نارنج ترنج (برگاموت) ممکن است به کاهش سطح کلسترول و تریگلیسیرید کمک کند و اثربخشی داروهای استاتین تجویزی را افزایش دهد. تحقیقات محدودی نیز نشان میدهد که این گیاه ممکن است برای کاهش اضطراب، افسردگی و بهبود کیفیت خواب نیز مفید باشد. دوز معمول مصرفی مکمل خوراکی ترنج، ۱۰۰۰ میلیگرم (mg) در روز است، همچنین میتوان از روغن اسانسی آن برای استنشاق یا استفاده موضعی روی پوست استفاده کرد. با این حال، باید توجه داشت که روغنهای اسانسی ممکن است با خطراتی مانند افزایش حساسیت پوست به نور خورشید همراه باشند.
فواید بالقوه سلامتی ترنج شامل کاهش کلسترول، بهبود اضطراب و افسردگی و کمک به خواب راحت است¹. ترنج دارای مزایای دیگری مانند درمان پسوریازیس، بهبود سندرم متابولیک و تسکین درد میباشد، اما این موارد به اندازه کافی مورد مطالعه قرار نگرفتهاند. ترنج میوهای از خانواده مرکبات با رنگ زرد مایل به سبز است که در سواحل جنوب ایتالیا رشد میکند²⁴.
۱. ممکن است کلسترول و چربیهای بالا را کاهش دهد
تحقیقات نشان دادهاند که ترنج میتواند برای کاهش کلسترول مفید باشد². تصور میشود که این میوه بر مسیر ردوکتاز HMG-CoA، مشابه داروهای استاتین (داروهای تجویزی کاهش کلسترول)، عمل میکند³. این عملکرد کلسترول را در بدن تنظیم و کاهش میدهد.
در بزرگسالان، مصرف ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلیگرم عصاره ترنج یا فلاونوئیدهای ترنج به صورت خوراکی روزانه و تا ۱۸۰ روز، پروفایل چربی را بهبود بخشید⁴. این بهبود شامل کاهش قابل توجهی در سطوح زیر است:
- کلسترول کل تا ۳۱ درصد
- تریگلیسیرید تا ۳۹ درصد
- کلسترول LDL (“کلسترول بد”) تا ۴۰ درصد
برای مقایسه، درمان با استاتینها با دوز بالا معمولاً کاهش کلسترول LDL را تا حدود ۵۰ درصد هدف قرار میدهد⁵. ترنج همچنین کلسترول HDL (“کلسترول خوب”) را افزایش داد و به این ترتیب خطر بیماری قلبی را کاهش داد⁶⁴. به طور معمول، تأثیرات ترنج بر کلسترول پس از ۳۰ روز استفاده مشاهده میشود⁷. اگرچه نتایج دلگرمکننده است، اما هنوز هم نیاز به آزمایشهای بالینی بزرگتر وجود دارد، زیرا بیشتر مطالعات موجود از اندازههای نمونه کوچک استفاده کردهاند⁸.
چه مدت طول میکشد تا ترنج کلسترول را کاهش دهد؟
در آزمایشهای انسانی، ترنج به مدت ۳۰ تا ۱۸۰ روز در دوزهای بین ۱۵۰ تا ۱۰۰۰ میلیگرم در روز تجویز شده است. با این حال، هنوز تحقیقات بیشتری باید انجام شود تا مؤثرترین دوز و مدت زمان متوسط مورد نیاز برای مشاهده اثرات آن تأیید گردد⁹.
۲. ممکن است اضطراب و افسردگی را کاهش دهد
از لحاظ تئوری، روغن اسانسی ترنج دارای خواص آرامبخش و تسکیندهنده است¹⁰. مطالعات حیوانی نشان دادهاند که این روغن با مسدود کردن محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA)، واکنش استرس بدن را کاهش میدهد¹¹. محور HPA یک سیستم حیاتی است که در پاسخ بدن به استرس و اضطراب نقش دارد.
