‌شده رخ می‌دهند. با وجود تلاش‌های علمی، علت دقیق FIRES هنوز مشخص نشده است.

با این حال، یک بررسی در سال ۲۰۱۸¹ بیان می‌کند که برخی از دانشمندان معتقدند این وضعیت ممکن است ناشی از یک فرآیند التهابی یا خودایمنی زمینه‌ای باشد. این نظریه از آنجا نشأت می‌گیرد که افراد مبتلا به FIRES اغلب دارای سطوح بالایی از نشانگرهای التهابی، مانند سیتوکین‌ها و کموکین‌های پیش‌التهابی، در خون و مایع مغزی نخاعی (CSF) خود هستند.

🤒 علائم سندروم FIRES

اولین علامت FIRES، تب است که با یک بیماری خفیف همراه می‌شود؛ این بیماری می‌تواند گاستروانتریت (التهاب معده و روده) یا عفونت دستگاه تنفسی فوقانی باشد. پس از این دوره بیماری خفیف، تشنج‌ها بین ۲ تا ۱۴ روز بعد شروع می‌شوند.

این تشنج‌ها طی چند روز افزایش می‌یابند و به وضعیت صرعی منجر می‌شوند که می‌تواند از چند روز تا چند ماه به طول انجامد. یک بررسی در سال ۲۰۱۸² خاطرنشان کرد که حدود ۵۰ درصد از افراد مبتلا به FIRES همچنان هنگام شروع تشنج‌ها تب دارند، در حالی که در ۵۰ درصد باقی‌مانده، تب در زمان شروع تشنج‌ها قطع شده است. FIRES می‌تواند باعث انواع مختلفی از تشنج‌ها شود که هر کدام علائم متفاوتی دارند.

تشخیص FIRES

از آنجایی که علت FIRES هنوز ناشناخته است، هیچ تست مشخصی برای تأیید تشخیص وجود ندارد. اولین قدم در تشخیص، رد کردن سایر علل بالقوه وضعیت صرعی است که شامل عفونت‌ها، قرار گرفتن در معرض سموم، علل متابولیک و علل ژنتیکی می‌شوند.

بنیاد صرع توصیه می‌کند که پزشکان ممکن است برای تعیین علت تشنج، یک یا چند مورد از آزمایش‌های زیر را تجویز کنند:

• الکتروانسفالوگرام طولانی‌مدت (EEG): این تست فعالیت الکتریکی مغز را اندازه‌گیری می‌کند و می‌تواند فراوانی تشنج‌ها را تأیید کرده و الگوهای موج مغزی مرتبط با FIRES را نشان دهد.
• پونکسیون کمری (Lumbar Puncture): شامل استخراج مایع مغزی نخاعی (CSF) از کانال نخاعی با استفاده از سوزن است؛ این آزمایش به منظور رد کردن اختلالات خودایمنی و علل عفونی وضعیت صرعی مانند مننژیت و آنسفالیت کمک می‌کند.
• آزمایش خون: می‌تواند به رد کردن اختلالات متابولیکی که قابل درمان هستند، کمک کند.
• تست‌های ژنتیکی: این تست‌ها به منظور رد کردن جهش‌های ژنی خاصی که ممکن است منجر به تشنجات طولانی یا عودکننده شوند، انجام می‌گیرند.
• اسکن مغزی MRI: اسکن‌های اولیه MRI ممکن است طبیعی باشند، اما اسکن‌های بعدی که هفته‌ها یا ماه‌ها بعد گرفته می‌شوند، ممکن است سیگنال‌های غیرعادی مغز و آتروفی مغزی (تحلیل رفتن مغز) را نشان دهند.
• بیوپسی مغز: در موارد نادر، پزشکان ممکن است بیوپسی مغز را برای رد کردن عفونت یا التهاب توصیه کنند.

پزشکان در صورتی که فرد قبل از وضعیت صرعی تب را تجربه کند و هیچ علت قابل شناسایی برای تشنج‌ها نداشته باشد، ممکن است FIRES را تشخیص دهند.

💊 درمان‌های سندروم FIRES

در حال حاضر هیچ درمان استانداردی برای FIRES وجود ندارد و هدف اصلی درمان، کنترل وضعیت صرعی در فاز حاد است. بنیاد صرع داروهایی را لیست می‌کند که ممکن است پزشکان برای درمان تشنج‌ها در فاز حاد FIRES استفاده کنند؛ این داروها عبارت‌اند از بنزودیازپین‌ها (مانند لورازپام و میدازولام)، باربیتورات‌ها (مانند فنوباربیتال و پنتوباربیتال) و داروهای بیهوشی (مانند کتامین و لیدوکائین).

