اختلال کمتوجهی ـ بیشفعالی یکی از اختلالات شایع عصبیرشدی است که میتواند باعث حواسپرتی، بیشفعالی و دشواری در تمرکز شود. برای کنترل این علائم، داروهای مختلفی تجویز میشوند که از مهمترین آنها میتوان به استراترا و ریتالین اشاره کرد. هرچند هر دو دارو برای درمان این اختلال به کار میروند، اما مسیر اثرگذاری، دوز مصرف، تداخلات دارویی و عوارض جانبی آنها تفاوتهای قابلتوجهی با یکدیگر دارد.
ویژگیهای دارویی
این دو دارو هر دو برای بهبود تمرکز و کاهش بیشفعالی استفاده میشوند، اما از نظر ماهیت دارویی در یک گروه قرار نمیگیرند. تفاوت در سازوکار اثر این داروها باعث میشود پاسخ بدن بیماران، میزان اثربخشی و نوع عوارض جانبی در افراد مختلف متفاوت باشد.
مواد مؤثره، شکل دارویی و دوزها
استراترا (اتموکستین)
ماده مؤثره این دارو اتموکستین هیدروکلراید است که در دسته مهارکنندههای انتخابی بازجذب نوراپینفرین قرار میگیرد. این ماده شیمیایی با افزایش در دسترس بودن نوراپینفرین در مغز، به بهبود تمرکز، افزایش توجه و کاهش رفتارهای تکانشی کمک میکند.
اتموکستین برخلاف بسیاری از داروهای بیشفعالی خاصیت وابستگی ندارد و احتمال سوءمصرف آن بسیار پایین است. به همین دلیل، در افرادی که سابقه سوءمصرف مواد دارند یا نگرانی از وابستگی دارویی وجود دارد، معمولاً گزینه مطمئنتری محسوب میشود.
این دارو فقط بهصورت برند و در قالب کپسولهای رهش فوری عرضه میشود. دوزهای موجود شامل موارد زیر است که پزشک بر اساس شرایط بیمار یکی از آنها را انتخاب میکند.
- ۱۰ میلیگرم
- ۱۸ میلیگرم
- ۲۵ میلیگرم
- ۴۰ میلیگرم
- ۶۰ میلیگرم
- ۸۰ میلیگرم
- ۱۰۰ میلیگرم
ریتالین
ماده مؤثره ریتالین متیلفنیدات هیدروکلراید است که بهعنوان یک محرک سیستم عصبی مرکزی شناخته میشود. این دارو با افزایش میزان دوپامین در مغز، فعالیت سلولهای عصبی را تحریک کرده و در نتیجه باعث بهبود توجه، تمرکز و کنترل رفتار میشود.
ریتالین جزو داروهای تحتکنترل محسوب میشود، زیرا میتواند وابستگی ایجاد کند و در برخی موارد مورد سوءمصرف قرار گیرد. به همین دلیل، مصرف آن باید دقیقاً طبق دستور پزشک انجام شود.
این دارو هم بهصورت برند و هم بهصورت ژنریک در دسترس است و اشکال دارویی متنوعی دارد که امکان انتخاب مناسبترین گزینه را برای بیماران فراهم میکند.
- قرص رهش فوری: ۵، ۱۰ و ۲۰ میلیگرم
- کپسول رهش طولانی: ۱۰، ۲۰، ۳۰، ۴۰ و ۶۰ میلیگرم
- قرص رهش طولانی: ۱۰، ۱۸، ۲۰، ۲۷، ۳۶ و ۵۴ میلیگرم
- قرص جویدنی رهش فوری: ۲٫۵، ۵ و ۱۰ میلیگرم
- قرص جویدنی رهش طولانی: ۲۰، ۳۰ و ۴۰ میلیگرم
- مایع خوراکی: ۵ میلیگرم در ۵ میلیلیتر و ۱۰ میلیگرم در ۵ میلیلیتر
- سوسپانسیون خوراکی با رهش طولانی
- برچسب پوستی با دوزهای مختلف
دوز مصرف و نحوه استفاده
اتموکستین معمولاً یک یا دو بار در روز مصرف میشود و میتوان آن را همراه یا بدون غذا استفاده کرد. نکته مهم این است که دارو هر روز در ساعت مشخصی مصرف شود تا سطح پایداری از دارو در بدن ایجاد شود.
این دارو بهسرعت جذب میشود و غلظت آن حدود یک تا دو ساعت پس از مصرف به حداکثر میرسد. با این حال، اثر درمانی کامل آن معمولاً پس از دو تا چهار هفته مصرف منظم قابل مشاهده است.
ریتالین رهش فوری معمولاً دو تا سه بار در روز و حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه قبل از غذا مصرف میشود. مصرف این دارو نزدیک به زمان خواب توصیه نمیشود، زیرا میتواند باعث اختلال در خواب شود.
فرم رهش طولانی ریتالین معمولاً یک بار در روز و در ساعات صبح مصرف میشود. در برخی بیماران، پزشک ممکن است پس از مدتی مصرف فرم رهش فوری، آنها را به فرم رهش طولانی تغییر دهد تا مصرف دارو سادهتر شود.