آزمایشهای بالینی اخیر، اثرات روغن اسانسی ترنج را مورد بررسی قرار دادهاند که عمدتاً بر روی زنان انجام شده است. تا کنون، شواهد محدودی برای توصیه آروماتراپی ترنج برای درمان اضطراب یا افسردگی وجود دارد⁹. یک مطالعه بر روی ۴۱ زن سالم در سن دانشگاه نشان داد که استنشاق بخار ترنج (روغن اسانسی مخلوط با آب در دیفیوزر) به مدت ۱۰ دقیقه، خلق و خو را بهبود بخشیده است. این روش همچنین خستگی و سطح هورمون استرس، کورتیزول، را کاهش داد¹¹. مشخص نیست که آیا گروههای دیگر، از جمله افراد دارای بیماریهای مزمن، پاسخهای مشابهی خواهند داشت یا خیر.
مطالعه دیگری بر روی ۵۷ بزرگسال (عمدتاً زن) در یک مرکز سلامت روان به این نتیجه رسید که ۱۵ دقیقه آروماتراپی ترنج، احساسات مثبت را بهبود میبخشد¹. یک مطالعه کوچکتر بر روی ۶۰ زن پس از زایمان نشان داد که ترنج استنشاقی به کاهش علائم افسردگی کمک میکند¹². شرکتکنندگان به مدت ۱۵ دقیقه در روز بخار روغن اسانسی (مخلوط با آب در دیفیوزر) را استنشاق میکردند. از آنجایی که بیشتر مطالعات اثرات ترنج بر اضطراب و افسردگی یا مطالعات حیوانی بودهاند یا گروههای آزمودنی کوچک و فاقد گروههای کنترل داشتند، نمیتوان نتیجهگیری قاطعی در مورد اثربخشی آن برای این منظور داشت. برای تعیین اثرات ترنج بر سلامت روان، تحقیقات در مقیاس بزرگتر لازم است و همچنین به دلیل اینکه بیشتر تحقیقات موجود از زنان به دست آمده، آزمایشهای بالینی بر روی مردان نیز مورد نیاز است.
۳. ممکن است به بهبود کیفیت خواب کمک کند
روغن اسانسی ترنج معمولاً به عنوان آروماتراپی برای درمان بیخوابی (مشکل در به خواب رفتن یا در خواب ماندن) استفاده میشود¹³. این استفاده سنتی اکنون توسط برخی مطالعات کوچک پشتیبانی میشود.
روغن اسانسی ترنج، کیفیت و مدت زمان خواب و همچنین هوشیاری صبحگاهی را بهبود بخشید، که این نتیجه بر اساس یک مطالعه کوچک بر روی ۴۸ نفر بود¹³. باید توجه داشت که حدود ۹۰ درصد از افراد مورد مطالعه در ابتدا مشکل خواب نداشتند، بنابراین نتایج ممکن است برای افرادی که اختلالات خواب دارند یکسان نباشد. همچنین یک محصول ترکیبی حاوی روغنهای اسانسی ترنج، اسطوخودوس و یلانگ یلانگ، کیفیت خواب را در افرادی که در بخش قلبی بیمارستان بستری بودند، بهبود بخشید¹⁴. این محصول روی پنبههایی کنار تخت بیماران نگه داشته میشد و به پوست اعمال نمیشد. از آنجایی که در این مورد از ترکیب چندین روغن استفاده شده است، مشخص نیست که اثر ترنج به تنهایی چقدر بوده است و این نتایج نیز از یک مطالعه کوچک بر روی ۴۲ بزرگسال به دست آمده است.
سایر مزایای بالقوه ترنج
ترنج و روغن اسانسی آن نیز برای شرایط زیر در انسانها مورد مطالعه قرار گرفتهاند¹:
- فشار خون بالا (Hypertension)¹⁵: تحقیقات نشان دادهاند که ممکن است به تنظیم فشار خون کمک کند.
