میلیونها نفر در آمریکا روزانه از مکملهای مولتیویتامین استفاده میکنند، اما نتایج تحقیقات نشان میدهد که این مکملها فواید معناداری برای کاهش خطر بیماریهای مزمن در اکثر بزرگسالان سالمی که یک رژیم غذایی متعادل دارند، ارائه نمیدهند (1، 2). با این حال، مولتیویتامینها میتوانند برای گروههای خاصی مانند افراد باردار، سالمندان، یا افرادی که رژیمهای غذایی محدود دارند یا دچار کمبودهای تغذیهای هستند، مفید باشند (3، 4، 2). این تفاوت در تأثیرگذاری، اهمیت درک محدودیتهای این مکملها را روشن میسازد.
محدودیتهای مولتیویتامینها چیست؟
اگرچه مولتیویتامینها ممکن است برای برخی افراد مزایای سلامتی داشته باشند، اما برای همه یک راهحل تضمین شده برای داشتن سلامتی بهتر محسوب نمیشوند. دلایل مختلفی وجود دارد که چرا مولتیویتامینها ممکن است فواید سلامتی مورد انتظار بسیاری از مردم را به همراه نداشته باشند.
جذب مواد مغذی متفاوت است:
بدن شما تمام مواد مغذی موجود در یک مولتیویتامین را به طور یکسان جذب نمیکند. عواملی مانند سن، شرایط سلامتی زمینهای و نوع رژیم غذایی میتوانند بر میزان جذب هر ماده مغذی توسط بدن شما تأثیر بگذارند (5). در نتیجه، تمام دوز ذکر شده روی برچسب، لزوماً به بدن شما نمیرسد.
تأثیر آنها بیش از حد تخمین زده میشود:
بسیاری از مردم برای جبران کمبودهای رژیم غذایی خود، به مصرف مولتیویتامینها تکیه میکنند. با این حال، مولتیویتامینها نمیتوانند جایگزین مزایای کامل یک رژیم غذایی متعادل و غنی از مواد مغذی شوند (6). غذاهای کامل، علاوه بر ویتامینها، حاوی فیبر و فیتوکمیکالهای ضروری هستند که در مکملها یافت نمیشوند.
پیشگیری محدود از بیماریهای مزمن:
مطالعات نشان میدهند که مولتیویتامینها در فرد سالم و معمولی، تأثیر کم یا تقریباً هیچ تأثیری بر کاهش خطر بیماریهای قلبی، سرطان یا زوال شناختی مرتبط با افزایش سن ندارند (2). این یافتهها، باور عمومی مبنی بر نقش پیشگیرانه قوی مکملها را تضعیف میکند.
احتمال مصرف بیش از حد و غیرضروری:
اگر شما از طریق غذا مواد مغذی کافی دریافت میکنید، مصرف یک مولتیویتامین میتواند به معنای مصرف بیش از حد ویتامینها و مواد معدنی اضافی باشد که بدن شما به آنها نیازی ندارد (6). این زیادهروی میتواند به بار کبد و کلیه اضافه کند و در مواردی منجر به مسمومیت شود.
تداخل با داروها:
برخی مواد مغذی موجود در مولتیویتامینها ممکن است با داروهای تجویزی تداخل داشته باشند (7). این تداخل میتواند جذب و اثربخشی این داروها را مختل کند یا حتی عوارض جانبی را تشدید کند.
تغییرپذیری در ترکیبات و فرمولاسیون:
ترکیبات مولتیویتامینها بسته به نام تجاری و نوع مکمل (مثلاً مایع، کپسول) بسیار متفاوت است. این تغییرپذیری منجر به عدم ثبات در کیفیت، دوز و زیستفراهمی (میزان جذب بدن) مواد مغذی در محصولات مختلف میشود (8، 9). برای اکثر افراد، یک رژیم غذایی متعادل و غنی از غذاهای کامل مزایای سلامتی قابل اطمینانتری نسبت به مصرف صرف مولتیویتامینها دارد.
مولتیویتامینهای خاص برای جنسیتها
بسیاری از فرمولهای مولتیویتامین تحت عنوان “برای زنان” یا “برای مردان” به بازار عرضه میشوند تا نیازهای تغذیهای خاص مرتبط با جنسیت را برطرف کنند. این محصولات تلاش میکنند تا دوزها را برای پاسخگویی به تفاوتهای فیزیولوژیکی تنظیم کنند.
مولتیویتامینهای زنان اغلب حاوی سطوح بالاتری از آهن، اسید فولیک و کلسیم هستند (10، 11). این مواد مغذی برای حمایت از سلامت در دوران قاعدگی و حفظ تراکم استخوان حیاتی هستند. فرمولهای مردان ممکن است حاوی روی بیشتر یا ویتامین D بالاتر باشند تا از سطوح سالم تستوسترون و عملکرد ایمنی حمایت کنند (12).
