ضدعفونیکنندههای فرابنفش (UV) روشی نوین برای نابودی میکروبها، شامل باکتریها، قارچها و ویروسها، بدون استفاده از مواد شیمیایی قوی یا حرارت هستند. این دستگاهها از پرتوهای UVC استفاده میکنند تا به ماده ژنتیکی میکروبها آسیب بزنند و آنها را غیرفعال کنند.
تحقیقات نشان میدهند که ضدعفونیکنندههای UV میتوانند تا ۹۹.۹۹٪ از باکتریها، ویروسها و قارچهای موجود روی سطوح را از بین ببرند (1). با این حال، اثربخشی این دستگاهها، به خصوص نمونههای خانگی، میتواند تحت تأثیر عواملی مانند قدرت دستگاه و طول عمر لامپ آن باشد.
ضدعفونیکنندههای UV چه هستند؟
ضدعفونیسازی با UV یک روش ضدعفونی است که برای از بین بردن باکتریها، قارچها و ویروسها استفاده میشود (2). مزیت این روش، عدم نیاز به استفاده از مواد شیمیایی خشن یا حرارت بالا برای استریلسازی است.
پرتو فرابنفش (UV) نوعی از تابش الکترومغناطیسی است که نوری را تولید میکند که با چشم غیرمسلح قابل رؤیت نیست؛ نور خورشید رایجترین منبع طبیعی این پرتوها است (1). پرتوهای UV به سه نوع اصلی تقسیم میشوند که هر کدام طول موجهای متفاوتی از نور را تولید میکنند (1):
- UVA (با طولانیترین طول موج)1
- UVB (با طول موج متوسط)
- UVC (با کوتاهترین و پرانرژیترین طول موج)2
تولیدکنندگان در ساخت ضدعفونیکنندههای UV، از نوع UVC استفاده میکنند (3). این پرتوها در لامپها و لیزرهای مصنوعی برای استفاده در دستگاههای گوناگون تولید میشوند.
ضدعفونیکنندههای UV چگونه عمل میکنند؟
پرتوهای UVC با طول موج حداقل ۲۵۴ نانومتر قادرند ۹۹.۹۹٪ از میکروبهایی را که عامل بیماری هستند، از بین ببرند (1). این قدرت بالا، پایه عملکرد ضدعفونیکنندههای UV است.
این دستگاهها از پرتوهای UVC برای آسیب رساندن به ماده ژنتیکی میکروبها (یعنی DNA و RNA) استفاده میکنند تا توانایی تکثیر آنها را از بین ببرند. در طول موجهای کوتاهتر از ۲۵۴ نانومتر، پرتوهای UVC میتوانند به پروتئینهای موجود بر روی میکروبها آسیب برسانند (1). این آسیب باعث میشود که میکروبها نتوانند به سلولهای بدن ما متصل شوند و بیماری ایجاد کنند.
ضدعفونیکنندههای UV و کووید-۱۹
ویروس SARS-CoV-2، یعنی ویروسی که عامل بیماری کووید-۱۹ است، در برابر پرتوهای UVC منتشر شده از ضدعفونیکنندههای UV آسیبپذیر است (2، 4). ضدعفونیکنندههای UV میتوانند ویروس SARS-CoV-2 را ظرف نُه دقیقه از قرار گرفتن در معرض پرتوهای UVC، غیرفعال کنند.
با این حال، سازمان حفاظت از محیط زیست آمریکا (EPA) چراغهای UV را در لیست N خود (که شامل محصولات ضدعفونیکننده مؤثر در برابر SARS-CoV-2 است) قرار نداده است (5). برای درک کامل و قطعی اثرات پرتوهای UVC بر این ویروس، تحقیقات بیشتری مورد نیاز است.
انواع ضدعفونیکنندههای UV
علاوه بر ضدعفونیکنندههای UV در سطح بیمارستانی که بسیار قدرتمند هستند، تولیدکنندگان دستگاههای قابل حمل مختلفی نیز برای مصرفکنندگان تولید کردهاند. این دستگاهها شامل عصاهای دستی (Wands) و کیفهای زیپدار هستند که برای ضدعفونی سطوح کوچک مانند تلفن همراه، کفش و مسواک کاربرد دارند.
یک عصای دستی ممکن است برای ضدعفونی وسایل خانه مانند دستگیرههای در مناسب باشد، اما یک کیسه زیپدار برای وسایل کوچکتری مانند تلفن همراه، کاربرد بیشتری دارد. این تنوع، استفاده از ضدعفونیکننده UV را در زندگی روزمره آسانتر کرده است.