- دیابت نوع ۲¹⁶: ممکن است اثرات مثبتی بر کنترل قند خون داشته باشد.
- تسکین درد¹⁷: برخی خواص ضد درد برای آن گزارش شده است.
- کاهش التهاب¹⁷: ترکیبات آنتیاکسیدانی ممکن است به کاهش فرآیندهای التهابی کمک کند.
- درمان آکنه¹⁸: میتواند به دلیل خواص ضد میکروبی موضعی مورد استفاده قرار گیرد.
- سلامت روده¹⁹: ممکن است به بهبود تعادل باکتریهای روده کمک کند.
- پسوریازیس⁹: برخی شواهد اولیه از تأثیر آن بر این بیماری پوستی وجود دارد.
- بیماری کبد چرب²⁰: ممکن است به مدیریت چربی انباشته شده در کبد کمک کند.
- کاهش چربی شکم²¹: ممکن است در کاهش چربی احشایی نقش داشته باشد.
- سندرم متابولیک²²: مجموعهای از شرایطی است که میتوانند منجر به بیماری قلبی، سکته مغزی و دیابت نوع ۲ شوند و ترنج ممکن است به بهبود این سندرم کمک کند.
- کاهش وزن²²: میتواند به عنوان یک مکمل در برنامههای کاهش وزن استفاده شود.
ترنج همچنین غنی از آنتیاکسیدانها است که به ترویج سلامت سلولها و محافظت از آنها در برابر آسیبهای ناشی از رادیکالهای آزاد کمک میکند²³.
کاربردهای سنتی ترنج
ترنج (Citrus bergamia) یک میوه خانواده مرکبات با رنگ زرد مایل به سبز است که در سواحل جنوب ایتالیا میروید²⁴. به طور سنتی، از این میوه در آشپزی مدیترانهای و همچنین برای تهیه دئودورانتها و عطرهای معطر استفاده میشده است²⁴³. ترنج به دلیل عطر تند و مرکباتی خود متمایز است و مسئول طعم متمایز چای ارل گری میباشد و طعمی تلخ شبیه به گریپفروت دارد²¹²⁷.
از لحاظ تاریخی، ترنج برای شرایطی مانند:
- مراقبت از زخم
- عفونتهای باکتریایی
- دندان درد
- مالاریا
استفاده میشده است²⁴.
ترکیبات فعال ترنج چیست؟
اجزای قابل توجه (ترکیبات) ترنج شامل موارد زیر است:
- فلاونوئیدها، مواد مغذی دارای خواص آنتیاکسیدانی هستند¹⁵.
- لیمونن (Limonene) و لینالول (Linalool)، که رایحه متمایز ترنج را ایجاد میکنند و برای تأثیر مثبت بر اضطراب و افسردگی مورد مطالعه قرار گرفتهاند²⁵¹.
- لینالیل استات (Linalyl acetate)، که دارای اثرات آنتیبیوتیکی و ضد باکتری است¹⁴.
- کومارینها، ترکیباتی هستند که میتوانند باعث حساسیت به نور خورشید شوند²⁶.
نحوه استفاده از ترنج
بسته به نوع فرمولاسیون، ترنج میتواند به صورت استنشاقی، خوراکی یا موضعی بر روی پوست یا مو استفاده شود. ترنج در اشکال مختلفی موجود است²⁴:
- روغن اسانسی: این یک محصول بسیار غلیظ است که معمولاً برای کاهش سمیت در یک روغن حامل مانند روغن زیتون رقیق میشود²⁸. روغنهای اسانسی ممکن است به پوست اعمال شوند یا از طریق دیفیوزر استنشاق گردند، که اغلب برای ۱۵ تا ۳۰ دقیقه در روز توصیه میشود⁹. توجه کنید که روغنهای اسانسی نباید به صورت خوراکی مصرف شوند.
