چای کیسه‌ای و میکروپلاستیک‌ها؛ آیا روش دم‌کردن چای بر سلامت ما تأثیر می‌گذارد؟

چای کیسه‌ای به‌دلیل سرعت و سهولت استفاده، انتخاب روزمره بسیاری از افراد است؛ اما جنس کیسه می‌تواند بر میزان ذرات ریز آزادشده هنگام دم‌کردن تأثیر بگذارد. برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که کیسه‌های حاوی پلاستیک ممکن است مقادیر زیادی میکروپلاستیک و نانوپلاستیک وارد آب چای کنند.

بااین‌حال، یک نکته مهم را باید در نظر داشت: شناسایی میکروپلاستیک‌ها در چای به‌معنای اثبات آسیب آن به انسان در مقادیر معمول مصرف نیست. هنوز مشخص نیست میزان مواجهه ناشی از نوشیدن چای کیسه‌ای چه سهمی در خطرات احتمالی سلامت دارد.

در این مقاله، شواهد موجود را بررسی می‌کنیم و راهکارهایی عملی برای کاهش مواجهه با این ذرات ارائه می‌دهیم.

آیا چای کیسه‌ای می‌تواند میکروپلاستیک آزاد کند؟

بله. برخی کیسه‌های چای از پلی‌پروپیلن یا ترکیبی از الیاف کاغذی و مواد پلاستیکی ساخته می‌شوند. هنگام تماس با آب داغ، این مواد ممکن است ذرات ریز پلاستیکی آزاد کنند.

در یکی از مطالعات، کیسه‌های چای ساخته‌شده از پلی‌پروپیلن هنگام دم‌کردن، حدود ۱٫۲ میلیارد ذره نانوپلاستیک در هر میلی‌لیتر آب آزاد کردند. این عدد قابل‌توجه است، اما باید با احتیاط تفسیر شود؛ زیرا مقدار ذرات اندازه‌گیری‌شده به جنس کیسه، شرایط آزمایش و روش شناسایی ذرات وابسته است و لزوماً نشان‌دهنده میزان مواجهه واقعی یا خطر قطعی برای مصرف‌کننده نیست.

میکروپلاستیک‌ها معمولاً به ذرات پلاستیکی کوچک‌تر از ۵ میلی‌متر گفته می‌شود و نانوپلاستیک‌ها ابعاد بسیار کوچک‌تری دارند. شناسایی و اندازه‌گیری ذرات در این ابعاد دشوار است و تفاوت روش‌های آزمایشگاهی می‌تواند مقایسه نتایج مطالعات را محدود کند.

آیا میکروپلاستیک‌های چای برای بدن مضر هستند؟

پاسخ قطعی هنوز مشخص نیست.

میکروپلاستیک‌ها در محیط زیست و بسیاری از منابع مصرفی، از جمله آب بطری‌شده و غذاهای دریایی، شناسایی شده‌اند. پژوهش‌های آزمایشگاهی روی سلول‌ها و حیوانات نیز ارتباط مواجهه با برخی ذرات پلاستیکی را با پیامدهایی مانند استرس اکسیداتیو، آسیب سلولی و اختلالات تولیدمثلی مطرح کرده‌اند.

اما چند محدودیت مهم وجود دارد:

• نتایج مطالعات سلولی و حیوانی را نمی‌توان مستقیماً به انسان تعمیم داد.
• میزان مواجهه در آزمایش‌ها ممکن است با مواجهه روزمره انسان تفاوت داشته باشد.
• اثرات احتمالی به اندازه، شکل، ترکیب شیمیایی و ویژگی‌های سطحی ذرات وابسته است.
• هنوز آستانه مشخص و مورد توافقی برای تعیین میزان بی‌خطر یا خطرناک دریافت میکروپلاستیک از چای وجود ندارد.

در حال حاضر، شواهد انسانی برای تعیین خطر دقیق مصرف چای کیسه‌ای کافی نیست. بنابراین، نه می‌توان این محصولات را صرفاً به‌دلیل احتمال آزادسازی ذرات «سمی» دانست و نه می‌توان درباره بی‌خطری کامل آن‌ها با قطعیت اظهار نظر کرد.

چگونه مواجهه با میکروپلاستیک‌های چای را کاهش دهیم؟

اگر می‌خواهید میزان مواجهه احتمالی را کاهش دهید، چند تغییر ساده در روش دم‌کردن چای می‌تواند مفید باشد.

۱. از چای برگ‌دار و صافی استیل استفاده کنید

استفاده از چای فله‌ای یا برگ‌دار همراه با صافی استیل ضدزنگ، امکان حذف کیسه چای را فراهم می‌کند. در این روش، دیگر نیازی به تماس آب داغ با کیسه‌ای که ممکن است حاوی پلاستیک باشد، وجود ندارد.

البته این روش به‌معنای حذف تمام منابع میکروپلاستیک نیست؛ زیرا ذرات پلاستیکی ممکن است از منابع دیگر آب یا محیط وارد نوشیدنی شوند.

