چگونگی شناسایی و درمان زرد زخم (Impetigo)

زردزخم یک عفونت پوستی باکتریایی به‌شدت مسری است که اغلب اوقات کودکان $۲$ تا $۵$ ساله را درگیر می‌کند¹ . درمان این عارضه معمولاً با استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های موضعی یا خوراکی انجام می‌گیرد، و انتظار می‌رود که عفونت در عرض چند روز بهبود یابد. زردزخم یک بیماری عفونی مسری پوست است که معمولاً با زخم‌های قرمز و خارش‌دار آغاز می‌شود و در نهایت به ضایعات پوسته‌دار با رنگ عسلی می‌انجامد. درمان مناسب شامل مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها و رعایت دقیق اصول بهداشتی برای جلوگیری از گسترش بیماری است، بنابراین کلید مدیریت مؤثر این عفونت، شناخت و شناسایی صحیح آن است.

انواع مختلف زردزخم کدام‌اند؟

بیماری زردزخم می‌تواند هر کسی را مبتلا کند، اما معمولاً نوزادان و کودکان خردسال را درگیر می‌کند و بیشترین شیوع آن در سنین $۲$ تا $۵$ سالگی است¹. این عفونت بر اساس ظاهر پوست آلوده و عمق نفوذ عفونت به لایه‌های پوستی طبقه‌بندی می‌شود. دو نوع اصلی آن شامل زردزخم غیرتاولی (Non-bullous impetigo) و زردزخم تاولی (Bullous impetigo) هستند. نوع غیرتاولی که شایع‌تر است، باعث قرمزی در پوست اطراف ناحیه آلوده می‌شود². در صورتی که بیماری زردزخم بدون درمان باقی بماند، ممکن است پیشرفت کرده و به یک عفونت عمیق‌تر و جدی‌تر به نام اکتیما (Ecthyma) تبدیل شود².

نحوه تشخیص زردزخم بر اساس علائم و ظاهر آن

زردزخم به طور کلی یک عفونت خفیف محسوب می‌شود که اغلب در کودکان نوپا و خردسالان مشاهده می‌گردد. نواحی رایجی که این عفونت از آنجا شروع می‌شود شامل پوست‌های باز و در معرض محیط، مانند اطراف دهان و بینی یا بر روی بازوها و پاها هستند¹. در صورتی که عفونت درمان نشود، می‌تواند به سرعت به سایر نواحی بدن کودک سرایت کند. در تمام انواع زردزخم، درد و خارش می‌تواند رخ دهد، و خاراندن ضایعات به گسترش بیشتر عفونت کمک می‌کند.

زردزخم غیرتاولی (Impetigo Contagiosa)

شایع‌ترین شکل زردزخم، تنها لایه بیرونی پوست که اپیدرم نامیده می‌شود را درگیر می‌کند. این نوع معمولاً در جایی ایجاد می‌شود که پوست دچار بریدگی، تحریک، یا آسیب‌دیدگی شده باشد. سوراخ‌های بینی، به خصوص در کودکانی که دچار آبریزش بینی هستند، اغلب درگیر می‌شوند. همچنین ممکن است ضایعاتی را روی صورت، گردن و دست‌ها نیز مشاهده کنید.

• ویژگی‌های کلیدی:
  • علائم اولیه: زخم‌های قرمز و خارش‌داری که برای چند روز مایع شفاف یا چرک ترشح می‌کنند.
  • پیشرفت: ضایعات پوسته‌دار به رنگ عسلی روی زخم‌ها ایجاد می‌شوند.

زردزخم تاولی (Bullous Impetigo)

زردزخم تاولی نیز لایه اپیدرم را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما بیشتر در مناطقی ایجاد می‌شود که پوست روی هم جمع شده یا به پوست دیگر مالیده می‌شود. این نواحی شامل بازوها، پاها، تنه، باسن، زیر بغل و کشاله ران است³.