- عصاره: این فرم سرشار از محتوای فلاونوئیدی است و یا به پوست اعمال میشود و یا به صورت خوراکی مصرف میگردد⁹.
- بخش پلیفنولی (Polyphenolic fraction): این بخش به صورت قرص در دسترس است و معمولاً دو بار در روز با دوز ۵۰۰ میلیگرم مصرف میشود²¹.
- آب میوه: بر اساس مطالعات آزمایشگاهی، آب ترنج دارای آنتیاکسیدان است و میتواند به علائم پیری کمک کند²⁹.
برای کسب بهترین نتایج، دستورالعملهای تولیدکننده و دوز پیشنهادی را دنبال کنید. برای اطمینان از حداکثر ایمنی، قبل از استفاده از ترنج، با یک ارائهدهنده مراقبتهای بهداشتی در مورد آن مشورت کنید.
چه کسانی نباید ترنج مصرف کنند؟
ترنج برای بسیاری از افراد انتخابی ایمن است، زیرا خطر عوارض جانبی آن پایین است¹. با این حال، برخی اقدامات احتیاطی وجود دارد که باید از آنها آگاه باشید:
از مصرف ترنج در صورت داشتن حساسیت به آن یا اجزای آن خودداری کنید. در صورت بروز واکنش آلرژیک شدید (خارش، کهیر، تنگی نفس) به سرعت به دنبال مراقبتهای پزشکی باشید. روغن اسانسی ترنج در صورت استفاده موضعی میتواند باعث آفتاب سوختگی یا آسیب پوستی شود. اگر از آن به این روش استفاده میکنید، حداقل ۱۲ ساعت قبل از قرار گرفتن در معرض نور خورشید صبر کنید²⁷. هنگام استفاده از ترنج در دوران بارداری، شیردهی یا برای کودکان احتیاط کنید. دادههای کافی برای اطلاع از ایمنی آن در این گروهها وجود ندارد. به ویژه، روغنهای اسانسی ممکن است بر سطح هورمونها تأثیر بگذارند³⁰.
همچنین هنگام استفاده از ترنج به همراه داروهایی مانند استاتینها برای کلسترول، احتیاط کنید. مطالعات نشان میدهند که ترنج میتواند اثرات استاتینها را افزایش دهد، اما ممکن است خطر عوارض جانبی مانند درد عضلانی را نیز افزایش دهد³¹.
مکملهای غذایی
استفاده از مکملها باید فردی شده و توسط یک متخصص مراقبتهای بهداشتی مانند متخصص تغذیه، داروساز یا پزشک بررسی شود. هیچ مکملی برای درمان، بهبود یا پیشگیری از بیماری در نظر گرفته نشده است. هنگام انتخاب مکمل، به دنبال محصولاتی باشید که به طور مستقل آزمایش شدهاند و با یک متخصص مشورت نمایید.
سؤالات متداول (FAQ)
س: آیا ترنج میتواند به طور کامل جایگزین داروهای استاتین برای کلسترول بالا شود؟
ج: خیر، اگرچه ترنج توانایی قابل توجهی در کاهش کلسترول LDL و تریگلیسیرید دارد و حتی ممکن است اثرات استاتینها را تقویت کند، اما تحقیقات هنوز آن را به عنوان یک جایگزین کامل برای داروهای تجویزی استاتین تأیید نکردهاند. مصرف ترنج باید همواره به عنوان یک مکمل در نظر گرفته شود و هرگز نباید بدون مشورت با پزشک، داروی استاتین را قطع یا جایگزین کرد.
س: استفاده از روغن اسانسی ترنج برای کاهش اضطراب چقدر ایمن و مؤثر است؟
ج: روغن اسانسی ترنج به صورت آروماتراپی (استنشاق) برای کاهش اضطراب و بهبود خلق و خو ایمن تلقی میشود و برخی مطالعات محدود، به ویژه در زنان، بهبود خلق و خوی مثبت و کاهش خستگی را نشان دادهاند. با این حال، به دلیل حجم کم مطالعات، نمیتوان نتیجهگیری قطعی در مورد اثربخشی آن برای اضطراب بالینی داشت. مهمترین هشدار ایمنی این است که پس از استفاده موضعی، از قرار گرفتن در معرض نور خورشید خودداری شود، زیرا ممکن است حساسیت پوست را افزایش دهد.
