عفونت ملتحمه یا همان گلمژه، یک وضعیت شایع چشمی است که بسیاری از افراد تصور میکنند به خوبی آن را میشناسند، اما در مورد آن سوءتفاهمهای فراوانی وجود دارد. گلمژه در واقع به التهاب ملتحمه گفته میشود که غشای مخاطی نازکی است که بخشی از کره چشم و سطح داخلی پلکها را پوشش میدهد. این بیماری معمولاً با قرمزی و خارش چشمها همراه است، اما انواع مختلفی از آن وجود دارد که دلایل ایجاد و روشهای درمانی متفاوتی دارند. در ادامه، هشت باور نادرست رایج درباره عفونت ملتحمه و حقایق علمی پشت آنها بررسی میشود.
حقایق مربوط به عفونت ملتحمه: چه کسانی مبتلا میشوند، چگونه منتقل میشود و راههای درمان آن چیست
باور نادرست اول: تنها کودکان دچار گلمژه میشوند.
حقیقت: با وجود اینکه گلمژه در کودکان بسیار شایع است، اما این بیماری صرفاً مختص سنین پایین نیست و میلیونها نفر از بزرگسالان و کودکان در سراسر جهان سالانه به آن مبتلا میشوند¹. این وضعیت در کودکان به دلایل متعددی بیشتر رخ میدهد؛ یکی از دلایل اصلی، انتقال عفونت از طریق تماس دست با چشم است، زیرا کودکان خردسال بیشتر تمایل دارند چشمهای خود را بمالند و اغلب دستان خود را به درستی نمیشویند. عفونت ملتحمه واگیردار میتواند به سادگی در محیطهایی مانند مدارس یا مهدکودکها که کودکان در تماس نزدیک با یکدیگر هستند، گسترش یابد.
باور نادرست دوم: اگر چشمهای خود را نمالید، به گلمژه مبتلا نخواهید شد.
حقیقت: تماس چشمها با دستهای آلوده تنها یکی از روشهایی است که میتواند منجر به عفونت ملتحمه شود، اما تنها راه انتقال نیست. چشم میتواند در اثر تماس با هر جسم یا ماده آلودهای نیز عفونی شود که شامل مواردی مانند لنزهای تماسی که به درستی تمیز نشدهاند، مواد آرایشی و لوسیونها، یا نوک قطره چشمی که قبلاً برای چشم آلوده استفاده شده، میشود². همچنین، نوع ویروسی گلمژه میتواند از طریق سرفه و عطسه فردی که دچار عفونت تنفسی فوقانی مانند سرماخوردگی است، منتقل شود. علاوه بر این، انواع دیگری از عفونت ملتحمه وجود دارد که توسط مواد حساسیتزا مانند کنههای گرد و غبار یا شوره حیوانات خانگی، و همچنین قرار گرفتن در معرض مواد محرک مانند آلودگی هوا و مواد شیمیایی ایجاد میشوند.
باور نادرست سوم: گلمژه همیشه عفونی و بسیار مسری است.
حقیقت: انواع مختلفی از گلمژه وجود دارد که همه آنها ماهیت عفونی ندارند و مسری نیستند. عفونت ملتحمه باکتریایی که توسط باکتریهایی نظیر استافیلوکوک یا استرپتوکوک ایجاد میشود و همچنین نوع ویروسی آن، به شدت واگیردار هستند و میتوانند از فردی به فرد دیگر منتقل شوند. در مقابل، عفونت ملتحمه آلرژیک معمولاً در افرادی که از حساسیتهای فصلی رنج میبرند، رخ میدهد؛ در حالی که عفونت ملتحمه شیمیایی در اثر تماس با محرکهایی مانند دود و مه غلیظ یا کلر موجود در آب استخر ایجاد میشود که هیچکدام مسری نیستند².
باور نادرست چهارم: امکان ابتلای نوزادان هنگام تولد به عفونت ملتحمه وجود ندارد.
حقیقت: نوزادان ممکن است به نوعی از عفونت ملتحمه به نام عفونت ملتحمه نوزادی مبتلا شوند که میتواند ناشی از انسداد مجرای اشکی، تحریک چشم یا یک عفونت باشد. مادر میتواند برخی از باکتریها و ویروسها را در طول فرآیند زایمان به نوزاد منتقل کند. دو نوع رایج از این نوع عفونت زمانی رخ میدهد که مادر به بیماریهای مقاربتی کلامیدیا یا سوزاک مبتلا باشد. نوزادانی که با عفونت ملتحمه ناشی از کلامیدیا یا سوزاک متولد میشوند، ممکن است به عفونتهای جدی در سایر نقاط بدن، مانند ریهها و نخاع (مننژیت) دچار شوند. عفونت ملتحمه نوزادی باکتریایی با استفاده از آنتیبیوتیکها درمان میشود و نیاز به پیگیری دقیق پزشکی دارد³.
