اگر به‌طور ناگهانی دچار تب، درد و گرفتگی عضلات، به‌ویژه در ناحیه پایین سمت چپ شکم شدید، ممکن است لازم باشد به بیمارستان مراجعه کنید. این علائم می‌تواند نشان‌دهنده دیورتیکولیت باشد؛ یک وضعیت پزشکی نادر اما جدی که ناشی از التهاب در روده بزرگ و دستگاه گوارش است.
با وجود نادر بودن، دیورتیکولیت در چند دهه گذشته شایع‌تر شده است و در صورت عدم درمان، می‌تواند تهدیدکننده زندگی باشد. خبر خوب این است که یک رژیم غذایی سالم و تغییرات سبک زندگی، به‌ویژه رژیم کتوژنیک، ممکن است به شما در پیشگیری از آن کمک کند.
دیورتیکولیت چیست؟
دیورتیکولیت یک بیماری است که در اثر التهاب دستگاه گوارش، به‌طور خاص در روده بزرگ (کولون) ایجاد می‌شود. درک این بیماری نیازمند آشنایی با بیماری مرتبط به نام دیورتیکولوز است.
دیورتیکولوز وضعیتی است که در آن ضعف در لایه عضلانی ضخیم روده بزرگ باعث می‌شود لایه‌های داخلی نازک‌تر، کیسه‌هایی کیسه مانند به نام دیورتیکول (Diverticula) تشکیل دهند. این دیورتیکول‌ها معمولاً بی‌ضرر هستند و تشکیل آنها با افزایش سن (بیشتر در افراد بالای ۴۰ سال) طبیعی است.
بااین‌حال، در موارد نادر (فقط ۱٪ تا ۵٪ از افراد مبتلا به دیورتیکولوز)، این دیورتیکول‌ها می‌توانند ملتهب و عفونی شوند و منجر به دیورتیکولیت شوند. دیورتیکول‌های ملتهب در صورت عدم درمان، می‌توانند پاره شده، عفونت را گسترش دهند و عوارض جدی ایجاد کنند.
عوارض و خطرات دیورتیکولیت
عوارض دیورتیکولیت می‌تواند شدید باشد و شامل موارد زیر است:
- سوراخ (Parforate): ایجاد سوراخ یا پارگی کوچک در دیورتیکول.
- آبسه (Abscess): پاکت چرکی دردناک و متورم که می‌تواند در کبد، ریه‌ها یا ستون فقرات نیز یافت شود.
- پریتونیت (Peritonitis): پارگی دیورتیکول و ایجاد عفونت دردناک در حفره شکمی که یک اورژانس تهدیدکننده زندگی است و نیاز به جراحی دارد.
- انسداد روده (Bowel Obstruction): انسداد جزئی یا کلی در حرکت مدفوع یا غذا.
- خونریزی داخلی (Internal Bleeding): عفونت دیورتیکول می‌تواند خطر خونریزی داخلی را افزایش دهد.
- فیستول (Fistula): ایجاد یک اتصال غیرطبیعی بین اندام‌ها (مانند روده و مثانه یا واژن).
علائم دیورتیکولیت
دیورتیکولیت به دو دسته حاد و مزمن تقسیم می‌شود:
| نوع دیورتیکولیت | علائم رایج |
| دیورتیکولیت حاد | درد خودبه‌خودی و حساسیت در قسمت پایین سمت چپ شکم، تب و لرز، حالت تهوع و استفراغ، تغییر در عادات روده (یبوست یا اسهال)، افزایش گلبول‌های سفید خون (لکوسیتوز). |
| دیورتیکولیت مزمن | درد شکمی که برای ماه‌ها ادامه می‌یابد (اغلب بدون حساسیت شکمی)، یبوست، انسداد روده، باریک شدن شکل مدفوع، خستگی، نفخ و تغییرات خلقی. |
پزشکان گاهی دیورتیکولیت را با سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) اشتباه می‌گیرند، زیرا علائم آنها بسیار مشابه است.
چه چیزی باعث دیورتیکولیت می‌شود؟ (۳ نظریه اصلی)
علت دقیق بیماری دیورتیکولار نامشخص است، اما سه نظریه اصلی وجود دارد که به آن کمک می‌کنند:
۱. رژیم غذایی کم‌فیبر و یبوست
- مکانیسم سنتی: کمبود فیبر مدفوع را سفت می‌کند و باعث یبوست می‌شود. عضلات روده بزرگ برای دفع مدفوع سفت، سخت‌تر کار می‌کنند و انقباضات شدید می‌تواند باعث ایجاد دیورتیکول در نقاط ضعف دیواره روده شود.
- تناقض در تحقیقات: اگرچه پزشکان همچنان رژیم غذایی پرفیبر را توصیه می‌کنند، اما نتایج آزمایشات بالینی متناقض بوده است. برخی مطالعات نشان داده‌اند که رژیم غذایی با فیبر بالا ممکن است با شیوع بیشتر دیورتیکول مرتبط باشد، نه کمتر. بااین‌حال، یک رژیم غذایی با فیبر بالا، در کنار رژیم ضدالتهابی، می‌تواند خطر ابتلا به دیورتیکولیت (عفونت دیورتیکول‌ها) را کاهش دهد.
۲. التهاب مزمن
- ارتباط با بیماری: التهاب مزمن سیستمیک با بسیاری از عوامل خطر دیورتیکولیت مرتبط است، از جمله چاقی، کنترل ضعیف قند خون، سیگار کشیدن، سبک زندگی کم‌تحرک و استفاده از داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs).