س: چرا ترنج برای افرادی که داروهای فشار خون مصرف میکنند، نیاز به احتیاط دارد؟
ج: ترنج به طور بالقوه میتواند به کاهش فشار خون کمک کند، زیرا در لیست سایر مزایای آن، تأثیر بر فشار خون بالا نیز ذکر شده است. اگر فردی همزمان داروهای کاهش فشار خون مصرف کند، مصرف ترنج ممکن است اثر دارو را تشدید کرده و منجر به افت شدید فشار خون (هیپوتانسیون) شود. بنابراین، افراد تحت درمان دارویی برای فشار خون باید با پزشک خود مشورت کنند تا از هرگونه تداخل یا کاهش بیش از حد فشار خون جلوگیری شود.
س: آیا مصرف آب ترنج بهتر از مصرف مکملهای آن است؟
ج: آب ترنج حاوی آنتیاکسیدانها و مواد مغذی طبیعی است و میتواند به بهبود علائم پیری کمک کند. با این حال، مکملهای ترنج (مانند عصاره یا بخش پلیفنولی) اغلب برای تأمین دوزهای بالا و متمرکز از فلاونوئیدها و پلیفنولهای فعال که مسئول فواید کاهش کلسترول هستند، استانداردسازی میشوند. اگر هدف اصلی کاهش کلسترول است، مکملهای استاندارد شده ممکن است مؤثرتر باشند، اما برای فواید کلی سلامت، آب میوه نیز میتواند مفید باشد.
س: مهمترین تفاوت بین ترنج و زعفران چمنزار (Colchicum autumnale) که در مقاله قبلی ذکر شد، چیست؟
ج: ترنج (Citrus bergamia) یک میوه از خانواده مرکبات است که در مقادیر غذایی بیخطر بوده و دارای فواید سلامتی است. در مقابل، زعفران چمنزار (Colchicum autumnale) یا زعفران وحشی، یک گیاه کاملاً نامرتبط و بسیار سمی است که حاوی آلکالوئیدهای قوی است و مصرف آن میتواند کشنده باشد. تنها شباهت آنها در نامگذاری است و نباید به هیچ عنوان با هم اشتباه گرفته شوند.
خلاصه نهایی
ترنج یک میوه مرکباتی با خواص دارویی است که اصلیترین فواید آن شامل پتانسیل قوی برای کاهش کلسترول بد (LDL) و تریگلیسیرید میباشد که حتی ممکن است اثر داروهای استاتین را تقویت کند. علاوه بر این، روغن اسانسی آن در آروماتراپی میتواند به تسکین اضطراب، افسردگی و بهبود کیفیت خواب کمک کند، اگرچه تحقیقات بیشتری در مقیاس بزرگ لازم است. ترنج به صورت روغن اسانسی (فقط برای استنشاق یا موضعی)، عصاره و قرص در دسترس است. مهمترین احتیاط در مورد استفاده از ترنج، اجتناب از قرار گرفتن در معرض نور خورشید پس از استفاده موضعی به دلیل خطر حساسیت نوری است و همچنین باید تداخلات احتمالی با داروهای کلسترول یا فشار خون را با پزشک بررسی کرد.
