پودرهای پروتئینی لبنیاتی، مانند وِی پروتئین کنسانتره/ایزوله و کازئین، از شیر گاو تهیه میشوند و در بسیاری از موارد ممکن است حاوی فلزات سنگین، سموم، آنتیبیوتیکها و دیگر آلایندهها باشند. این آلودگیها میتوانند به دلایل مختلفی وارد محصولات پروتئینی شوند، که این دلایل عمدتاً به فرآیندهای تولید، نگهداری و شرایط محیطی مربوط میشوند. در اینجا به بررسی دلایل اصلی این آلودگیها و راهکارهای کاهش خطر آنها میپردازیم.
۱. آلودگی در زنجیره غذایی گاوها
گاوها از مواد مختلفی همچون علوفه، ذرت، سویا و مکملهای خوراکی تغذیه میکنند که ممکن است در خاک یا آب آلوده به فلزات سنگین مانند سرب، کادمیوم، آرسنیک و جیوه و همچنین سموم کشاورزی (مثل گلیفوسات و حشرهکشها) رشد کرده باشند. این فلزات سنگین و سموم میتوانند از طریق گیاهان وارد بدن گاو شده و در اندامهایی مانند کبد، کلیه و نهایتاً در شیر گاو تجمع پیدا کنند. فرآیندهای صنعتی برای تولید پودر پروتئین نیز میتوانند به تشدید این آلودگیها منجر شوند.
۲. استفاده از آنتیبیوتیکها و هورمونها در دامداری صنعتی
در دامداریهای صنعتی، برای پیشگیری از بیماریها و افزایش تولید شیر، گاوها ممکن است تحت درمان با آنتیبیوتیکها و هورمونها قرار گیرند. اگر این مواد بهطور کامل از بدن گاوها دفع نشده یا در دورههای زمانی مناسب کنترل نشوند، ممکن است به شیر منتقل شوند و در نهایت وارد پودر پروتئین شوند. این آلودگیها بهویژه در محصولات ارزانقیمتتر که نظارت کمتری بر کیفیت دارند، میتوانند بیشتر مشاهده شوند. در برخی موارد، آنتیبیوتیکها و هورمونها حتی پس از فرآیندهای تصفیه نیز باقیمانده و در محصول نهایی حضور دارند.
۳. آلودگی آب و هوا
گاوها معمولاً آب آشامیدنی مصرف میکنند که ممکن است حاوی فلزات سنگین یا نیترات باشد. در مناطقی که کارخانههای صنعتی یا معادن وجود دارند، آلودگی هوا و باران اسیدی میتوانند باعث رسوب فلزات سنگین در مراتع شوند و این آلودگیها وارد زنجیره غذایی گاوها میشوند. این فرآیندها میتوانند به انتقال آلودگیهای محیطی به شیر و در نهایت به پودر پروتئین منجر شوند.
۴. تمرکز آلایندهها در فرآیند تولید
در فرآیند تولید پودر پروتئین از شیر، ابتدا شیر خام پاستوریزه شده، سپس چربی آن جدا میشود و در نهایت از روشهایی چون میکروفیلتراسیون یا اولترافیلتراسیون برای جداسازی پروتئین استفاده میشود. در پایان، پروتئین از طریق خشک کردن اسپری به پودر تبدیل میشود. این فرآیندها باعث غلیظ شدن پروتئین از حدود ۳٫۵٪ در شیر به ۷۰–۹۰٪ در پودر میشود، که در نتیجه هر آلایندهای که در شیر وجود داشته باشد، چندین برابر متمرکز میشود و به محصول نهایی منتقل میشود.
۵. آلودگی در مرحله بستهبندی و حملونقل
استفاده از ظروف یا لولههای فلزی قدیمی که ممکن است مواد سمی مانند سرب یا کادمیوم آزاد کنند، میتواند به آلودگی پودر پروتئین منجر شود. همچنین، نگهداری پودر پروتئین در انبارهای آلوده یا تماس با مواد شیمیایی در فرآیند حملونقل نیز میتواند موجب ورود آلایندهها به محصول نهایی شود.