- تئوری التهاب: محققان مشکوک هستند که التهاب مزمن باعث ایجاد تغییراتی در کولون می‌شود و زمینه‌ساز ایجاد دیورتیکول در نقاط ضعیف پوشش روده می‌شود. هر چه روده بزرگ ملتهب‌تر باشد، شدت بیماری دیورتیکولار بیشتر می‌شود.
۳. میکروبیوم روده تغییریافته (دیس‌بیوز روده)
- عدم تعادل باکتریایی: عدم تعادل بین باکتری‌های خوب و بد در روده (دیس‌بیوز روده) می‌تواند منجر به مشکلات سلامتی، از جمله دیورتیکولیت شود.
- رشد بیش از حد باکتری‌ها (SIBO): رشد بیش از حد باکتری در روده کوچک (SIBO) در بسیاری از بیماران مبتلا به دیورتیکولیت مشاهده می‌شود.
- مکانیسم عفونت: تئوری این است که پارگی‌های کوچک در دیواره دیورتیکول به باکتری‌های بیماری‌زا اجازه می‌دهد تا از سد مخاطی عبور کرده و بافت اطراف را آلوده کنند. باکتری‌های خوب روده با کاهش التهاب و مبارزه با عوامل بیماری‌زا می‌توانند از بدن در برابر دیورتیکولیت محافظت کنند.
۳ راه که رژیم کتوژنیک ممکن است به جلوگیری از دیورتیکولیت کمک کند
رژیم کتوژنیک (به‌شرطی که به‌درستی تنظیم شده باشد)، می‌تواند با هدف قرار دادن عوامل خطر اصلی دیورتیکولیت، ریسک ابتلا به آن را کاهش دهد:
۱. کاهش التهاب مزمن
رژیم کتوژنیک با ورود بدن به حالت کتوزیس و ساخت ترکیبات کتون، التهاب را کاهش می‌دهد.
- بتا هیدروکسی بوتیرات (BHB): این کتون اصلی، التهاب را از طریق خاموش کردن مسیرهای اصلی التهابی (مانند التهاب NLRP3) و افزایش تولید آنتی‌اکسیدان‌ها در بدن، تسکین داده و از آن جلوگیری می‌کند.
- اثر کتو: کتو به شما کمک می‌کند تا با التهاب مزمن مبارزه کنید، که این امر می‌تواند خطر ابتلا به دیورتیکولیت را به‌شدت کاهش دهد.
۲. تقویت باکتری‌های خوب روده (میکروبیوم سالم)
یک رژیم غذایی غربی پر کربوهیدرات با کاهش تنوع میکروبی و سلامت ضعیف روده مرتبط است.
- منابع کربوهیدرات در کتو: در رژیم کتوژنیک، سبزیجات به‌عنوان منابع اصلی کربوهیدرات مصرف می‌شوند.
- فیبرهای پری‌بیوتیک: سبزیجات کتوژنیک سرشار از فیبرهای پری‌بیوتیک هستند که غذای اصلی باکتری‌های خوب روده را تأمین می‌کنند. این امر به تعادل میکروبیوم روده (دیس‌بیوز) کمک می‌کند و بدن را در برابر عوامل بیماری‌زا محافظت می‌نماید.
- غذاهای تخمیری: مصرف غذاهای تخمیرشده کتوژنیک (مانند کلم ترش و کیمچی) نیز به تقویت بیوم روده کمک می‌کند.
۳. افزایش شدت تمرین ورزشی
رژیم کتوژنیک با سوزاندن چربی، جریان ثابت انرژی را فراهم می‌کند و شما می‌توانید از این افزایش انرژی برای افزایش شدت تمرین استفاده کنید، که یک عامل مهم در پیشگیری از دیورتیکولیت است.
- ارتباط ورزش با دیورتیکولیت: یک مطالعه بزرگ نشان داد مردانی که به‌طور متوسط بیش از ۸ کیلومتر در روز می‌دوند، ۴۸ درصد کمتر از افرادی که کمتر از ۲ کیلومتر می‌دوند، در معرض خطر ابتلا به بیماری دیورتیکولار قرار دارند.
- اثر کاردیو با شدت بالا: تمرینات هوازی با شدت بالا می‌تواند خطر ابتلا به دیورتیکولیت را کاهش دهد و همچنین برای کاهش وزن، که خود عامل خطر دیگری است، مفید است.
Young woman suffering from abdominal pain while sitting on the sofa and feeling stomachache, symptom of pms
نکته پایانی: آیا رژیم کتو برای پیشگیری از دیورتیکولیت خوب است؟
یک رژیم کتوژنیک که به‌درستی برنامه‌ریزی شده باشد، می‌تواند به شما در مدیریت چندین عامل خطر اصلی دیورتیکولیت کمک کند، از جمله: چاقی، التهاب مزمن، دیس‌بیوز روده و مصرف بالای قند.
بااین‌حال، پیشگیری از دیورتیکولیت صرفاً به رژیم غذایی محدود نمی‌شود. ترکیبی از:
- رژیم کتوژنیک شامل غذاهای واقعی و چربی‌های سالم
- ورزش منظم (به‌ویژه کاردیو با شدت بالا)
- میکروبیوم روده سالم
- سلامت روانی قوی (مدیریت استرس)
به کاهش خطر ابتلای شما کمک می‌کند.
تذکر مهم: این مقاله صرفاً جهت اطلاع‌رسانی است و توصیه پزشکی محسوب نمی‌شود. اگر فکر می‌کنید در معرض خطر ابتلا به بیماری دیورتیکول هستید یا حملات مکرر دیورتیکولیت را تجربه کرده‌اید، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