باور نادرست پنجم: هرگز برای عفونت ملتحمه نیازی به مراجعه به پزشک نیست.
حقیقت: در اغلب موارد، گلمژه به درمان تخصصی خاصی نیاز ندارد و به خودی خود بهبود مییابد. با این حال، در برخی موارد نادر ممکن است منجر به عوارض جدی شود. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC) توصیه میکند که اگر فردی علائم گلمژه را همراه با درد چشم، تاری دید، ضعف سیستم ایمنی، یا سابقه قبلی بیماریهای چشمی داشته باشد، حتماً به یک پزشک مراجعه کند. اگر علائم شما ادامه یافت یا بدتر شد، مشورت با پزشک ضروری است و میتواند از بروز مشکلات جدیتر پیشگیری کند⁴.
باور نادرست ششم: اگر چشمان شما قرمز شده باشد، حتماً گلمژه است.
حقیقت: قرمزی یا خونریزی چشم میتواند نشانه بسیاری از مشکلات دیگر به غیر از عفونت ملتحمه باشد. حساسیتها، سندرم خشکی چشم و مواد محرک میتوانند باعث تغییر رنگ و قرمزی سفیدی چشم شوند. با این حال، قرمزی چشم میتواند دلایل بسیار جدیتری نیز داشته باشد که نباید نادیده گرفته شوند. سه نمونه از این بیماریهای جدی چشمی که باید به آنها توجه شود، عبارتاند از:
- گلوکوم: این بیماری که باعث آسیب به عصب بینایی میشود، شکل خاصی از آن موسوم به گلوکوم زاویه بسته وجود دارد که باعث قرمزی چشم و تاری دید میشود. این یک وضعیت اورژانسی پزشکی است که در صورت عدم درمان به موقع، میتواند منجر به نابینایی شود⁶.
- اسکلریت: این وضعیت به التهاب سد محافظتی و سخت بیرونی اطراف چشم گفته میشود. اسکلریت اغلب با یک بیماری خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید مرتبط است و در شدیدترین شکل خود میتواند منجر به عوارضی مانند جداشدگی شبکیه و کاهش بینایی شود⁷.
- یوئیت: به التهاب و تورم لایه میانی کره چشم یوئیت گفته میشود. این بیماری میتواند به بافت چشم آسیب برساند و در نهایت باعث از دست دادن دائمی بینایی شود⁸.
باور نادرست هفتم: هیچ درمانی برای عفونت ملتحمه وجود ندارد.
حقیقت: عفونت ملتحمه اغلب خفیف است و به طور طبیعی برطرف میشود، اما روشهای درمانی مختلفی وجود دارند که بسته به نوع گلمژه میتوانند برخی از علائم را تسکین دهند. برای مثال، قطرههای چشمی موسوم به اشک مصنوعی میتوانند خشکی را کاهش دهند؛ کمپرسهای گرم یا سرد میتوانند چشمهای تحریکشده را تسکین داده و التهاب را کم کنند و داروهای ضدحساسیت نیز میتوانند در زمانی که گلمژه ناشی از آلرژنها است، علائم را بهبود بخشند. با این وجود، اگر وضعیت با درد چشم، مشکلات بینایی یا بدتر شدن علائم همراه باشد، باید حتماً به دنبال مراقبتهای پزشکی تخصصی باشید⁹.
باور نادرست هشتم: اگر یک بار دچار گلمژه شوید، در برابر آن مصون میشوید.
حقیقت: صرف نظر از نوع گلمژه، ابتلا به آن برای یک بار، شما را در برابر ابتلای مجدد در آینده مصون نمیکند. باکتریها و ویروسهایی که عامل عفونت ملتحمه واگیردار هستند، میتوانند در هر زمانی دوباره فرد را آلوده کنند. برای محافظت در برابر این عفونت، باید از مالیدن چشمها خودداری کرد، مرتب دستها را شست، وسایلی مانند حوله و لوازم آرایشی را به اشتراک نگذاشت و عینکها یا لنزهای تماسی را به درستی تمیز کرد. بهترین راهکار برای محافظت در برابر عود عفونت ملتحمه آلرژیک، اجتناب از قرار گرفتن در معرض آلرژنهای شناختهشده است. باید به خاطر داشت که گلمژه میتواند از یک چشم به چشم دیگر سرایت کند، بنابراین از تماس هر چیزی که با چشم آلوده در تماس بوده است، با چشم سالم باید اجتناب شود.
سؤالات متداول (FAQ)
عفونت ملتحمه دقیقاً چیست و چه تفاوتی با سایر قرمزیهای چشم دارد؟
عفونت ملتحمه یا گلمژه، التهاب غشای شفافی است که سطح چشم و داخل پلک را میپوشاند که این التهاب منجر به قرمزی و خارش میشود. این وضعیت با سایر علل قرمزی چشم، مانند گلوکوم یا یوئیت، که اغلب علائم و عوارض شدیدتری دارند و با تاری دید یا درد شدید همراه هستند، متفاوت است. در اغلب موارد، گلمژه نسبت به این بیماریها خفیفتر بوده و خودبهخود بهبود مییابد.
