مصرف نوشیدنیهای الکلی برای افرادی که به دیابت مبتلا هستند معمولاً بلامانع است، مشروط بر آنکه سطح قند خونشان تحت کنترل باشد. الکل در صورت عدم مصرف غذا یا استفاده همزمان از داروهای دیابت، میتواند به طور خطرناکی باعث کاهش شدید قند خون شود¹. از سوی دیگر، نوشیدنیهای الکلی شیرین و کوکتلها میتوانند قند خون را به شدت افزایش دهند.
🥃 محدودیتهای مصرف الکل برای افراد دیابتی
انجمن دیابت آمریکا (ADA) توصیه میکند که اگر دیابت دارید، مصرف الکل خود را محدود کنید. این توصیه برای زنان حداکثر یک نوشیدنی در روز و برای مردان حداکثر دو نوشیدنی در روز است¹. همچنین بسیار مهم است که پیش از نوشیدن الکل غذا بخورید تا از افت ناگهانی قند خون جلوگیری شود. علاوه بر این، آزمایش منظم قند خون و استفاده از وسایل شناسایی پزشکی دیابت برای جلوگیری از عوارض احتمالی اهمیت دارد. صحبت با پزشک یا متخصص تغذیه به فرد کمک میکند تا اثرات خاص الکل بر قند خونش را بهتر درک کند².
⚕️ الکل چگونه بر دیابت تأثیر میگذارد؟
افراد مبتلا به دیابت هنگام مصرف الکل باید کاملاً آگاه و مراقب باشند. مصرف سبک الکل میتواند به کاهش سطح قند خون کمک کند. با این حال، مصرف متوسط و سنگین الکل میتواند قند خون را یا بسیار بالا ببرد یا آن را تا حد خطرناکی پایین بیاورد. همچنین مصرف الکل میتواند بر خطر ابتلا به بیماریهای قلبی، آسیبهای عصبی و افزایش وزن تأثیر بگذارد.
بیماری قلبی
ابتلا به دیابت، خطر بروز بیماریهای قلبی را تا دو برابر افزایش میدهد³. تحقیقات نشان دادهاند که مصرف سبک الکل تأثیری بر فشار خون ندارد، اما مصرف متوسط تا سنگین میتواند فشار خون را افزایش دهد⁴. در یک مطالعه که بر روی ۱۰,۲۰۰ نفر از شرکتکنندگان مبتلا به دیابت نوع ۲ انجام شد، مشخص گردید که مصرف یک تا هفت نوشیدنی در هفته باعث افزایش فشار خون نمیشود. اما مصرف متوسط (۸ تا ۱۴ نوشیدنی در هفته) و سنگین (بیش از ۱۵ نوشیدنی در هفته) با افزایش فشار خون مرتبط است⁴.
مصرف زیاد الکل همچنین باعث بدتر شدن شاخص کاردیومتابولیک (CMI) میشود که معیاری برای ارزیابی خطر ابتلا به بیماری قلبی است⁵. این شاخص با محاسبه نسبت دور کمر به قد و نسبت تریگلیسیرید به کلسترول خوب (HDL) به دست میآید. این موضوع نشان میدهد که مصرف افراطی الکل میتواند سلامت قلب و عروق را به خطر اندازد.
افت قند خون (هیپوگلیسمی)
اگر الکل زیاد بنوشید، غذا نخورید یا داروهای مدیریت قند خون مصرف کنید، نوشیدن الکل میتواند به طور خطرناکی سطح قند خون شما را پایین بیاورد. هیپوگلیسمی یا افت قند خون یک وضعیت جدی و خطرناک برای افراد مبتلا به دیابت محسوب میشود⁶. تشخیص علائم این وضعیت برای اقدام به موقع بسیار حیاتی است.