استفاده در بیمارستانها
دستگاههایی مانند LightStrike، که نوعی نور UVC با طول موج بسیار دور (Far-UVC) است و در بیمارستانها استفاده میشود، نشان داده است که میتواند ۹۹.۹۹٪ از ویروس SARS-CoV-2 را در فاصله یک متری دستگاه و در مدت دو دقیقه از بین ببرد (1). نورهای Far-UVC در واقع روشهای مکمل برای ضدعفونی هستند و جایگزین روشهای سنتی نمیشوند.
نورهای Far-UVC به صورت عمقی به چشم یا پوست نفوذ نمیکنند و این امر خطر آب مروارید (تار شدن عدسی چشم)، سرطان پوست و سایر آسیبها را کاهش میدهد (1). این ویژگی ایمنی بالاتری برای پرسنل و بیماران فراهم میکند.
ضدعفونی تلفنهای همراه
ضدعفونیکنندههای UV به صورت دستگاههای قابل حمل برای ضدعفونی تلفنهای همراه نیز در دسترس هستند. تلفنهای همراه میتوانند حاوی میکروبهای عفونی باشند که از طریق تماس منتقل میشوند.
دستگاهی مانند PhoneSoap، یک ضدعفونیکننده UV است که تلفن شما را کاملاً محصور کرده و آن را در معرض ۱۶ لامپ UVC قرار میدهد.3 یک چرخه تمیزکاری ۳۰ ثانیهای میتواند میکروبها را تا ۹۰.۵٪ کاهش دهد، و دو چرخه تمیزکاری تقریباً ۹۹.۹٪ از میکروبها را از بین میبرد (6).
کفش و مسواک
برخی از ضدعفونیکنندههای UV برای ضدعفونی کفشها طراحی شدهاند (7). این کار خطر ابتلا به عفونتهای قارچی را کاهش میدهد؛ پرتوهای UVC با طول موج ۲۰۰ تا ۳۰۰ نانومتر به طور مؤثر قارچهای موجود در کف کفش را از بین میبرند.
برخی دیگر از این دستگاهها برای ضدعفونی مسواکها، بهویژه پس از مسواک زدن، استفاده میشوند (8). کارشناسان توصیه میکنند که برای کاهش خطر ابتلا به بیماریها، مسواک خود را به طور منظم ضدعفونی یا تعویض کنید.
اثربخشی ضدعفونیکنندههای UV چقدر است؟
ضدعفونیکنندههای UV در سطح بیمارستانی و دستگاههای شخصی میتوانند به طور مؤثر و سریع سطوح را ضدعفونی کنند. با این حال، چندین عامل ممکن است بر اثربخشی نهایی آنها تأثیر بگذارند که باید در نظر گرفته شوند.
مقاومت ضدمیکروبی
استفاده مداوم از ضدعفونیکنندههای UV شخصی ممکن است در درازمدت ضررش بیشتر از نفعش باشد. مقاومت ضدمیکروبی زمانی اتفاق میافتد که باکتریها، قارچها و ویروسها برای تطبیق و تغییر با محیطهای خاص، مقاوم میشوند (9). این سازگاری میتواند اثربخشی روشهای ضدعفونی را کاهش دهد.
قدرت دستگاه
محصولات مصرفی شخصی احتمالاً در مقایسه با ضدعفونیکنندههای UV صنعتی، از قدرت کمتری برخوردارند (10). این امر سبب میشود که اثربخشی آنها در برابر انواع میکروبها کمتر باشد. برخی بیمارستانها برای استریل کردن سطوح، به پرتوهای UV متکی هستند؛ نور UVC مورد استفاده در بیمارستانها میتواند انتقال چهار نوع از سوپر میکروبهای اصلی را تا ۳۰٪ کاهش دهد، اما نمونههای خانگی ممکن است این قدرت را نداشته باشند.
کاهش توان
پرتوهای UVC که توسط ضدعفونیکنندههای UV ساطع میشوند، ممکن است به مرور زمان قدرت خود را از دست بدهند. توصیه میشود به تاریخ انقضا یا “تاریخ تعویض” درج شده توجه کرده و در صورت نیاز لامپ جدیدی تهیه کنید.
خطرات احتمالی استفاده از UV Sanitizers
پرتوهای UVA و UVB در صورت قرار گرفتن طولانی مدت پوست در معرض آنها و بدون محافظت (مانند ضدآفتاب)، میتوانند به پوست آسیب بزنند و خطر سرطان پوست را افزایش دهند (1). این خطرات در مورد نور خورشید بیشتر مطرح است.
نکته حیاتی این است که پوست و چشمهای خود را در معرض پرتوهای UVC ساطع شده از ضدعفونیکنندههای UV قرار ندهید. اگر این دستگاهها به طور ناایمن استفاده شوند، ممکن است خطر بروز شرایط زیر را افزایش دهند (3):
- آب مروارید (Cataracts): پرتوهای UVC به طور عمیق به چشم یا پوست نفوذ نمیکنند، بنابراین خطر آب مروارید کم است. با این حال، برخی دستگاهها ممکن است مقادیر کمی از پرتوهای UVB نیز ساطع کنند که با گذشت زمان میتواند خطر شما را افزایش دهد.