• ویژگی‌های کلیدی:
  • علائم اولیه: تاول‌های پر از مایع ظاهر می‌شوند.
  • اندازه و مدت: ضایعات بزرگتر بوده و ممکن است قبل از پاره شدن برای مدت طولانی‌تری دست‌نخورده باقی بمانند.
  • ترشح مایع: ممکن است ضایعات مایع زرد رنگی ترشح کنند.
  • وضعیت پوست: پوست اطراف ضایعه دچار تغییر رنگ نمی‌شود.

اکتیما (Ecthyma) یا زردزخم عمیق

اکتیما یک عفونت باکتریایی جدی‌تر است که به لایه عمیق‌تر پوست، یعنی درم، نفوذ می‌کند.

• ویژگی‌های کلیدی:
  • علائم اولیه: اکتیما به صورت یک جوش چرکی شروع می‌شود و این تاول‌ها دردناک هستند.
  • زخم‌ها: تاول‌ها به زخم‌های عمیق تبدیل می‌شوند؛ ممکن است یک پوسته قهوه‌ای مایل به سیاه تشکیل شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر متوجه برجستگی‌های قرمز خارش‌دار یا دردناک، پوسته‌ عسلی‌رنگ روی زخم‌ها، یا برجستگی‌های شبیه به تاول در پوست فرزندتان شدید، باید فوراً با پزشک اطفال خود تماس بگیرید. درمان سریع می‌تواند از گسترش عفونت به سایر قسمت‌های بدن کودک یا انتقال آن به دیگران جلوگیری کند. در صورتی که فرزند شما دچار تب، تورم غدد لنفاوی، وجود خون در ادرار، یا کمبود انرژی است، باید فوراً به دنبال مراقبت‌های پزشکی اورژانسی باشید.

کدام بیماری‌ها شبیه زردزخم هستند؟

چندین اختلال تاولی و بثورات پوستی دیگر وجود دارند که می‌توانند شبیه زردزخم غیرتاولی باشند³، که این امر تمایز اولیه را دشوار می‌سازد. از جمله این شرایط می‌توان به درماتیت آتوپیک اشاره کرد که یک بیماری پوستی ایجادکننده التهاب خشک و خارش‌دار است، و همچنین زردزخم بوکارت که شکلی از فولیکولیت بوده و زردزخم واقعی نیست. سایر موارد شامل لوپوس اریتماتوز دیسکوئید دوران کودکی، درماتیت تماسی (التهاب ناشی از تماس با آلرژن‌ها)، کاندیدیازیس جلدی (عفونت قارچی پوست) و درماتوفیتوز (مانند قارچ حلقوی بدن یا پوست سر) هستند. افزون بر این، عفونت‌های ویروسی مانند ویروس هرپس سیمپلکس، آلودگی‌هایی مانند پدیکولوز (شپش) و گال (مایت)، و همچنین سندرم‌های نادری مانند سندرم سوئیت (ضایعات پوستی دردناک همراه با تب) و ویروس واریسلا زوستر (عامل آبله مرغان و زونا) نیز شباهت‌هایی دارند.

پیش از تشخیص زردزخم تاولی، پزشکان ممکن است ابتدا وجود شرایطی همچون اریتم مولتی‌فرم تاولی (التهاب حاد پوستی)، واکنش دارویی ثابت تاولی (تاول ناشی از دارو)، و لوپوس اریتماتوز تاولی (تاول‌های خودایمنی) را رد کنند. همچنین، پمفیگوئید تاولی (تاول‌های خارش‌دار بزرگ)، گال تاولی (واکنش شدید به مایت)، درماتیت هرپتی‌فرم (تاول‌های مرتبط با حساسیت به گلوتن)، واکنش‌های ناشی از گزش حشرات، درماتوز تاولی خطی با ایمونوگلوبولین A (یک بیماری تاولی نادر خودایمنی) و عفونت‌های شدید مانند فاسئیت نکروزان نیز باید در نظر گرفته شوند. سایر بیماری‌هایی که باعث تاول می‌شوند شامل پمفیگوس ولگاریس (یک بیماری خودایمنی)، سندرم استیونز-جانسون (واکنش شدید به دارو)، سوختگی‌های حرارتی و ملانوز پستولار نوزادی گذرا هستند.