بر اساس یک بررسی در سال ۲۰۲۲³، اگر داروهای ضد تشنج مؤثر نباشند، پزشکان ممکن است تجویز داروهای بیهوشی را برای القای یک کمای موقت و برگشت‌پذیر در نظر بگیرند. این کار احتمال عود تشنج‌ها را کاهش می‌دهد. پزشکان می‌توانند از EEG برای تعیین عمق کما و اطمینان از متوقف شدن تشنج‌ها استفاده کنند.

🔮 چشم‌انداز و مراقبت‌های طولانی‌مدت

بر اساس یک بررسی در سال ۲۰۲۰⁴، FIRES دارای نرخ مرگ و میر تا ۳۰ درصد است. در میان افرادی که از FIRES جان سالم به در می‌برند، بیشتر آن‌ها دچار نوعی اختلال شناختی می‌شوند. یک بررسی دیگر در سال ۲۰۲۲⁵ نشان داد که تنها یک نفر از هر سه بازمانده FIRES، عملکرد شناختی طبیعی یا نزدیک به طبیعی را نشان می‌دهد. یک سوم افراد دچار ناتوانی شناختی خفیف تا متوسط می‌شوند، در حالی که یک سوم دیگر دچار ناتوانی شناختی شدید می‌شوند یا وارد وضعیت نباتی می‌شوند؛ در این وضعیت، فرد بیدار به نظر می‌رسد اما هیچ نشانه‌ای از آگاهی را بروز نمی‌دهد.

عواملی که به نظر می‌رسد خطر اختلال شناختی پس از FIRES را افزایش می‌دهند، شامل سن پایین‌تر، تجربه تشنجات شدیدتر و تأخیر در دریافت درمان برای تشنج‌ها هستند. طبق بررسی سال ۲۰۲۰، بیشتر افرادی که از FIRES جان سالم به در می‌برند، در ادامه دچار صرع مقاوم به درمان می‌شوند؛ در این وضعیت، تشنج‌ها با استفاده از داروهای ضد تشنج قابل درمان نیستند.

توصیه‌های مراقبتی مداوم

یک مطالعه در سال ۲۰۲۲⁶ مجموعه‌ای از توصیه‌های مبتنی بر اجماع را برای مدیریت NORSE و FIRES در کودکان و بزرگسالان تدوین کرد. این توصیه‌ها مربوط به فاز پس از حاد این شرایط هستند، یعنی فازی که تشنج‌ها متوقف شده‌اند. بر اساس این توصیه‌ها، اکثر افراد در فاز پس از حاد NORSE یا FIRES باید اقدامات زیر را انجام دهند:

• رژیم کتوژنیک: به مدت ۳ ماه از یک رژیم غذایی پرچرب و کم‌کربوهیدرات (کتوژنیک) پیروی کنند، در صورتی که این رژیم در فاز حاد مؤثر بوده است.
• غربالگری اختلالات: در صورت امکان، غربالگری برای اختلالات خواب و اختلالات خلقی و روانپزشکی انجام دهند.
• توانبخشی: در صورت امکان، یک برنامه فشرده توانبخشی حرکتی و شناختی را دنبال کنند.
• خدمات اجتماعی: از مداخلات خدمات اجتماعی برای کمک به بازگشت به کار، تحصیل یا فعالیت‌های اجتماعی استفاده نمایند.
• غربالگری سرطان: (فقط برای بزرگسالان) سالی یک بار به مدت ۵ سال تحت غربالگری سرطان قرار گیرند تا اطمینان حاصل شود که تشنج‌ها ناشی از سرطان در حال توسعه نیستند.

📝 جمع‌بندی نهایی

FIRES یک وضعیت نادر و جدی است که در افرادی که سابقه تشنج نداشته‌اند، پس از یک بیماری خفیف همراه با تب، باعث شروع ناگهانی تشنج‌های مقاوم به درمان می‌شود. داروها می‌توانند شعله‌ور شدن حاد FIRES را درمان کنند، اما فرد برای کنترل وضعیت و مدیریت عواقب طولانی‌مدت به مراقبت‌های مداوم نیاز خواهد داشت. این سندروم، با وجود ناشناخته بودن علت آن، تأکید بر مکانیسم‌های التهابی زمینه‌ای دارد و می‌تواند عواقب جدی بر عملکرد شناختی داشته باشد.