- Han X, Gibson J, Eggett DL, et al. Bergamot (Citrus bergamia) essential oil inhalation improves positive feelings in the waiting room of a mental health treatment center: A pilot study. Phytother Res. 2017;31:812–816. doi:10.1002/ptr.5806
- Osadnik T, Goławski M, Lewandowski P, et al. A network meta-analysis on the comparative effect of nutraceuticals on lipid profile in adults. Pharmacol Res. 2022;183:106402. doi:10.1016/j.phrs.2022.106402
- Rondanelli M, Giacosa A, Morazzoni P, et al. MediterrAsian diet products that could raise HDL-cholesterol: A systematic review. Biomed Res Int. 2016;2016:2025687. doi:10.1155/2016/2025687
- Lamiquiz-Moneo I, Giné-González J, Alisente S, et al. Effect of bergamot on lipid profile in humans: A systematic review. Crit Rev Food Sci Nutr. 2020;60(18):3133-3143. doi:10.1080/10408398.2019.1677554
- Ridker PM, Mora S, Rose L; JUPITER Trial Study Group. Percent reduction in LDL cholesterol following high-intensity statin therapy: potential implications for guidelines and for the prescription of emerging lipid-lowering agents. Eur Heart J. 2016;37(17):1373-1379. doi:10.1093/eurheartj/ehw046
- Jung E, Kong SY, Ro YS, et al. Serum cholesterol levels and risk of cardiovascular death: A systematic review and a dose-response meta-analysis of prospective cohort studies. Int J Environ Res Public Health. 2022;19(14):8272. doi:10.3390/ijerph19148272
- Nauman MC, Johnson JJ. Clinical application of bergamot (Citrus bergamia) for reducing high cholesterol and cardiovascular disease markers. Integr Food Nutr Metab. 2019;6(2):10.15761/IFNM.1000249. doi:10.15761/IFNM.1000249
- Sadeghi-Dehsahraei H, Esmaeili Gouvarchin Ghaleh H, Mirnejad R, et al. The effect of bergamot (KoksalGarry) supplementation on lipid profiles: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Phytother Res. 2022;36(12):4409-4424. doi:10.1002/ptr.7647
- Perna S, Spadaccini D, Botteri L, et al. Efficacy of bergamot: From anti-inflammatory and anti-oxidative mechanisms to clinical applications as preventive agent for cardiovascular morbidity, skin diseases, and mood alterations. Food Sci Nutr. 2019;7(2):369-384. doi:10.1002/fsn3.903
- Saiyudthong S, Mekseepralard C. Effect of inhaling bergamot oil on depression-related behaviors in chronic stressed rats. J Med Assoc Thai. 2015;98 Suppl 9:S152-S159.
- Watanabe E, Kuchta K, Kimura M, et al. Effects of bergamot ( Citrus bergamia (Risso) Wright & Arn.) essential oil aromatherapy on mood states, parasympathetic nervous system activity, and salivary cortisol levels in 41 healthy females. Forsch Komplementmed. 2015;22(1):43-49. doi:10.1159/000380989
- Chen ML, Chen YE, Lee HF. The effect of bergamot essential oil aromatherapy on improving depressive mood and sleep quality in postpartum women: A randomized controlled trial. J Nurs Res. 2022;30(2):e201. doi:10.1097/jnr.0000000000000459
- Wakui N, Togawa C, Ichikawa K, et al. Relieving psychological stress and improving sleep quality by bergamot essential oil use before bedtime and upon awakening: A randomized crossover trial. Complement Ther Med. 2023;77:102976. doi:10.1016/j.ctim.2023.102976
- McDonnell B, Newcomb P. Trial of essential oils to improve sleep for patients in cardiac rehabilitation. J Altern Complement Med. 2019;25(12):1193-1199. doi:10.1089/acm.2019.0222
- Lipert A, Szadkowska I, Matusiak-Wieczorek E, et al. The effect of herbal supplements on blood pressure: Systematic review and meta-analysis. Antioxidants (Basel). 2022;11(8):1419. doi:10.3390/antiox11081419