چه زمانی مولتیویتامینها میتوانند مضر باشند؟
مصرف مولتیویتامینهای استاندارد با سطوح مواد مغذی نزدیک به مقدار توصیه شده روزانه معمولاً برای اکثر مردم بیخطر است. با این حال، در برخی شرایط، مصرف این مکملها میتواند خطراتی را برای سلامتی به دنبال داشته باشد. در اینجا چند نمونه از مواردی که مولتیویتامینها میتوانند خطراتی را به همراه داشته باشند آورده شده است:
تجاوز از سطوح ایمن مصرف:
مصرف مولتیویتامینهایی که حاوی مقادیر بسیار بالایی از برخی مواد مغذی هستند، به ویژه ویتامینهای محلول در چربی مانند A، D، E و K، میتواند منجر به مسمومیت شود (13). به عنوان مثال، مصرف بیش از حد ویتامین A ممکن است باعث سردرد، سرگیجه، تهوع، استفراغ و تاری دید شود. این ویتامینها به دلیل ذخیره شدن در بدن، خطر بیشتری دارند.
تداخل با داروها:
برخی مواد مغذی، مانند ویتامین K یا کلسیم، میتوانند با داروهای تجویزی مانند رقیقکنندههای خون یا برخی آنتیبیوتیکها (مانند تتراسایکلینها) تداخل داشته باشند (14). این تداخلات میتوانند اثربخشی دارو را کاهش داده یا عوارض جانبی را افزایش دهند.
خطرات برای افراد سیگاری:
افرادی که سیگار میکشند (یا سابقه سیگار کشیدن دارند) و کسانی که سابقه قرار گرفتن در معرض آزبست دارند، باید از مولتیویتامینهایی با دوزهای بالای بتاکاروتن یا ویتامین A اجتناب کنند (6). مصرف این مواد با افزایش خطر ابتلا به سرطان ریه و مرگ و میر مرتبط با بیماریهای قلبی عروقی در این گروه خاص ارتباط داده شده است.
ویتامین A در دوران بارداری:
مصرف بیش از حد ویتامین A پیشساخته (نه بتاکاروتن) میتواند خطر نقایص مادرزادی را افزایش دهد. بزرگسالان باردار باید مصرف ویتامین A را به حداکثر ۳۰۰۰ میکروگرم (mcg) در روز محدود کنند تا ایمنی جنین حفظ شود (6).
خطرات برای افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیوی یا کبدی:
افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیوی یا کبدی باید بدون مشورت با ارائهدهنده مراقبتهای بهداشتی، از مصرف مولتیویتامینها خودداری کنند (15، 16). بیماریهای کلیوی و کبدی میتوانند توانایی بدن در پردازش و حذف ویتامینها و مواد معدنی اضافی را مختل کنند که منجر به تجمع سمی میشود.
مزایای احتمالی یک مولتیویتامین روزانه چیست؟
علیرغم بحثهایی که در مورد اثربخشی عمومی مولتیویتامینها وجود دارد، آنها برای گروهها و موقعیتهای خاص مزایای سلامتی مشخصی را ارائه میدهند. اگرچه مولتیویتامینها جایگزینی برای رژیم غذایی متعادل نیستند، اما میتوانند به عنوان یک شبکه ایمنی برای افرادی عمل کنند که نیازهای تغذیهای خاصی دارند یا در تأمین آنها از طریق غذا به تنهایی مشکل دارند (6).
رفع کمبودهای مواد مغذی:
مولتیویتامینها میتوانند به بازگرداندن سطوح بهینه برای افرادی که به دلیل رژیم غذایی ضعیف، الگوهای غذایی محدودکننده یا شرایط پزشکی که جذب مواد مغذی را مختل میکند، دچار کمبود ویتامینهای خاص هستند، کمک کنند.
حمایت از بارداری و شیردهی:
مولتیویتامینهای دوران بارداری حاوی اسید فولیک، آهن و سایر مواد مغذی کلیدی برای یک بارداری سالم و کاهش خطر اختلالات مادرزادی در نوزاد حیاتی هستند. تجویز این مکملها توسط پزشکان بسیار رایج است.
تقویت سلامت سالمندان:
افزایش سن میتواند بر جذب برخی مواد مغذی، مانند ویتامین B12، تأثیر بگذارد. مولتیویتامینها میتوانند به پیشگیری از کمبودهای تغذیهای در بزرگسالان مسنتر کمک کنند و نیازهای خاص این گروه سنی را پوشش دهند.