چه عواملی باعث میشوند عفونت ملتحمه در کودکان شایعتر باشد؟
شیوع بیشتر گلمژه در کودکان به دلیل رعایت نکردن کامل بهداشت و تماس نزدیک با همسالان در محیطهای گروهی مانند مدرسه و مهدکودک است. تمایل بیشتر کودکان به مالیدن چشمها و شستشوی نامناسب دستها، انتقال عوامل عفونی مانند باکتریها و ویروسها را آسانتر میکند. همچنین، عفونتهای تنفسی فوقانی که در کودکان رایج است، میتواند باعث انتقال نوع ویروسی گلمژه از طریق سرفه و عطسه شود.
آیا عفونت ملتحمه میتواند مشکلات دائمی برای بینایی ایجاد کند؟
در بیشتر موارد، گلمژه یک بیماری خوشخیم و خودبهخود محدودشونده است و عوارض دائمی برای بینایی ایجاد نمیکند. با این حال، اگر نوع عفونی آن (به ویژه باکتریایی) درمان نشود یا اگر عفونت به قرنیه گسترش یابد، میتواند منجر به ایجاد زخم قرنیه و در نتیجه، کاهش دید شود. همچنین، عفونت ملتحمه نوزادی ناشی از باکتریهایی مانند سوزاک، در صورت عدم درمان فوری، میتواند منجر به آسیبهای جدی به چشم نوزاد شود.
بهترین راه برای پیشگیری از انتقال عفونت ملتحمه چیست؟
مؤثرترین راه برای جلوگیری از انتقال گلمژه، رعایت دقیق بهداشت فردی است. شستشوی مکرر دستها با آب و صابون، به ویژه پس از تماس با فرد مبتلا یا لمس چشمها، بسیار مهم است. همچنین، باید از به اشتراک گذاشتن وسایل شخصی مانند حولهها، روبالشیها، لوازم آرایشی و لنزهای تماسی به شدت خودداری شود. در صورت آلوده بودن یک چشم، باید از دست زدن به چشم دیگر با دست آلوده یا وسایل مشترک اجتناب کرد.
چه زمانی باید برای درمان گلمژه به جای خودمراقبتی، به پزشک مراجعه کرد؟
با وجود اینکه بسیاری از موارد گلمژه نیازی به مراجعه به پزشک ندارند، اما در صورت مشاهده علائمی مانند درد شدید چشم، تاری دید ناگهانی یا تغییر در بینایی، حساسیت زیاد به نور یا عدم بهبود علائم پس از چند روز، باید فوراً به پزشک مراجعه شود. همچنین، افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، مانند افراد مبتلا به HIV یا کسانی که تحت شیمیدرمانی هستند، باید به محض مشاهده علائم گلمژه به پزشک اطلاع دهند تا از عوارض احتمالی جلوگیری شود.
جمعبندی
عفونت ملتحمه یک بیماری بسیار رایج است که اغلب به صورت خودبهخود بهبود مییابد، اما تفاوتهای کلیدی بین انواع باکتریایی، ویروسی، آلرژیک و شیمیایی آن وجود دارد که در تعیین روش درمان و میزان مسری بودن اهمیت دارند. برخلاف باور عمومی، این وضعیت محدود به کودکان نبوده و بزرگسالان نیز به آن مبتلا میشوند. رعایت بهداشت فردی، به خصوص شستشوی منظم دستها، بهترین روش برای پیشگیری از ابتلا و انتقال این عفونت است. تشخیص زودهنگام و مراجعه به پزشک در صورت بروز علائم هشداردهنده مانند درد چشم یا تاری دید، برای جلوگیری از هرگونه عارضه جدیتر ضروری است.
- Azari AA, Barney NP. Conjunctivitis: A Systematic Review of Diagnosis and Treatment. JAMA. October 23, 2013.
- Conjunctivitis (Pink Eye). American Optometric Association.
- Conjunctivitis (Pink Eye) in Newborns. Centers for Disease Control and Prevention. January 4, 2019.
- Conjunctivitis (Pink Eye). Centers for Disease Control and Prevention. January 4, 2019.
- Don’t Let Glaucoma Steal Your Sight. Centers for Disease Control and Prevention. November 24, 2020.
- Angle-Closure Glaucoma. American Academy of Ophthalmology. December 18, 2013.
- What Is Scleritis? American Academy of Ophthalmology. May 4, 2022.
- What Is Uveitis? American Academy of Ophthalmology. November 22, 2021.
- Facts About Pink Eye. National Eye Institute. August 3, 2019.
- https://www.everydayhealth.com/pink-eye/common-myths/
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
