فشار خون، میزان فشاری است که خون بر دیوارههای رگهای خونی وارد میکند. قلب با هر ضربان منقبض و منبسط میشود و خون را به شریانها (رگهایی که خون را به سراسر بدن هدایت میکنند) پمپ میکند.
یک اندازهگیری فشار خون شامل دو عدد بالا و پایین است که با واحد میلیمتر جیوه (mmHg) بیان میشوند. عدد بالا فشار خون سیستولیک و عدد پایین فشار خون دیاستولیک است.
تفاوت چیست؟
دو عدد در قرائت فشار خون، بازتاب بخشهای متفاوتی از ضربان قلب هستند:
- فشار خون سیستولیک: فشار وارد بر شریانها هنگام انقباض قلب (عدد بالا در فشار خون).
- فشار خون دیاستولیک: فشار وارد بر شریانها هنگام استراحت قلب (عدد پایین در فشار خون).
فشار خون سیستولیک
فشار سیستولیک، فشار افزایشیافته در شریانها در هر انقباض قلب است و عدد بالایی در خواندن فشار خون محسوب میشود.
محدوده طبیعی و بالا
فشار خون سیستولیک طبیعی کمتر از 120 mmHg است. فشار خون سیستولیک بالاتر از 130 mmHg نشاندهنده فشار اضافی بر رگهاست و قلب باید سختتر کار کند تا خون را پمپ کند.
پیامدهای سلامتی
بالا بودن مداوم فشار سیستولیک (فشار خون بالا) خطر مشکلات زیر را افزایش میدهد:
- حمله قلبی
- نارسایی قلبی
- سکته مغزی
- بیماری کلیوی
- بیماریهای چشمی
علل فشار خون سیستولیک بالا
یکی از علل شایع فشار خون سیستولیک بالا، افزایش سن است. با بالا رفتن سن، دیواره رگها سفتتر میشوند و فشار بیشتر میشود. سایر علل عبارتند از:
- بیماریهایی مانند دیابت و بیماری کلیوی
- رژیم غذایی پرنمک
- فعالیت بدنی کم
- مصرف الکل
- برخی داروها
فشار خون سیستولیک پایین
فشار خون سیستولیک پایین (کمتر از 90 mmHg) «افت فشار خون» نام دارد. اگر با علائم زیر همراه باشد، نیاز به توجه دارد:
- سبکی سر یا سرگیجه
- غش کردن
- خستگی
- تهوع
- تاری دید
فشار خون دیاستولیک
فشار دیاستولیک، فشار در رگهای خونی در زمان استراحت قلب است.
محدوده طبیعی و بالا
فشار دیاستولیک طبیعی کمتر از 80 mmHg است. فشارهای بالاتر میتوانند نشاندهنده فشار خون بالا باشند.
پیامدهای سلامتی
تحقیقات نشان میدهد فشار دیاستولیک بالا بهطور مستقل از فشار سیستولیک میتواند خطر مشکلات قلبی-عروقی مانند حمله قلبی و سکته را افزایش دهد، گرچه تأثیر آن کمی کمتر است.
علل فشار خون دیاستولیک بالا
بر خلاف فشار سیستولیک، فشار دیاستولیک با افزایش سن به همان میزان بالا نمیرود. با این حال، علل شایع مشابه هستند:
- کمتحرکی
- رژیم پرنمک
- مصرف الکل
- برخی داروها
- بیماریهایی مانند بیماری کلیوی
فشار خون دیاستولیک پایین
فشار دیاستولیک کمتر از 60 mmHg معمولاً پایین محسوب میشود و میتواند علائم افت فشار خون را ایجاد کند. گاهی ناشی از بیماریهایی مثل نارسایی دریچه آئورت است.
محدودههای طبیعی فشار خون سیستولیک و دیاستولیک
هر دو عدد سیستولیک و دیاستولیک برای ارزیابی فشار خون لازماند. فشار خون طبیعی، سیستولیک کمتر از 120 و دیاستولیک کمتر از 80 است. اگر یکی یا هر دو عدد بالا باشند، فشار خون بالا یا «هیپرتانسیون» محسوب میشود.
| فشار خون سیستولیک (mmHg) | فشار خون دیاستولیک (mmHg) | دستهبندی |
|---|---|---|
| فشار خون طبیعی | ||
| 120–129 | فشار خون مرزی (بالا رفته) | |
| 130–139 | 80–89 | فشار خون مرحله 1 |
| ≥ 140 | ≥ 90 | فشار خون مرحله 2 |
| ≥ 180 | ≥ 120 | بحران فشار خون (نیاز به مراقبت فوری پزشکی) |
کدام یک مهمتر است؟
هر دو بالا بودن فشار سیستولیک و دیاستولیک خطراتی دارند، اما برخی مطالعات نشان دادهاند که فشار سیستولیک بالا ارتباط قویتری با پیامدهایی مانند سکته و حمله قلبی دارد.