علت وقوع زردزخم چیست؟

زردزخم می‌تواند زمانی رخ دهد که پوست در معرض باکتری‌های خاصی قرار گیرد. این باکتری‌ها شامل استافیلوکوکوس اورئوس (Staphylococcus aureus) هستند که مسئول انواع مختلفی از عفونت‌های پوستی و سایر مشکلات است، و یا استرپتوکوک گروه A (Group A Streptococcus) که به عنوان استرپتوکوک پیوژنز (Streptococcus pyogenes) نیز شناخته می‌شود و عامل گلودرد استرپتوکوکی و سلولیت نیز می‌باشد. علت زردزخم به نوع درگیر آن بستگی دارد، اما هم استافیلوکوک اورئوس و هم استرپتوکوک گروه A می‌توانند باعث نوع غیرتاولی و همچنین اکتیما شوند، در حالی که نوع تاولی معمولاً فقط توسط استافیلوکوک اورئوس ایجاد می‌گردد³. عفونت زردزخم درمان‌نشده ممکن است به اکتیما تبدیل شود که یک عفونت عمیق‌تر است.

زردزخم می‌تواند به عنوان عفونت اولیه هنگامی که باکتری پوست سالم را آلوده می‌کند، یا به عنوان عفونت ثانویه زمانی که باکتری به پوست از قبل تحریک شده یا آسیب دیده نفوذ می‌کند، ایجاد شود. آسیب‌های پوستی مانند زخم، گزش حشرات، پیچک سمی، اگزما، تبخال، یا گال می‌توانند زمینه را برای عفونت ثانویه فراهم آورند. انتقال زردزخم از طریق تماس مستقیم با ضایعات آلوده صورت می‌گیرد. این امر می‌تواند از طریق انتقال توسط خود فرد (مانند خاراندن ناحیه آلوده و لمس قسمت دیگری از بدن)، تماس فیزیکی (مانند در آغوش گرفتن یا دست دادن با فرد آلوده)، فعالیت‌های ورزشی تماسی، یا قرار گرفتن در مکان‌های شلوغ مانند مدارس و مهدکودک‌ها اتفاق بیفتد¹. باکتری S. aureus اغلب پوست کودکان و بزرگسالان، به‌ویژه در ناحیه بینی را کلونیزه می‌کند و می‌تواند به راحتی پخش شود، به‌ویژه اگر کودکان بینی خود را دستکاری کنند. همچنین، اگرچه این روش یک مرحله دورتر از تماس مستقیم است، اما عفونت می‌تواند با لمس لباس‌ها، حوله‌ها یا ملحفه‌های فرد آلوده نیز منتقل شود.

چه کسانی بیشتر در معرض خطر ابتلا به زردزخم قرار دارند؟

هر کسی ممکن است به زردزخم مبتلا شود، اما برخی افراد بیش از دیگران در معرض خطر هستند. عوامل زیر می‌توانند خطر ابتلا به زردزخم را افزایش دهند¹:

• سن: شایع‌ترین گروه سنی در معرض خطر، کودکان بین $۲$ تا $۵$ سال هستند.
• عفونت‌ها یا آسیب‌های پوستی: عفونت‌ها یا جراحت‌هایی که باعث شکاف در پوست می‌شوند، مانند گال، خطر ابتلا را افزایش می‌دهند.
• محیط‌های گروهی: تماس نزدیک در مکان‌هایی مانند خانه، مدرسه، یا مهدکودک یک عامل خطر مهم است.
• آب و هوا: این بیماری در مناطق دارای آب و هوای گرم و مرطوب یا فصل‌های خشک و مرطوب متمایز، شایع‌تر است.
• بهداشت شخصی ضعیف: شستشوی نامناسب دست‌ها و عدم رعایت نظافت می‌تواند منجر به زردزخم شود.