- فتوکراتیت (Photokeratitis): این آسیب چشمی باعث درد شدید میشود. تنها چند ثانیه قرار گرفتن در معرض پرتوهای UVC میتواند منجر به آسیب جدی چشم شود؛ بنابراین باید مطمئن شوید که هرگز مستقیماً به لامپها نگاه نمیکنید.
- بیماریهای تنفسی: برخی از ضدعفونیکنندههای UV گازی به نام ازن تولید میکنند. ازن ممکن است خطر بیماریهای تنفسی را افزایش دهد و مجاری هوایی شما را تحریک کند. این تحریک میتواند آلرژی و آسم را بدتر کند.
- سوختگیهای شدید: پرتوهای UVC در صورت قرار گرفتن مستقیم پوست در معرض لامپها، ممکن است باعث سوختگی شدید شوند. معمولاً این سوختگیها باعث آسیب طولانیمدت به پوست نمیشوند و اغلب ظرف یک هفته بهبود مییابند.
اقدامات احتیاطی که باید در نظر بگیرید
در صورت مشاهده هرگونه مشکل در عملکرد یک ضدعفونیکننده UV، آن را به تولیدکننده و سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) گزارش دهید. استفاده از محصولاتی که در لیست عصاهای UV ناایمن FDA قرار دارند، ممنوع است.
تستهای انجام شده نشان دادهاند که این عصاها، سطوح خطرناکی از تابش UVC منتشر میکنند و خطر آسیبهای چشمی و پوستی را به شدت افزایش میدهند. هنگام استفاده از عصاهای UV، اقدامات احتیاطی مضاعفی را رعایت کنید و حتماً دستورالعملهای ایمنی را برای محافظت از چشم و پوست دنبال نمایید (11).
استفاده از روشهای ضدعفونی دیگر نیز میتواند به حفظ سطوح تمیز و ایمن کمک کند. توصیه میشود برای کاهش خطر عفونت از سطوح خانه، از پاککنندههای خانگی حاوی صابون یا مواد شوینده استفاده کنید. همچنین، تهویه مناسب هوا نیز در این فرآیند مؤثر است (12).
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Mackenzie D. Ultraviolet light fights new virus. Engineering (Beijing). 2020;6(8):851-853. doi:10.1016/j.eng.2020.06.009
- Heilingloh CS, Aufderhorst UW, Schipper L, et al. Susceptibility of SARS-CoV-2 to UV irradiation. Am J Infect Control. 2020;48(10):1273-1275. doi:10.1016/j.ajic.2020.07.031
- Food Drug Administration. Ultraviolet (UV) radiation.
- Buonanno M, Welch D, Shuryak I, Brenner DJ. Far-UVC light (222 nm) efficiently and safely inactivates airborne human coronaviruses. Sci Rep. 2020;10(1):10285. doi:10.1038/s41598-020-67211-2
- Environmental Protection Agency. List N tool: COVID-19 disinfectants.
- Malhotra S, Wlodarczyk J, Kuo C, et al. Shining a light on the pathogenicity of health care providers' mobile phones: Use of a novel ultraviolet-C wave disinfection device. Am J Infect Control. 2020;48(11):1370-1374. doi:10.1016/j.ajic.2020.05.040
- Gupta AK, Venkataraman M, Renaud HJ, Summerbell R, Shear NH, Piguet V. A paradigm shift in the treatment and management of onychomycosis. Skin Appendage Disord. 2021;7(5):351-358. doi:10.1159/000516112
- Assari AS, Mohammed Mahrous M, Ahmad YA, et al. Efficacy of different sterilization techniques for toothbrush decontamination: An ex vivo study. Cureus. 2022;14(1):e21117. doi:10.7759/cureus.21117
- National Institute of Allergy and Infectious Diseases. Antimicrobial (drug) resistance.
- Anderson DJ, Chen LF, Weber DJ, et al. Enhanced terminal room disinfection and acquisition and infection caused by multidrug-resistant organisms and Clostridium difficile (the Benefits of Enhanced Terminal Room Disinfection study): A cluster-randomised, multicentre, crossover study. Lancet. 2017;389(10071):805-814. doi:10.1016/S0140-6736(16)31588-4
- Food and Drug Administration. Beware of ultraviolet wands that give off unsafe levels of UV radiation.
- Centers for Disease Control and Prevention. When and how to clean and disinfect your home.
- https://www.health.com/home/do-uv-sanitizers-work
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