رژیمهای گیاهخواری یا وگان:
رژیمهای غذایی گیاهی ممکن است فاقد برخی مواد مغذی مانند ویتامین B12 یا آهن باشند. در این موارد، مصرف یک مولتیویتامین میتواند برای تأمین نیازهای روزانه و جلوگیری از کمبودها مفید باشد.
چگونه زمان و فرم مکمل بر اثربخشی تأثیر میگذارد؟
اثربخشی مولتیویتامینها به فرمولاسیون آنها و میزان جذب مواد مغذی توسط بدن شما (زیستفراهمی) بستگی دارد. چندین عامل بر جذب تأثیر میگذارند، از جمله شکل مکمل (مثلاً مایع یا کپسول)، زمان مصرف مولتیویتامین و فیزیولوژی منحصربهفرد بدن شما.
زیستفراهمی:
تمام ویتامینها و مواد معدنی به طور یکسان جذب نمیشوند. به عنوان مثال، ویتامینهای محلول در چربی (A، D، E و K) برای جذب کافی نیاز به وجود چربی در رژیم غذایی دارند (17). بنابراین، مصرف این ویتامینها همراه با یک وعده غذایی به شدت اثربخشی آنها را بهبود میبخشد.
زمانبندی مصرف:
برخی شواهد نشان میدهند که مصرف مولتیویتامینها در صبح ممکن است جذب را افزایش دهد، اگرچه میتوانید آنها را در هر زمانی مصرف کنید (18). مصرف مولتیویتامینها همراه با غذا میتواند هم به بهبود جذب مواد مغذی کمک کند و هم ناراحتی گوارشی را کاهش دهد (6).
فرم مکمل:
شکل یک مولتیویتامین میتواند بر میزان جذب مواد مغذی توسط بدن تأثیر بگذارد. به طور کلی، مولتیویتامینهای مایع اغلب زیستفراهمی بالاتری نسبت به کپسولها و سافت ژلها دارند، زیرا فرآیند تجزیه کمتری را طی میکنند (19).
مولتیویتامینها شامل چه موادی هستند؟
مولتیویتامینها طیف وسیعی از ویتامینها و مواد معدنی ضروری را که بدن شما برای عملکرد بهینه به آنها نیاز دارد، فراهم میکنند. محتویات و مقادیر دقیق بر اساس نام تجاری و محصول متفاوت است. فرمولهای مختلفی برای گروههای خاص مانند مولتیویتامینهای دوران بارداری، ترکیبات مخصوص سالمندان، یا گزینههای گیاهخواری طراحی شدهاند.
بیشتر مولتیویتامینها شامل طیف گستردهای از مواد مغذی هستند (6):
- ویتامینها: اکثر مولتیویتامینها حاوی ترکیبی از ویتامینهای محلول در آب (مانند C و ویتامینهای گروه B) و ویتامینهای محلول در چربی (A، D، E و K) هستند. این مواد از عملکرد ایمنی، تولید انرژی و سلامت کلی حمایت میکنند.
- مواد معدنی: مواد معدنی رایج شامل کلسیم، منیزیم، روی، آهن و پتاسیم هستند. این مواد مغذی برای سلامت استخوان، عملکرد عضلات و سایر فرآیندهای حیاتی بدن ضروری هستند.
- سایر مواد مغذی: برخی مولتیویتامینها شامل مواد افزودنی دیگری مانند آنتیاکسیدانها (مانند لوتئین یا لیکوپن)، اسیدهای چرب امگا ۳ یا عصارههای گیاهی هستند که برای فواید اضافی اضافه میشوند.
آیا باید مولتیویتامین مصرف کنید؟
تصمیم برای مصرف مولتیویتامین باید بر اساس رژیم غذایی، سن و سلامت کلی شما باشد. برای برخی افراد، این مکملها میتوانند یک پشتیبان ارزشمند برای پر کردن شکافهای تغذیهای باشند، اما برای برخی دیگر ممکن است غیرضروری و حتی مضر باشند (6).
اگر شما یک رژیم غذایی متعادل و غنی از غذاهای کامل مانند میوهها، سبزیجات، غلات کامل و پروتئینهای بدون چربی دارید، به احتمال زیاد بیشتر نیازهای مغذی خود را بدون مولتیویتامین تأمین میکنید. با این حال، گروههای خاصی مانند افراد باردار، سالمندان یا افرادی با محدودیتهای غذایی ممکن است از حمایت اضافی این مکملها بهرهمند شوند.