متخصصان مراقبت‌های بهداشتی چگونه زردزخم را تشخیص می‌دهند؟

تشخیص زردزخم معمولاً پس از معاینه پوست توسط پزشک و مشاهده ظاهر معمول عفونت انجام می‌شود. همچنین، ممکن است پزشک دستور کشت باکتریایی را صادر کند. این اقدام در مواردی انجام می‌شود که پزشک به زردزخم ناشی از یک باکتری مقاوم مانند MRSA (استافیلوکوکوس اورئوس مقاوم به متی‌سیلین) مشکوک باشد، یا زمانی که بثورات پوستی به درمان پاسخ نمی‌دهند و از بین نمی‌روند³.

بهترین استراتژی‌های درمانی برای زردزخم

برای عفونت‌های کوچک، معمولاً یک آنتی‌بیوتیک موضعی بدون نسخه یا با تجویز پزشک کافی است . حتماً ناحیه آسیب‌دیده را به طور منظم با آب گرم و صابون بشویید و آن را با یک باند بپوشانید تا از گسترش بیماری جلوگیری شود. زردزخم با آنتی‌بیوتیک‌های موضعی یا خوراکی برای جلوگیری از عوارض و سرایت درمان می‌شود. آنتی‌بیوتیک‌های موضعی به صورت پماد یا کرم بر روی پوست استفاده می‌شوند، در حالی که آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی از طریق دهان مصرف می‌گردند.

• گزینه‌های درمانی برای آنتی‌بیوتیک‌های موضعی شامل موارد زیر هستند³:
  • موپیروسین (Mupirocin)
  • رتاپامولین (Retapamulin)
  • فوسیدیک اسید (Fusidic acid)
• آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی که ممکن است برای درمان زردزخم استفاده شوند عبارتند از³:
  • آموکسی‌سیلین/کلاولانات (Amoxicillin/clavulanate)
  • دیکلوکساسیلین (Dicloxacillin)
  • سفالکسین (Cephalexin)
  • کلیندامایسین (Clindamycin)
  • داکسی‌سایکلین (Doxycycline)
  • مینو‌سایکلین (Minocycline)
  • تری‌متوپریم/سولفامتوکسازول (Trimethoprim/sulfamethoxazole)
  • ماکرولیدها (Macrolides)

توجه: استفاده از نئوسپورین (Neosporin) به طور کلی برای درمان زردزخم توصیه نمی‌شود زیرا ماده فعال آن، یعنی نئومایسین، اثربخشی کمتری نسبت به گزینه‌های دیگر دارد⁴. در عوض، محصولات موضعی حاوی فوسیدیک اسید یا موپیروسین ارجحیت دارند. برای عفونت‌های گسترده‌تر یا مقاوم، ممکن است نیاز به مصرف آنتی‌بیوتیک خوراکی یا حتی تزریقی باشد³. برای مثال، اکتیما معمولاً با آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی درمان می‌شود.

باکتری MRSA در برابر برخی از آنتی‌بیوتیک‌هایی که معمولاً برای درمان زردزخم استفاده می‌شوند، از جمله ماکرولیدها و موپیروسین، مقاوم است³. اگر به MRSA مشکوک باشیم، گزینه‌های درمانی آنتی‌بیوتیکی شامل تری‌متوپریم/سولفامتوکسازول، کلیندامایسین، یا تتراسایکلین (داکسی‌سایکلین یا مینو‌سایکلین) خواهند بود³. پس از شروع درمان، عفونت باید ظرف چند روز شروع به از بین رفتن کند. اگر تغییری مشاهده نکردید، حتماً به پزشک خود اطلاع دهید، زیرا ممکن است به داروی دیگری نیاز باشد.