علائم و نشانههای افت قند خون عبارتاند از⁶:
- تاری دید
- گیجی
- ضربان قلب سریع
- احساس سبکی سر یا سرگیجه
- سردرد
- گرسنگی
- تحریکپذیری
- حالت تهوع
- رنگپریدگی پوست
- ضعف
اگر هر یک از این علائم را تجربه کردید، باید سطح قند خون خود را بلافاصله بررسی کنید. سطح قند خون زیر ۷۰ میلیگرم بر دسیلیتر (mg/dL) نشاندهنده افت قند خون است⁶. برای درمان فوری این وضعیت، از قانون ۱۵-۱۵ استفاده کنید: ۱۵ گرم کربوهیدرات را هر ۱۵ دقیقه یکبار مصرف کنید تا سطح قند خون به حداقل ۷۰ میلیگرم بر دسیلیتر برسد. این کربوهیدرات میتواند شامل قرصهای گلوکز (شکر)، ۱۲۰ میلیلیتر آبمیوه یا نوشابه، یا یک قاشق غذاخوری عسل، شکر یا شربت ذرت باشد.
افزایش قند خون (هیپرگلیسمی)
الکل نیز میتواند باعث افزایش قند خون شود و این امر اغلب در مصرف کوکتلهایی که با آبمیوهها، شربتها یا نوشابههای قندی مخلوط میشوند، اتفاق میافتد². به ویژه اگر مقدار زیادی از این نوشیدنیها مصرف شود، قند خون به شدت بالا میرود. افزایش بیش از حد قند خون را هیپرگلیسمی مینامند.
علائم و نشانههای هیپرگلیسمی عبارتاند از⁷:
- تاری دید
- تکرر ادرار
- سردرد
- تشنگی شدید
- خستگی یا ضعف
در صورت کنترل نشدن قند خون بالا، وضعیت خطرناکی به نام کتو اسیدوز دیابتی (DKA) ممکن است ایجاد شود. در این وضعیت، بدن برای تأمین انرژی شروع به تجزیه چربی میکند که منجر به آزاد شدن کتونها در خون میشود و این مقادیر بالای کتون میتواند عوارض جدی مانند گیجی یا اختلال در خواب به دنبال داشته باشد⁷.
آسیب عصبی
افراد مبتلا به دیابت، به ویژه کسانی که قند خونشان به خوبی کنترل نمیشود، بیشتر در معرض آسیب عصبی معروف به نوروپاتی دیابتی قرار دارند⁸. این عارضه علائمی مانند درد و بیحسی در پاها و همچنین مشکلاتی در اندامهای داخلی ایجاد میکند⁹. مصرف مزمن و بیش از حد الکل به تنهایی نیز میتواند منجر به نوع دیگری از آسیب عصبی به نام نوروپاتی الکلی شود. ترکیب نوروپاتی دیابتی با مصرف الکل میتواند وضعیت آسیب عصبی را تشدید کرده یا حتی به ایجاد آن کمک کند¹⁰.
افزایش وزن
نوشیدنیهای الکلی اغلب دارای “کالری خالی” زیادی هستند، به این معنی که حاوی کالری هستند اما ارزش غذایی خاصی ندارند. بسیاری از نوشیدنیها تقریباً هفت کالری در هر گرم دارند¹¹. هنگامی که الکل بیش از حد مصرف میشود، این کالریها میتوانند جایگزین مواد غذایی با ارزشتر شوند و منجر به افزایش وزن گردند. همچنین، در هنگام نوشیدن الکل، ممکن است تمایل بیشتری به خوردن غذاهایی داشته باشید که سرشار از شکر، چربی، غذاهای سرخشده یا فرآوریشده هستند. مهم است که برای چنین مواقعی، تنقلات سالمی مانند میوه، سبزیجات یا پاپ کورن در دسترس داشته باشید¹¹.
🌡️ الکل چگونه بر قند خون تأثیر میگذارد؟
مدیریت قند خون یک اولویت اصلی برای افراد دیابتی است. در حالی که برای افراد مبتلا به دیابت توصیه میشود مصرف الکل را محدود کنند، شواهدی وجود دارد که نشان میدهد مصرف سبک الکل میتواند باعث بهبود قند خون و حساسیت به انسولین شود¹. کبد وظیفه دارد گلوکز ذخیره شده از کربوهیدراتها را در صورت نیاز برای تأمین انرژی در جریان خون آزاد کند. اما هنگامی که شما الکل مینوشید، کبد به جای آزاد کردن گلوکز، به تجزیه الکل میپردازد¹. این فرآیند تمایل دارد قند خون را در حین مصرف الکل پایین بیاورد، به ویژه اگر فرد غذا نخورده باشد. خوردن غذا به حفظ سطح قند خون کمک میکند، زیرا بدن از غذا برای انرژی استفاده میکند در حالی که کبد مشغول تجزیه الکل است¹.