چگونه فشار خون را پایش کنیم؟
پایش منظم فشار خون اهمیت زیادی دارد. اگر فشار خون سیستولیک یا دیاستولیک در بیش از دو نوبت بالا باشد، احتمالاً دچار فشار خون بالا هستید.
فشار خون میتواند در داروخانهها یا در خانه اندازهگیری شود. برای دقت بیشتر:
- ۳۰ دقیقه قبل از اندازهگیری سیگار نکشید، ورزش نکنید، کافئین یا وعده غذایی مصرف نکنید.
- فشار خون را پیش از مصرف دارو اندازه بگیرید، یا طبق توصیه پزشک یک ساعت بعد از مصرف دارو دوباره بررسی کنید.
- مثانه را خالی کنید.
- در محیطی آرام بنشینید.
- صاف بنشینید، پاها روی زمین، کمر تکیه داده. پاها را روی هم نیندازید.
- بازوبند دستگاه را روی بازوی برهنه، همسطح قلب قرار دهید.
- هنگام اندازهگیری آرام باشید و صحبت نکنید.
- دو بار با فاصله یک دقیقه فشار خون را بگیرید و اعداد را یادداشت کنید.
چگونه فشار خون را مدیریت کنیم؟
فشار خون بالا قابل کنترل و درمان است. پزشک راهنمایی اختصاصی ارائه میدهد، اما تغییرات زیر نیز موثرند:
- فعالیت بدنی منظم (حداقل ۱۵۰ دقیقه ورزش متوسط در هفته)
- رژیم غذایی سالم برای قلب (کاهش نمک، افزایش پتاسیم از میوه و سبزیجات)؛ در بیماری کلیوی باید مصرف پتاسیم طبق نظر پزشک تنظیم شود. رژیم DASH و مدیترانهای گزینههای مناسباند.
- پرهیز از سیگار (حتی دود دست دوم)
- مدیریت وزن (چاقی با فشار خون بالا مرتبط است؛ کاهش وزن به بهبود کمک میکند)
در کنار تغییر سبک زندگی، دارو نیز ممکن است لازم باشد. پزشک بر اساس شرایط شما داروی مناسب را تجویز میکند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
فشار خون بسیار بالا یا پایین میتواند اورژانسی باشد. اگر علائم زیر را داشتید، سریعاً به پزشک مراجعه کنید:
- درد یا فشار در قفسه سینه
- تنگی نفس
- بیهوشی
- علائم سکته (ضعف یکطرفه بدن یا صورت، اختلال تکلم، گیجی)
مرور سریع
اندازهگیری فشار خون شامل دو عدد است:
- عدد بالا (سیستولیک): فشار هنگام انقباض قلب
- عدد پایین (دیاستولیک): فشار هنگام استراحت قلب
این اعداد نشان میدهند چه میزان فشار بر دیواره رگها وارد میشود و برای سلامت قلب و عروق بسیار اهمیت دارند.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- MedlinePlus. High blood pressure in adults - hypertension.
- American Heart Association. Understanding Blood Pressure Readings.
- Centers for Disease Control and Prevention. About High Blood Pressure.
- American Heart Association. Low Blood Pressure.
- Flint AC, Conell C, Ren X, et al. Effect of Systolic and Diastolic Blood Pressure on Cardiovascular Outcomes. N Engl J Med. 2019;381(3):243-251. doi:10.1056/NEJMoa1803180
- Jacobsen AP, McKittrick M, Daya N, Al Rifai M, McEvoy JW. Isolated Diastolic Hypertension and Risk of Cardiovascular Disease: Controversies in Hypertension-Con Side of the Argument. Hypertension. 2022;79(8):1571-1578. doi:10.1161/HYPERTENSIONAHA.122.18458
- Tang KS, Medeiros ED, Shah AD. Wide pulse pressure: A clinical review. J Clin Hypertens (Greenwich). 2020;22(11):1960-1967. doi:10.1111/jch.14051
- American Heart Association. Home Blood Pressure Monitoring.
- Whelton PK, Carey RM, Aronow WS, et al. 2017 ACC/AHA/AAPA/ABC/ACPM/AGS/APhA/ASH/ASPC/NMA/PCNA Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation, and Management of High Blood Pressure in Adults: Executive Summary: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Clinical Practice Guidelines. Hypertension. 2018;71(6):1269-1324. doi:10.1161/HYP.0000000000000066
- American Heart Association. Life's Essential 8.
- American Heart Association. When to call 911 about high blood pressure.
- https://www.health.com/systolic-vs-diastolic-8767534
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