- Mollace V, Scicchitano M, Paone S, et al. Hypoglycemic and hypolipemic effects of a new lecithin formulation of bergamot polyphenolic fraction: A double blind, randomized, placebo- controlled study. Endocr Metab Immune Disord Drug Targets. 2019;19(2):136-143. doi:10.2174/1871530319666181203151513
- Lombardo GE, Cirmi S, Musumeci L, et al. Mechanisms underlying the anti-inflammatory activity of bergamot essential oil and its antinociceptive effects. Plants (Basel). 2020;9(6):704. doi:10.3390/plants9060704
- Albash R, Badawi NM, Hamed MIA, et al. Exploring the synergistic effect of bergamot essential oil with spironolactone loaded nano-phytosomes for treatment of acne vulgaris: In vitro optimization, in silico studies, and clinical evaluation. Pharmaceuticals (Basel). 2023;16(1):128. doi:10.3390/ph16010128
- Wu K, Lu X, Fang F, Liu J, Gao J, Zheng Y. Comparative study on in vitro fermentation characteristics of the polysaccharides extracted from bergamot and fermented bergamot. Foods. 2023;12(15):2878. doi:10.3390/foods12152878
- Ferro Y, Maurotti S, Mazza E, et al. Citrus bergamia and cynara cardunculus reduce serum uric acid in individuals with non-alcoholic fatty liver disease. Medicina (Kaunas). 2022;58(12):1728. doi:10.3390/medicina58121728
- Rondanelli M, Peroni G, Riva A, et al. Bergamot phytosome improved visceral fat and plasma lipid profiles in overweight and obese class I subject with mild hypercholesterolemia: A randomized placebo controlled trial. Phytother Res. 2021;35(4):2045-2056. doi:10.1002/ptr.6950
- Capomolla AS, Janda E, Paone S, et al. Atherogenic index reduction and weight loss in metabolic syndrome patients treated with a novel pectin-enriched formulation of bergamot polyphenols. Nutrients. 2019;11(6):1271. doi:10.3390/nu11061271
- Siano F, Picariello G, Castaldo D, Cautela D, Caruso T, Vasca E. Monitoring antioxidants by coulometry: Quantitative assessment of the strikingly high antioxidant capacity of bergamot (Citrus bergamia R.) by-products. Talanta. 2023;251:123765. doi:10.1016/j.talanta.2022.123765
- Adorisio S, Muscari I, Fierabracci A, et al. Biological effects of bergamot and its potential therapeutic use as an anti-inflammatory, antioxidant, and anticancer agent. Pharm Biol. 2023;61(1):639-646. doi:10.1080/13880209.2023.2197010
- Ogueta IA, Brared Christensson J, Giménez-Arnau E, et al. Limonene and linalool hydroperoxides review: Pros and cons for routine patch testing. Contact Dermatitis. 2022;87(1):1-12. doi:10.1111/cod.14064
- Scuteri D, Hamamura K, Sakurada T, et al. Efficacy of essential oils in pain: A systematic review and meta-analysis of preclinical evidence. Front Pharmacol. 2021;12:640128. Published 2021 Mar 1. doi:10.3389/fphar.2021.640128
- Farrar AJ, Farrar FC. Clinical aromatherapy. Nurs Clin North Am. 2020;55(4):489-504. doi:10.1016/j.cnur.2020.06.015
- Orchard A, van Vuuren SF. Carrier oils in dermatology. Arch Dermatol Res. 2019;311(9):653-672. doi:10.1007/s00403-019-01951-8
- Da Pozzo E, De Leo M, Faraone I, et al. Antioxidant and antisenescence effects of bergamot juice. Oxid Med Cell Longev. 2018;2018:9395804. doi:10.1155/2018/9395804
- Ramsey JT, Shropshire BC, Nagy TR, et al. Essential oils and health. Yale J Biol Med. 2020;93(2):291-305.
- Zhang X, Guo J, Li J, Chen C, Su G. Pharmacokinetics and pharmacodynamic interaction of bergamottin with atorvastatin in rats. Xenobiotica. 2022;52(5):463-467. doi:10.1080/00498254.2022.2090301
- https://www.verywellhealth.com/bergamot-benefits-8558441
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