📝 توصیههایی برای مصرف الکل در صورت ابتلا به دیابت
تصمیم به مصرف الکل در زمان ابتلا به دیابت یک تصمیم شخصی است. افراد دیابتی که تصمیم به نوشیدن الکل میگیرند، باید در برقراری تعادل میان غذا، داروها، الکل و قند خون خود بسیار دقت کنند. صحبت با پزشک یا مربی دیابت در مورد چگونگی سنجش ایمن ریسکها و مزایای مصرف الکل ضروری است.
انتخاب هوشمندانه نوع الکل
توجه به اندازه و میزان کالری انواع مختلف نوشیدنیها اهمیت دارد¹¹. برخی از رایجترین نوشیدنیها و میزان کالری آنها به شرح زیر است:
|نوشیدنی|اندازه|کالری|
|:—|:—|:—|
|آبجوی دستساز|۳۵۵ میلیلیتر (۱۲ اونس)|۱۷۰ تا ۳۵۰ کالری|
|مارتینی فوق خشک|۶۷ میلیلیتر (۲.۲۵ اونس)|۱۴۰ کالری|
|جین، رام، ودکا و ویسکی|۴۴ میلیلیتر (۱.۵ اونس)|۱۰۰ کالری|
|آبجوی لایت|۳۵۵ میلیلیتر (۱۲ اونس)|۱۰۰ کالری|
|پینا کولادا|۲۰۷ میلیلیتر (۷ اونس)|۳۸۰ کالری|
|آبجوی معمولی|۳۵۵ میلیلیتر (۱۲ اونس)|۱۵۰ کالری|
|شراب|۱۴۸ میلیلیتر (۵ اونس)|۱۰۰ کالری|
برای ترکیب نوشیدنیهای الکلی، به جای نوشابههای قندی و کوکتلهای آماده، از آب، آب گازدار یا نوشابههای رژیمی بدون کالری استفاده کنید². پس از مصرف میزان مجاز، به یک نوشیدنی غیرالکلی مانند آب گازدار روی آورید.
مصرف در حد اعتدال
توصیههای مصرف الکل برای افراد دیابتی مشابه سایر افراد است: حداکثر دو نوشیدنی در روز برای مردان و حداکثر یک نوشیدنی در روز برای زنان¹. مطالعات نشان میدهند که مزایای بیشتر مربوط به مصرف سبک است، که معادل حداکثر هفت نوشیدنی در هفته است⁴. از مصرف مزمن سنگین و نوشیدن افراطی (Binge Drinking) خودداری کنید. اندازه استاندارد یک وعده نوشیدنی شامل: ۳۵۵ میلیلیتر آبجو، ۱۴۸ میلیلیتر شراب، یا ۴۴ میلیلیتر مشروبات الکلی قوی مانند اسکاچ، جین، تکیلا یا ودکا است¹².
قبل از نوشیدن غذا بخورید
هرگز با شکم خالی الکل ننوشید. الکل میتواند به سرعت باعث افت قند خون شود، اما وجود غذا در معده این اثر را کند میکند¹. در موقعیتهای اجتماعی، برنامهریزی غذایی داشته باشید تا از پرخوری و مصرف بیش از حد الکل جلوگیری شود. الکل میتواند باعث کاهش محدودیتهای رفتاری و افزایش تمایل به خوردن غذاهای ناسالم شود¹¹.
آزمایش قند خون
ضروری است که قند خون خود را قبل و بعد از نوشیدن الکل اندازهگیری کنید. الکل به خودی خود قند خون را پایین میآورد و اگر از داروهای دیابت استفاده میکنید، ممکن است قند خون شما بیش از حد مجاز کاهش یابد².
استفاده از کارت شناسایی
از آنجایی که علائم افت قند خون (هیپوگلیسمی) میتواند شبیه به حالت مستی باشد، استفاده از گردنبند یا دستبند شناسایی دیابت بسیار مهم است. در مواقع اضطراری، پلیس یا امدادگران ممکن است علائم شما را به اشتباه تفسیر کنند و این امر میتواند درمان هیپوگلیسمی را به تأخیر بیندازد².