عفونت‌های مکرر

احتمال ابتلا به زردزخم بیش از یک بار وجود دارد. در صورتی که زردزخم یا سایر عفونت‌های پوستی مرتبط با استافیلوکوک مکرراً رخ دهند، پزشک ممکن است توصیه کند که تمام اعضای خانواده با آنتی‌بیوتیک درمان شوند. این درمان می‌تواند شامل استفاده از ژل بینی سنتانی (Centany) (موپیروسین) دو بار در روز به مدت پنج تا هفت روز باشد. همچنین ممکن است اقدامات دیگری مانند حمام با هیبی‌کلنس (Hibiclens) که یک پاک‌کننده پوستی ضدعفونی‌کننده و ضدمیکروبی است، و شستشوی بسیار مکرر دست‌ها نیز توصیه شود⁵.

زردزخم تا چه زمانی مسری است؟

کودکان معمولاً پس از گذشت $۲۴$ تا $۴۸$ ساعت از شروع مصرف آنتی‌بیوتیک، عدم وجود ترشح از ضایعات، و مشاهده علائم بهبودی، دیگر مسری نیستند⁶. این بدان معنی است که معمولاً می‌توانند پس از این دوره به مهدکودک یا مدرسه بازگردند، اما باید توصیه‌های بهداشتی همچنان رعایت شود.

پیش‌آگهی بلندمدت برای زردزخم چیست؟

زردزخم می‌تواند خود به خود بهبود یابد، حتی بدون درمان نیز رفع خواهد شد. در صورت بهبودی خودبه‌خودی، حدود $۷$ تا $۱۰$ روز طول می‌کشد تا کاملاً از بین برود⁷. بیشتر موارد زردزخم بدون هیچ عارضه یا اسکاری برطرف می‌شوند. اگر اسکاری ایجاد شود، معمولاً ناشی از عفونت عمیق اکتیما است. در این موارد، ممکن است بخواهید به یک متخصص پوست مراجعه کنید که می‌تواند درمان‌هایی را برای به حداقل رساندن ظاهر اسکار ارائه دهد.

در موارد بسیار نادر، زردزخم در صورت عدم درمان می‌تواند منجر به عوارض جدی شود. این موارد شامل:

• گلومرولونفریت پس از استرپتوکوک: التهاب صافی‌های کلیه که ممکن است پس از عفونت با استرپتوکوک گروه A ایجاد شود⁸. این وضعیت می‌تواند منجر به هماچوری (وجود خون در ادرار) و فشار خون بالا گردد.
• تب مخملک (Scarlet fever): یک بیماری ناشی از استرپتوکوک گروه A که با تب، بثورات و زبان قرمز مشخص می‌شود.
• سپتی‌سمی (Septicemia): یک عفونت خونی جدی که توسط باکتری‌ها ایجاد می‌شود.

چگونه از زردزخم پیشگیری کنیم؟

زردزخم یک بیماری است که ممکن است بیش از یک بار به آن مبتلا شوید؛ ابتلا به آن در یک نوبت شما را در برابر ابتلای مجدد مصون نمی‌کند، و هیچ واکسنی برای زردزخم ناشی از عفونت‌های استافیلوکوک گروه A وجود ندارد¹. با پیروی از نکات پیشگیری زیر، می‌توانید به محافظت از خود و دیگران کمک کنید¹:

• زخم‌ها را تمیز کرده و از آن‌ها مراقبت کنید. این امر به جلوگیری از ورود باکتری‌ها کمک می‌کند.
• دست‌های خود را مکرراً بشویید. شستشوی منظم دست‌ها یکی از مؤثرترین روش‌ها برای جلوگیری از گسترش باکتری‌ها است.
• لباس‌ها و ملحفه‌ها را اغلب بشویید. شستشوی مکرر لوازم شخصی می‌تواند از انتقال آلودگی جلوگیری کند.
• در صورت تجویز پزشک، آنتی‌بیوتیک‌ها را به طور کامل مصرف کنید. این اقدام برای ریشه‌کن کردن کامل عفونت حیاتی است.
• اطمینان حاصل کنید که کودکان بهداشت دست‌ها را به خوبی رعایت می‌کنند و اگر بریدگی، خراش یا بثوراتی دارند، این جراحات را تحت نظر داشته باشید و آن‌ها را تمیز و پوشیده نگه دارید.