۶. تجمع سموم و آلایندهها در بدن دامها
دامها ممکن است مواد سمی و آلایندهها را از منابع مختلفی جذب کنند، مانند آب و هوای آلوده، خاک و گیاهان آلوده به سموم. این مواد میتوانند در بدن دامها تجمع یابند و پس از آن، به شیر منتقل شوند. حتی در صورتی که دامها از گیاهان سالم تغذیه کنند، آلودگیها میتوانند از خاک و منابع آبی که در آنها رشد کردهاند به دامها منتقل شوند.
۷. سموم قارچی و آفتکشها
اگر دامها از گیاهانی تغذیه کنند که تحت تاثیر سموم قارچی یا آفتکشها قرار گرفتهاند، این مواد شیمیایی میتوانند از طریق خوراک دام وارد شیر شوند. این سموم در طی فرآیندهای صنعتی در پودر پروتئین باقی میمانند و میتوانند به محصول نهایی منتقل شوند.
۸. عدم رعایت استانداردهای بهداشتی و فرآیندهای ضعیف تصفیه
در برخی از کارخانجات تولید پودر پروتئین، ممکن است استانداردهای بهداشتی بهطور کامل رعایت نشوند یا فرآیندهای تصفیه و پالایش بهدرستی انجام نشوند. این موارد میتوانند به حضور باکتریها و سایر مواد آلوده در محصول نهایی منجر شوند. در چنین شرایطی، پودر پروتئین ممکن است حاوی باکتریها، مواد شیمیایی و دیگر آلایندهها باشد که در اثر فرآیندهای تصفیه ناقص وارد محصول شدهاند.
نتایج تحقیقات و گزارشها
- Consumer Reports (۲۰۱۰ و ۲۰۲۲): در بررسیهای انجام شده در برندهای معروف وی پروتئین، مقادیر بالای سرب، کادمیوم و آرسنیک یافت شد که بیشتر از حد مجاز بودند.
- Clean Label Project (۲۰۱۸): در بررسی ۱۳۴ برند پودر پروتئین، بیش از ۷۰٪ از برندها حاوی فلزات سنگین و BPA بودند. محصولات لبنیاتی در این زمینه بدتر از محصولات گیاهی بودند.
- مطالعه ۲۰۲۳ در Journal of Food Composition and Analysis: نشان داد که در وی پروتئینهای تولید شده از شیر گاوهای صنعتی، کادمیوم تا ۵ برابر بیشتر از حد مجاز WHO وجود داشت.
چطور ریسک را کم کنیم؟
برای کاهش خطر مواجهه با آلایندهها و مواد سمی در پودرهای پروتئینی لبنیاتی، انتخاب برندهای معتبر و استفاده از محصولات با گواهیهای کیفیت میتواند مفید باشد. در اینجا برخی از راهکارها آورده شده است:
- انتخاب برندهای تستشده (third-party tested): برندهایی که توسط سازمانهای معتبر تست شدهاند، مانند:
- NSF Certified for Sport
- Informed-Sport
- Labdoor
- ConsumerLab
- **انتخاب محصولات با گواهی Grass-Fed + Organic: گاوهای علفخوار ارگانیک معمولاً آلودگی کمتری دارند.
- انتخاب برندهای معتبر با شفافیت بالا: برندهایی مانند Optimum Nutrition Gold Standard، Thorne، Momentous و Legion که تستهای سنگین انجام میدهند.
- استفاده از وی ایزوله به جای کنسانتره: چرا که وی ایزوله به دلیل فیلتر شدن بیشتر، لاکتوز، چربی و آلایندههای کمتری دارد.
خلاصه
پودرهای پروتئینی لبنیاتی بهخاطر فرآیندهای تولید صنعتی و تمرکز بالای پروتئین میتوانند حاوی فلزات سنگین و سموم باشند. بهمنظور کاهش خطر مواجهه با این آلایندهها، انتخاب برندهای معتبر، ارگانیک و تستشده از اهمیت ویژهای برخوردار است. همچنین، مصرف وی ایزوله به جای کنسانتره میتواند خطر آلودگیها را کاهش دهد.
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