❓ سوالات متداول
آیا الکل میتواند باعث افزایش وزن در افراد دیابتی شود؟
الکل معمولاً حاوی کالری زیادی است که فاقد ارزش غذایی هستند و به آنها “کالری خالی” میگویند. یک گرم الکل تقریباً هفت کالری دارد که مصرف زیاد آن، کالری اضافی وارد بدن کرده و میتواند به افزایش وزن منجر شود. علاوه بر این، مصرف الکل ممکن است باعث شود که افراد تمایل بیشتری به خوردن غذاهای ناسالم و پرچرب داشته باشند، که این عامل نیز به افزایش وزن کمک میکند.
چرا باید قبل از نوشیدن الکل غذا خورد؟
مصرف الکل با شکم خالی میتواند خطر افت ناگهانی و شدید قند خون را افزایش دهد. کبد پس از مصرف الکل، فرآیند تجزیه الکل را به جای آزاد کردن گلوکز آغاز میکند که منجر به کاهش قند خون میشود. وجود غذا در معده، این کاهش قند خون ناشی از الکل را کندتر کرده و منبع انرژی برای بدن فراهم میکند تا خطر هیپوگلیسمی کاهش یابد.
منظور از مصرف سبک الکل چیست؟
منظور از مصرف سبک الکل، مصرف متعادل و محدود است که معمولاً به حداکثر یک نوشیدنی در روز برای زنان و حداکثر دو نوشیدنی در روز برای مردان اشاره دارد. به طور کلی، مطالعات نشان دادهاند که مصرف هفت نوشیدنی یا کمتر در هفته به عنوان مصرف سبک در نظر گرفته میشود و اغلب با مزایایی همراه است. اندازه یک نوشیدنی استاندارد، مثلاً یک لیوان آبجو، ۵ اونس شراب یا ۱.۵ اونس مشروبات تقطیری است.
هیپوگلیسمی ناشی از الکل چگونه درمان میشود؟
در صورت تجربه علائم افت قند خون و مشاهده قند خون زیر ۷۰ میلیگرم بر دسیلیتر، باید بلافاصله از قانون ۱۵-۱۵ استفاده شود. این قانون شامل مصرف ۱۵ گرم کربوهیدرات ساده (مانند قرص گلوکز، ۱۲۰ میلیلیتر آبمیوه یا نوشابه معمولی) و تکرار این کار هر ۱۵ دقیقه یکبار است تا سطح قند خون به حالت نرمال بازگردد.
جمعبندی
تصمیم به مصرف الکل با وجود دیابت نیازمند درک کامل اثرات آن بر بدن و مدیریت دقیق قند خون است. با رعایت اصول اعتدال در مصرف، انتخاب نوشیدنیهای کمکالری، خوردن غذا پیش از نوشیدن و نظارت منظم بر قند خون، افراد دیابتی میتوانند در صورت کنترل مناسب بیماری، الکل مصرف کنند. مشورت با یک متخصص بهداشتی یا مربی دیابت برای تدوین یک برنامه ایمن و شخصیسازی شده ضروری است.
- American Diabetes Association. Alcohol and diabetes.
- MedlinePlus. Diabetes and alcohol.
- Centers for Disease Control and Prevention. Your heart and diabetes.
- Mayl JJ, German CA, Bertoni AG, et al. Association of alcohol intake with hypertension in type 2 diabetes mellitus: The ACCORD trial. J Am Heart Assoc. 2020;9(18):e017334. doi:10.1161/JAHA.120.017334
- Wakabayashi I. Inverse association of light-to-moderate alcohol drinking with cardiometabolic index in men with diabetes mellitus. Diabetes Metab Syndr. 2018;12(6):1013-1017. doi:10.1016/j.dsx.2018.06.016
- American Diabetes Association. Hypoglycemia (low blood glucose).
- MedlinePlus. Hyperglycemia.
- Centers for Disease Control and Prevention. Nerve damage.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Diabetic neuropathy.
- Sadowski A, Houck RC. Alcoholic neuropathy. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2024.
- MedlinePlus. Weight loss and alcohol.
- National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism. What is a standard drink?
- https://www.health.com/condition/type-2-diabetes/type-2-diabetes-and-alcohol-proceed-with-caution
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