۲. کیسه‌های کاغذی یا سلولزی را ترجیح دهید

برخی مطالعات نشان داده‌اند کیسه‌های ساخته‌شده از سلولز یا کاغذ، در مقایسه با کیسه‌های پلی‌پروپیلنی، معمولاً ذرات پلاستیکی کمتری آزاد می‌کنند.

بااین‌حال، ظاهر کاغذی کیسه لزوماً به‌معنای فاقد پلاستیک بودن آن نیست. بعضی کیسه‌ها برای اتصال درزها یا حفظ استحکام، از مواد پلیمری استفاده می‌کنند.

هنگام انتخاب محصول، در صورت امکان اطلاعات سازنده درباره جنس کیسه، نوع الیاف و مواد مورد استفاده برای اتصال درزها را بررسی کنید. عبارت‌هایی مانند «طبیعی» یا «کاغذی» به‌تنهایی تضمین نمی‌کنند که محصول کاملاً عاری از پلاستیک باشد.

۳. به کیفیت آب مصرفی نیز توجه کنید

کیفیت آب از جنبه‌های مختلف سلامت اهمیت دارد. اگر آب مصرفی شما از نظر آلودگی‌های شیمیایی یا میکروبی مشکل دارد، استفاده از روش تصفیه متناسب با نوع آلودگی، اقدامی مهم‌تر و قابل‌اتکاتر از تکیه بر روش دم‌کردن چای است.

آیا دم‌کردن چای می‌تواند سرب آب را کاهش دهد؟

نکته جالب دیگری که در پژوهش‌های جدید مطرح شده، توانایی برگ‌های چای و برخی کیسه‌های سلولزی در جذب بخشی از سرب موجود در آب است.

در یک مطالعه از پژوهشگران دانشگاه نورث‌وسترن، مشخص شد که برگ‌های چای و کیسه‌های کاغذی یا سلولزی می‌توانند مقداری از سرب موجود در آب را جذب کنند. سطح تماس زیاد برگ‌های چای با آب احتمالاً در این فرایند نقش دارد.

بر اساس نتایج این پژوهش، هرچه زمان تماس چای با آب بیشتر باشد، امکان جذب مقدار بیشتری از سرب وجود دارد. بااین‌حال، میزان جذب به شرایط آزمایش، ویژگی‌های آب و روش دم‌کردن بستگی دارد.

این یافته به‌هیچ‌وجه به این معنا نیست که چای جایگزین مناسبی برای تصفیه آب آلوده است. دم‌کردن چای نمی‌تواند حذف ایمن و کامل سرب را تضمین کند و نباید برای بی‌خطر کردن آب مشکوک یا آلوده به آن تکیه کرد. در صورت احتمال آلودگی آب به سرب، باید از منبع آب ایمن و روش تصفیه‌ای استفاده شود که برای حذف این فلز تأیید شده باشد.

آیا لازم است مصرف چای کیسه‌ای را کاملاً کنار بگذاریم؟

با توجه به شواهد فعلی، توصیه به حذف کامل چای کیسه‌ای برای همه افراد پشتوانه علمی کافی ندارد. خطر واقعی ناشی از مصرف معمول این نوشیدنی هنوز به‌طور دقیق مشخص نشده است.

بااین‌حال، اگر نوشیدن چای بخشی ثابت از برنامه روزانه شماست و می‌خواهید بدون نگرانی افراطی، مواجهه احتمالی با ذرات پلاستیکی را کاهش دهید، استفاده از چای برگ‌دار همراه با صافی استیل یا انتخاب کیسه‌های سلولزی با ترکیبات مشخص، گزینه‌های منطقی هستند.

این رویکرد بر اصل احتیاط معقول استوار است: کاهش یک منبع بالقوه مواجهه، بدون آنکه خطر اثبات‌نشده را قطعی فرض کنیم یا نگرانی درباره آن را بیش از اندازه بزرگ جلوه دهیم.

جمع‌بندی

برخی کیسه‌های چای، به‌ویژه انواع حاوی پلی‌پروپیلن، می‌توانند هنگام دم‌کردن مقادیر زیادی میکروپلاستیک و نانوپلاستیک آزاد کنند؛ اما میزان خطر این مواجهه برای سلامت انسان هنوز روشن نیست.

برای کاهش مواجهه احتمالی، استفاده از چای برگ‌دار و صافی استیل یا انتخاب کیسه‌های کاغذی و سلولزی با ترکیبات مشخص، راهکارهای ساده و عملی هستند. در عین حال، نباید نتایج مطالعات آزمایشگاهی را معادل اثبات بیماری در انسان دانست یا از چای به‌عنوان روش تصفیه آب آلوده استفاده کرد.

نتیجه کاربردی: لازم نیست صرفاً به‌دلیل نگرانی درباره میکروپلاستیک‌ها دچار اضطراب شوید؛ اما اگر جایگزین ساده‌ای مانند چای برگ‌دار در دسترس دارید، انتخاب آن می‌تواند راهی معقول برای کاهش یک منبع احتمالی مواجهه باشد.