قبل از شروع مصرف مولتیویتامین، این عوامل را در نظر بگیرید:
- رژیم غذایی شما: آیا به طور منظم انواع غذاهای غنی از مواد مغذی مصرف میکنید یا شکافهایی در تغذیه شما وجود دارد؟
- شرایط سلامتی: آیا شرایط پزشکی خاصی دارید یا داروهایی مصرف میکنید که جذب مواد مغذی را تحت تأثیر قرار میدهند؟
- مرحله زندگی: آیا باردار هستید، در دوران شیردهی به سر میبرید یا در حال افزایش سن هستید و به مواد مغذی خاصی نیاز دارید؟
توجه: در ایالات متحده، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) مکملهای غذایی را مانند داروهای تجویزی تنظیم و نظارت نمیکند. در نتیجه، برخی از محصولات مکمل ممکن است حاوی مواد تشکیلدهنده ذکر شده روی برچسب نباشند، که این یک نگرانی جدی در مورد کیفیت است.
نکته مهم: قبل از شروع هر نوع مولتیویتامین، حتماً با یک ارائهدهنده مراقبتهای بهداشتی مشورت کنید تا مشخص شود آیا مصرف آن برای شما مناسب است و مطمئن شوید که یک محصول ایمن و مؤثر را انتخاب میکنید.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Djaoudene O, Romano A, Bradai YD, et al. A global overview of dietary supplements: regulation, market trends, usage during the COVID-19 pandemic, and health effects. Nutrients. 2023;15(15):3320. doi:10.3390/nu15153320
- Loftfield E, O'Connell CP, Abnet CC, et al. Multivitamin use and mortality risk in 3 prospective US cohorts. JAMA Netw Open. 2024;7(6):e2418729. doi:10.1001/jamanetworkopen.2024.18729
- Biesalski HK, Tinz J. Multivitamin/mineral supplements: rationale and safety — a systematic review. Nutrition. 2017;33:76-82. doi:10.1016/j.nut.2016.02.013
- Fantacone ML, Lowry MB, Uesugi SL, et al. The effect of a multivitamin and mineral supplement on immune function in healthy older adults: a double-blind, randomized, controlled trial. Nutrients. 2020;12(8):2447. doi:10.3390/nu12082447
- Ofoedu CE, Iwouno JO, Ofoedu EO, et al. Revisiting food-sourced vitamins for consumer diet and health needs: a perspective review, from vitamin classification, metabolic functions, absorption, utilization, to balancing nutritional requirements. PeerJ. 2021;9:e11940. doi:10.7717/peerj.11940
- National Institutes of Health Office of Dietary Supplements. Multivitamin/mineral supplements: health professional fact sheet.
- Moses G. The safety of commonly used vitamins and minerals. Aust Prescr. 2021;44(4):119-123. doi:10.18773/austprescr.2021.029
- Jittat N, Pongpirul K, Tepwituksakit B, et al. Effects of oral multi-vitamin multi-mineral supplement formulations on laboratory outcomes and quality of life: a quasi-experimental study. Front Nutr. 2022;9:889910. doi:10.3389/fnut.2022.889910
- Andrews KW, Roseland JM, Gusev PA, et al. Analytical ingredient content and variability of adult multivitamin/mineral products: national estimates for the Dietary Supplement Ingredient Database. Am J Clin Nutr. 2017;105(2):526-539. doi:10.3945/ajcn.116.134544
- National Institutes of Health. Office of Dietary Supplements. The Scoop: a newsletter for consumers. Winter 2022.
- U.S. Department of Health and Human Services Office on Women’s Health. Vitamins and minerals for women.
- Te L, Liu J, Ma J, Wang S. Correlation between serum zinc and testosterone: a systematic review. J Trace Elem Med Biol. 2023;76:127124. doi:10.1016/j.jtemb.2022.127124
- Albahrani AA, Greaves RF. Fat-soluble vitamins: clinical indications and current challenges for chromatographic measurement. Clin Biochem Rev. 2016;37(1):27-47. PMID:27057076
- Aznar-Lou I, Carbonell-Duacastella C, Rodriguez A, et al. Prevalence of medication-dietary supplement combined use and associated factors. Nutrients. 2019;11(10):2466. doi:10.3390/nu11102466
- U.S. Department of Veterans Affairs. Nutrition in advanced liver disease.
- National Kidney Disease. Vitamins and minerals in chronic kidney disease.
- MedlinePlus. Vitamins.
- Gu W, Wu H, Hu C, et al. The association of dietary vitamin intake time across a day with cardiovascular disease and all-cause mortality. Front Cardiovasc Med. 2022;9:822209. doi:10.3389/fcvm.2022.822209
- Marwaha RK, Verma M, Walekar A, et al. An open-label, randomized, crossover study to evaluate the bioavailability of nanoemulsion versus conventional fat-soluble formulation of cholecalciferol in healthy participants. J Orthop. 2022;35:64-68. doi:10.1016/j.jor.2022.10.017
- https://www.verywellhealth.com/do-multivitamins-work-11830262
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