دوز دقیق هر یک از این داروها به عواملی مانند سن، وزن بدن، شدت علائم و شکل دارویی انتخابشده بستگی دارد و باید حتماً توسط پزشک تعیین شود.
تداخلات دارویی
هر دو دارو میتوانند با برخی داروهای دیگر تداخل داشته باشند و اثر یکدیگر را تغییر دهند. به همین دلیل، بیمار باید تمام داروهای مصرفی خود، از جمله داروهای بدون نسخه، مکملها، ویتامینها و فرآوردههای گیاهی را به پزشک اطلاع دهد.
مصرف همزمان این داروها با مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز که نوعی داروی ضدافسردگی هستند، ممنوع است. همچنین اتموکستین نباید همراه با پیموزاید مصرف شود و مصرف الکل در افرادی که ریتالین استفاده میکنند توصیه نمیشود.
عوارض جانبی و هشدارها
هر دو دارو میتوانند عوارض جانبی خفیفی ایجاد کنند که معمولاً در ابتدای درمان مشاهده میشوند. این عوارض شامل ناراحتی معده، کاهش اشتها، تهوع، خستگی و تغییر در الگوی خواب از جمله بیخوابی است.
علاوه بر این، هر یک از این داروها میتوانند عوارض جدیتری نیز ایجاد کنند. برای مثال، مصرف طولانیمدت ممکن است باعث کندی رشد در برخی کودکان شود و به همین دلیل، برخی پزشکان توصیه میکنند مصرف دارو برای مدت کوتاهی در سال متوقف شود.
هر دو دارو همچنین میتوانند خطر بروز مشکلات قلبی را افزایش دهند، بهویژه در افرادی که سابقه بیماریهای قلبی دارند.
عوارض شدید احتمالی اتموکستین
مصرف این دارو در موارد نادر میتواند خطر آسیب کبدی را افزایش دهد و نیاز به بررسی علائم هشداردهنده دارد. همچنین در کودکان و نوجوانان، افزایش افکار خودآزاری و خودکشی بهویژه در ابتدای درمان یا هنگام تغییر دوز گزارش شده است.
در صورت مشاهده علائمی مانند افسردگی شدید، اضطراب غیرعادی یا افکار آسیب به خود، لازم است فوراً با پزشک تماس گرفته شود.
عوارض شدید احتمالی ریتالین
ریتالین میتواند وابستگی ایجاد کند و قطع ناگهانی آن در برخی افراد باعث بروز علائم ترک شود. این علائم ممکن است شامل خستگی شدید، تغییرات خلقی و حتی افسردگی باشد و در مصرف دوزهای بالا شدیدتر دیده شود.
به همین دلیل، کاهش یا قطع مصرف ریتالین باید بهصورت تدریجی و تحت نظر پزشک انجام شود. در برخی مصرفکنندگان، مشکلات گردش خون در انگشتان دست و پا و همچنین بروز یا تشدید علائم روانپزشکی جدید نیز گزارش شده است.
سؤالات متداول
آیا این دو دارو اثر یکسانی دارند؟
هر دو دارو برای درمان اختلال کمتوجهی ـ بیشفعالی استفاده میشوند، اما به دلیل تفاوت در مکانیسم اثر، پاسخ بیماران به آنها متفاوت است. ممکن است یک دارو برای فردی بسیار مؤثر باشد و برای فرد دیگر اثر کمتری داشته باشد.
کدام دارو خطر وابستگی کمتری دارد؟
اتموکستین خاصیت وابستگی ندارد و احتمال سوءمصرف آن بسیار پایین است، در حالی که ریتالین میتواند وابستگی ایجاد کند و باید با احتیاط بیشتری مصرف شود.
چه مدت طول میکشد تا اثر دارو مشخص شود؟
اثر درمانی اتموکستین معمولاً پس از دو تا چهار هفته مصرف منظم ظاهر میشود، در حالی که ریتالین نیز برای رسیدن به اثر پایدار به حدود چهار هفته زمان نیاز دارد.
جمعبندی
هر دو دارو نقش مهمی در درمان اختلال کمتوجهی ـ بیشفعالی دارند، اما تفاوتهای آنها در مکانیسم اثر، دوز مصرف، عوارض جانبی و خطر وابستگی بسیار مهم است. انتخاب بین این داروها باید بر اساس شرایط فردی بیمار، سابقه پزشکی و نظر پزشک متخصص انجام شود تا بهترین نتیجه درمانی با کمترین عارضه حاصل شود.
- Medication guide: Ritalin (methylphenidate hydrochloride, USP) CII. (2013, December)
http://www.fda.gov/downloads/Drugs/DrugSafety/ucm089090.pdf - Medication guide: Strattera (atomoxetine) capsules. (2014, February 20)
http://www.fda.gov/downloads/Drugs/DrugSafety/ucm089138.pdf - Ritalin- methylphenidate hydrochloride tablet; Ritalin SR- methylphenidate hydrochloride tablet, extended release. (2015, April)
http://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=c0bf0835-6a2f-4067-a158-8b86c4b0668a - Strattera- atomoxetine hydrochloride capsule; Strattera- atomoxetine hydrochloride. (2015, June)
http://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=309de576-c318-404a-bc15-660c2b1876fb - https://www.healthline.com/health/adhd/strattera-ritalin#takeaway
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
